Qııamet-qaıym ǵasyry

(Kúmán keltirýshiler úshin jazylǵan paıym) (Jalǵasy. Basy ótken nómirlerde). Bular jahandaný qurbandary ma? Joq. Bular óz tamyryn joǵaltqan keshegi qudaısyz qoǵam jańǵyryqtary. О́z topyraǵyn joǵaltqan bul urpaq jahandanýdy qushaq jaıa qarsy aldy. О́z topyraǵyn joǵaltqan bul urpaqqa jahan­daný Jánnattaı kórindi. О́ıtkeni, jahandanýda ta­myr joq. Topyraq joq. О́zindik bet joq. О́zin­dik mádenıet joq. Qazirgi batys órkenıeti týdyrǵan jabaıy jahandaný – barlyq ulttyq erekshelikterdiń qas jaýy. Ol bizge elirtkish saz, elirtkish ishimdik, elirtkish bı, esirgen jastar bolyp elesteıdi. Ult bolashaǵy bular bolmaýǵa tıis. Ult bolashaǵy bı alańdary, kazıno, meıramhanalarda emes, ult bolashaǵy kabınet, kitaphanalarda, mektep, balabaqshalarda jasalýy kerek. Búgin biz urpaǵymyzǵa ıe bolsaq, erteń ult bolashaǵyna ıe bolamyz. JALǴYZDYQ Dúnıege jalǵyz kelesiń. Jalǵyz ketesiń. Jal­ǵyzdyqtan qashyp jan-jaǵyńdy, týma-týys, dos-jaran, bala-shaǵamen qorshap qoıasyń. Jalǵyz­dyq­tan qashyp, qonaqqa, toıǵa barasyń. Biraq, báribir top ortasynda otyryp ta sen jal­ǵyzsyń. Bári jaqyn. Bári alys. Jalǵyzdyq jas kelgen saıyn seziledi. Tipten jalǵyz­dy­ǵyń­dy moıyn­daı­syń. Kónesiń. Aınalyp kelgende sol jalǵyz­dyq­pen jalǵyz óziń betpe-bet qalasyń. Búkil ótkenińmen, búginińmen, er­teńiń­men betpe-bet qa­la­syń. Jer betindegi sapa­ryń­dy sonda oı kózinen ótkizesiń. Bosqa ótken ýaqyt. Turmys taýqy­meti­men tyrtańdap baılyq qýǵan jyldar. Pende bolǵasyn ol da kerek. Biraq, sonyń bári syrtqy tán azyǵy úshin ter tógý bolypty. Sol ter tógý jan azyǵyna ne berdi? Belgisiz. Al seniń Jer betindegi saparyń bolsa sońyna taman jyljyp keledi. Ne isteý kerek? Osyǵan kim jaýap bere alady? Jan jubatar jaýapty kim bere alady? Joq. Izdep áýre bolma! Eshkim saǵan túbegeıli jaýap bere almaıdy. Jumyr basty pende bitkenniń bári ózińdeı. Olar da osy saýaldarǵa (eger izdegen bolsa) jaýap taba almaı álek. Olardyń da jan-júreginde tynyshtyq joq. Bereke joq. Turaq­ty­lyq joq. Demek, Jer betinde senimen kúnde syrlas, kúnde muńdas jan jubatar dos joq. Bolýy múmkin emes. Ol dos basqa jaqta. Senimen kúnde tildeser, kúnde muńdasar, jol kór­se­t­er, qoltyǵyńnan súıep tirek bolar, ja­byq­qanda janyńnan tabylar jalǵyz dos bar. Ol – Alla. Soǵan bet bur. Sodan járdem tile. Sodan sura. Barlyq saýaldaryńa jaýapty jalǵyz Alla ǵana bere alady. Seniń tynyshtyq tappaı, alasurǵan janyńdy jubata alar, jumsaq nur, jyly alaqan Allada. Demek, sen jalǵyz emes­siń. Seni jarylqaýshy, jabyqqanda janyńnan tabylýshy sol. Sol dosty tapqan kúnnen bastap sen jalǵyz emessiń. Jetim emessiń. Kedeı emessiń. Baısyń. Janyń baı. Buǵan deıin baıyz tappaǵan júregińe buryn-sońdy sen kútpegen baılyq kelip qonady. Qulazyp turǵan júdeý júrek kilkip nurǵa tolady. Jadaý janyń jumaq samaly jelpigendeı jadyraıdy. Bul sezim, bul kúı buryn-sońdy sen bastan keshpegen shapaǵat. Allanyń shapaǵaty. Sen oǵan bet buryp ediń ol da saǵan bet burdy. Sen Alla jamalynan taraǵan nurǵa bólendiń. Eń turaqty dos taptyń. Seni máńgi satpaıtyn dos. Endi sen eshqashan jalǵyz emessiń. Sen adamdarǵa basqa kózben qaraıtyn bolasyń. BAQYTQA BARAR JOL Adam qyzyq qubylys. Qanaǵat degendi bilmeıdi. Baqyttyń ne ekenin baqytsyzdyq basqa túskende biledi. Qarańyzshy! Siz ár mınót sa­ıyn qansha aýa jutasyz. Biraq siz sol jutqan aýa­ńyz­dyń arqasynda tunshyqpaı, tiri turǵa­nyńyzdy oılamaısyz. Sol nebary 2-3 mınót jet­pesinshi, yshqynyp jaǵaǵa tastalǵan balyq­t­aı shorshısyz. Nemese sý. Ony da Qudaı tegin ári mol jasatypty tirshilik úshin. Bir kún sý jetpese ne bolar edik. Tabanyńyzda qara Jer jatyr. Sizdi ári kóterip ári asyrap tur. Biz sol Jer qadirin bilemiz be?! Osy bizdi qorshaǵan dúnıeniń bári tikeleı nemese janamalaı bizge qyzmet etip tur. Jaryq Kún, juldyzdy tún. Jaınaǵan Jer beti. Sonyń bári shyntýaıtyna kel­gende, Adamnyń Ujmaq mekeni emes pe?! Adam­ǵa meıirimin tógip turǵan joq pa?! Tek adamdar ǵana bir-birine problema taýyp, osynaý Ujmaq mekendi Dozaq mekenge aınaldyryp jat­qan joq pa?! Adam Jer betindegi ózine Alla enshilegen rızyqqa qanaǵat etýge joq. Adam birin-biri tonaıdy, qanaıdy, qınaıdy. О́ltiredi. Demek, Adam baqytsyzdyǵyna kináli – Adam ǵana. Jer betin basyp júrýge berilgen 70-80 jyldyq mursatyn beıbit eńbekpen tynysh ótkizý orny­na adamdar bir-biriniń jaǵasyna jarmasady. Nege Adam ómiri alysqan, arpalysqan ómir?! О́ıtkeni, Adam paqyr myna ómir jalǵyz ret berilgen, sondyqtan Jer betinde shalqyp ómir súrý kerek dep biledi. Sodan baılyqqa, bılikke talasa­dy. Alysady. Arpalysady. Adam­dyq­tyń ala jibin attaıdy. Adam bettiń aryn beldeýge túıip jú­rip baııdy. Kózdegen maqsaty – baılyq arqyly baqytty bolý myna dúnıede. Soǵan qoly jetti me?! Baılyq qýyp júrip zýlap ómirdiń sońyna jettik. Endi birer attasaq, tik jardan qulaǵaly turmyz. Iаǵnı, alda tú­ne­rip, ajal kútip tur. Siz daǵdaryp, artqa qaraı­syz. Baqytty shaǵyńyz alys­ta qalypty. Bári ótken. Endi sizdiń bebeý qaq­qan janyńyz qalaı jubanar?! Ony kim jubatar?! Ashy sý ma?! Ádemi qyz-kelinshek pe?! Ol qyzyq­tyń báriniń kóshesinen júrip ótkensiz. Endi olar jubanysh emes. Ýaqyt tuman sizdiń kókjıegińizdi qýsy­ryp, qorshaı orap, qýyqtaı taryltyp keledi. Sizdi qamashaýlap, ózgelerden jalǵyz bólip alypty. Áne-mine, tóńiregińizdi tuıyqtap alǵan sol tuman sizdi qylǵytyp jutýǵa taqaý. О́mir boıy umtylǵan baqyt qaıda?! Baılyq nege baqytqa keneltpedi?! Siz osyny túsinbeı dal­syz. Qatelik qaıdan boldy? Ne isteý kerek? Qurmetti oqyrman! Osy kitap túgel sol suraqqa jaýap berý úshin jazyldy. Osy kitap barysynda Siz ben Biz osy bir taǵdyrhal suraqqa birigip jaýap izdeıtin bolamyz. Adam baqyty – Adamnan. Qoǵamnan. Adam baqytynyń qıyny da sol. Baqytyń óz qolyńda emes. О́zgeniń qolynda. Seniń kóńil-kúıińe qala­sań da, qalamasań da ózgeler áser etedi. Ásirese, otbasyń, qorshaǵan ortań áser etedi. Demek, Adam baqyty úshin senimen qosa seni qorshaǵan qoǵam kemel bolýy kerek eken. Ol – qııal. Biraq, kemel qoǵamǵa biz qashanda umtylý­ǵa tıispiz. Qarasaq, qoǵamymyz kemshilikke to­ly. Al, Adam jany minsiz, baq-berekeli, rııa­syz, ádiletke, dostyqqa, mahabbatqa toly qo­ǵam­dy ańsaıdy. Iаǵnı, minsiz tazalyqty ańsaı­dy. О́mir jumyr basty pendeniń (onyń ishinde óziń de bar), minsiz bolmaıtynyn kórsetti. Bi­raq, júrek baıǵus izdeıdi. Minsizdik izdegenniń joldasy – jalǵyzdyq. Qoǵamnan túńilý, Adamnan túńilý – jabyǵýdyń jaman túri. Odan ármen barar jer, basar taýyń – toryǵý. Sonda qatelik neden?! Nege sen qııaldaǵy qo­ǵamyńdy, qııaldaǵy Adamyńdy kezdestire al­ma­dyń?! Qatelik seniń qııaldaǵy Adam men qo­ǵam­dy ańsaýyńnan. Adam qoǵamy eshqashan ıdeal­dy bolmaq emes. О́ıtkeni, ol perishte emes, Adam qoǵamy. Sondyqtan, qııaldaǵy qoǵam men qııaldaǵy Adamnan neǵurlym erte bas tartsań, Bu Dúnıe baqytyna barar jolyń soǵurlym qysqa bolýy múmkin. Ol jol minsiz dosqa aparar jol. Minsiz dos – jalǵyz Alla. Sóz joq, Qudaıtaǵala jaratqan jan ıe­leri­niń ishindegi Adam erekshe qubylys. Eń al­dy­men, Rabbymyz ony kórikti, mıly etip jarat­qan. Perish­telerge «Adamǵa bas ıińder!» degen. Ibilisten bas­qasy bas ıgen. Endeshe, Adamǵa biz nege bas ımeı­miz? Ishinde ózimiz de bar, jalpy Adam bala­sy­na bas ııý paryz. Ol Allaǵa serik qosý emes, onyń orynbasaryna qurmet. Qur­met­ti oqyrman! Siz – Allanyń Jer betindegi oryn­ba­sarysyz. Ja­ratýshy Sizge sondaı mártebe berdi. Biraq, biz sol mártebemizge laıyqty ómir súre aldyq pa?! Taza­ly­ǵymyz, meıirimimiz, ımanymyz, parasa­ty­myz sol dárejege laıyqty boldy ma?! О́ıtkeni, Alla tarapynan bizge qo­ıy­latyn talap osal emes, ol ózi­niń Jer betindegi orynbasaryna qoıylatyn ta­lap. Oryn­ba­sar! Qudaıdyń orynbasary! Demek Adam sanasynyń alar shyńy alda. Ras, bolsa Adam ózine Jaratýshy bergen mıdyń búginde ne­bary 5 paıyzyn ǵana paıdalanady eken. Adam ózine Jaratýshy bergen mıdy 100 paıyz ıgerse ne bolmaq?! Allataǵala Adamǵa sondaı surapyl sana ber­gen. Adam sol sana arqasynda alda talaı ǵy­ly­mı-tehnıkalyq asýlardan asary haq. Biraq, biz damyǵan saıyn tabystan bas aına­lyp, ózimiz­diń kim ekenimizdi umytyp baramyz. Jaratý­shy­myzdy umytyp, ıman jolynan aýytqyp, Saıtan jolyna túsip baramyz. Sóı­tip, Allataǵalanyń jerdegi orynbasarynyń qa­dirin túsirdik. Tipten, óz boıy­myz­da bar adam­dyqty azdyryp, saıtan­dyqty semirttik. Eger, biz óz boıymyzǵa berilgen adam­dyq­ty asqaqtata almasaq, ózgelerdiń boıyn­daǵy adam­dyqty qa­laı kóteremiz?! Ondaı jaǵ­daı­da bizdiń kózi­mizge tóńirek tolǵan jaý, tolǵan saıtan bolyp kórineri anyq. Biz qorshaýda qalǵan qas­qyr­daı alasurmaqpyz, jan-jaǵymyzdan anta­laǵan «jaý­ǵa» qantalaǵan kózben qaramaqpyz. Azýtis aq­sıt­paqpyz. Ondaı jaǵdaıda keýdemizdegi Alla amanat etken jan qulazyp ulymaq. Iman­syz­­dyq­tan. Ondaı jannan tynyshtyq kóshedi. О́ıt­keni, biz Alla amanaty – jandy taza saqta­ma­ǵan­dyq­tan, qaraıtyp alǵandyqtan. Jan azyǵy – ıman nury, sol ıman nury jetpegendikten jan qaraı­dy. Qazaq ondaılardy qarakókirek deıdi. Qara­kókirek sen ózińdi-óziń jek kóresiń. О́zińdi-óziń jek kórgen saıyn ózgeni odan beter jek kóresiń. Kúlli dúnıeniń kúlin kókke ushyr­ǵyń kelmek. Nemese seniń kózińde Saıtan bop eles­teıtin qybyr­laǵannyń qanyn sýdaı shash­qyń keler, qınaǵyń, taptaǵyń keler. Seniń qo­ly­ńa joı­qyn qarý berse, sen oılanbastan kúlli adamzat kúlin kózdi-ashyp jumǵansha kókke ushyr­ǵyń keler. О́ıtkeni, seniń júregińnen ıman kóshken (eger onda bolǵan bolsa), onyń ornyn Saıtan jaıla­ǵan. Bundaı jaǵ­daı­da sen qaýipti Adamsyń. О́ziń úshin de, Adam úshin de, qoǵam úshin de qaýip­tisiń. Seniń otbasyń osy qaýiptiń birinshi qur­ba­ny. Nemese, óz basyńdy óziń qurban etýiń múm­kin. О́z-ózińe qol salýyń múmkin. Ol kún – seniń keýdeńdi jaılaǵan Saıtannyń san shapattap saltanat qur­ǵan kúni. Iаǵnı, Adam baqytsyzdyǵynyń shy­ńy. Minekı, Adamnyń ózin-ózi jek kórýiniń tireler tuıyǵy. Qurmetti oqyrman! Sonda siz «e, baqyttyń kókesi sonda ózińdi-óziń súıý eken ǵoı!» dep otyrsyń. О́zińdi-óziń súıý Alla arqyly bolsa, solaı. Siz baqyttysyz. О́zińdi-óziń súıý Qudaı­syz bolsa, onda ol – tákapparlyq. Tákappardy Alla súımeıdi. Alla súımegen Adamnyń baqyt­ty bolýy múmkin emes.

DINI MÁTINDER UQSAS

Adamzat este joq eski zamannan beri aqıqat izdegen. Ádiletti jerden taba almaǵannan keıin kókten izdegen. Aspan qubylystaryna Aıǵa, Kún­ge tabynǵan. Tabıǵat qubylystaryna ta­byn­­­­ǵan. Taýǵa, aǵashqa, sýǵa tabynǵan. Bular aqı­qatty izdeý jolyndaǵy alǵashqy baspal­daqtar bolypty. Adamzat Jaratqan Iesin izdegen. Ol kózge kórinbegennen keıin kózge kórinip turǵan qubylystardy qudiret dep qabyldaǵan. Jaratqan Iesi de adamzatty nazardan tys qaldyrmaǵan. О́zi jaratqan Adam Atadan bastap ıslamııat boıynsha sońǵy paıǵambar Muhammed ǵaleıs sálemge deıin 124 myń paıǵambarǵa ýahı túsirgen. Árıne, olardyń bári tarıhta hattal­maǵan. Tym alys dáýir bolǵandyqtan umytyl­ǵan. Biz tek Qasıetti Kitaptarda attary atalǵan paıǵambarlardy ǵana bilemiz. Jaratqan Ie ár zamanda paıǵambarlary arqyly adamzatqa ar­na­ǵan sózin túsirip otyrǵan. Ony adamzat Qasıet­ti Kitaptar, Qasıetti Jazbalar deıdi. Sol Qasıetti Jazbalar mátinderi ózara uqsas. Nege? Osy saýalǵa jaýap izdep kórelik. Bizge jetken dinı mátinder ishindegi eń eski­leriniń biri «Avesta». Osydan 3,5 myń jyldaı buryn Zaratýshtra (Zardósh) paıǵambar túzgen mátin. (M.Boıs. «Zorastrıısy») Osy ǵalym­nyń jazýynsha, kóktem merekesi kúni tańerteń ózen­ge shomylyp jaǵaǵa shyǵa bergen Zaratýshtra qar­sy aldynda kúndeı jarqyrap turǵan qudi­retti kóredi. Oqıǵa Kaspıı teńiziniń teriskeı shyǵysyndaǵy dalada, túıeli aýylda oryn al­ǵan. Bul jarqyrap turǵan Qudaı Danalyq Iesi, ıaǵnı eski parsy tilinde Ahýramazda eken. Ahýramazda Zárdóshke ýahı túsiredi. Ony Zárdósh kókiregine quıyp alady. Danalyq Iesi Zárdósh­ke álemniń aqıqatyn ashady. Zárdósh ol aqıqat jóninde ýaǵyz aıta bastaıdy. Zárdóshke aıan etilgen aqıqat ne edi? Ol bylaı. Qudaı jalǵyz. Ol Danalyq Iesi. Ol meıirban, ádil, qudiretti. Adam jalǵyz Danalyq Iesine sıynýy kerek. Kún saıyn 5 ret minájat etýi kerek. Dúnıeni jaratqan sol Danalyq Iesi. Qudaı dúnıeni esh kemshiliksiz kemel jaratqan. Biraq Angramaın Saıtan Qudaı jaratqannyń bárine qarsy shyqty. Bárine zalal keltirdi. Kókmaısa dalany qýraǵan shólge aınaldyrdy. Tushy te­ńiz­di tuzdy kólge aınaldyrdy. Adamdy az­ǵyr­dy. Bir-birimen jaýlastyryp qoıdy. Ol saıtannan korǵaný úshin Adam tek izgi oı, izgi sóz, izgi isterge berilýi kerek. Ahýramazda Qudaı zulym Saıtan Angramaınmen Jer betinde aqyrzamanǵa deıin aıqasady. Adam osy uzaq ta uly shaıqasta Qudaı jaǵyna shyǵýy kerek. Qudaı Saıtandy zamanaqyr bastalǵanda jeńip shyǵady. Adamdardy tiriltedi. Qyl kópir arqy­ly júrgizedi. Otty ózennen ótkizedi. Osynaý Qııametqaıym synaqtary arqyly jaqsylar men jamandar ajyratylady. Jamandardyń barar jeri máńgilik azap bolsa, jaqsylardyń barar jeri máńgilik rahat meken bolmaq. Sodan keıingi bizge belgili dinı tekst – Iýdaızm jazbalary. Qasıetti Taýrat. Iýdaızm shamamen 3 myń jyl buryn Taıaý Shyǵysta paıda bol­ǵan. Qudaıy – Iаhve. Osy Qudaı Sınaı taýyn­da Musa paıǵambarǵa kórinip, aıan bergen. Ol kezde evreıler Mysyr perǵaýny qolas­tynda quldyqta eken. Musa Qudaıdyń qoldaýymen hal­qyn per­ǵaýyn quldyǵy­nan qutqarady. Bul oqıǵa bizdiń dáýirimizge deıingi 14 ǵasyr shamasynda oryn alsa kerek. Bizge jetken Taýrat shamamen b.d.d. 10 ǵa­syrda qaǵazǵa túse bastaǵan. Iýdaızm evreı hal­qy­­nyń ulttyq dini. Bul dinniń aıtýynsha, evreı halqynan Izgi Habar Iesi shy­ǵady. Bir ortalyqqa – Ierýsalımge baǵyn­ǵan álem sonda ǵana zulymdyqtan azat etilip, jappaı ádilet, beıbit-bereke ornaıdy. Iýdaıster Isa paıǵambardy Izgi Habar Iesi dep moıyn­da­maı­dy. Isanyń pák qyz Márııamnan ákesiz týylýy­na oraı hrıstıandar arasynda qalyptas­qan Qasıetti Úsh­tik – Troısany joqqa shyǵarady. Taýrat boıynsha álem bylaı jaratylǵan: «Áýel basta Qudaı aspan men Jerdi jaratty. Jer retsiz, tirshiliksiz bos jatty. Sýǵa toly tuńǵıyqtyń ústin qara túnek jaýyp turdy. Al, Qudaı rýhy bolsa sý betinde qalyqtap ushyp júrdi. Sonda Qudaı: «Jaryq bolsyn!» dedi. Jaryq paıda boldy. Qudaı jaryqtyń jaqsy ekenin kórdi. Ol jaryqty qara túnekten bólip, jaryqty kúndiz, qara túnekti tún dep atady. Kesh túsip tań atty. Bul birinshi kún edi. Sodan keıin Qudaı «Bolsyn!» dep buıyryp, aspandy, ósimdikterdi, Kúndi, Aıdy, juldyz­dar­dy, Jer betindegi jandy janýarlardy ja­rat­ty. О́zine rýhanı uqsas Adamdy topyraqtan jarat­ty. Bul altynshy kún edi» Adam jalǵyzsyramasyn dep onyń bir qa­byr­ǵasynan áıeldi jaratty. Olardy Edem ba­ǵy­na ornalastyrdy. Baq ortasynda jaqsy­lyq pen jamandyqty tanytatyn aǵash ósip turdy. Qudaı ol aǵashtyń jemisin tatýǵa Adam Ata men Haýa Anaǵa tyıym saldy. Alaıda jylannyń azǵyrýyna ergen Haýa Ana ol jemistiń dámin tatty. Adam Atany úgittedi. Ol da tatty. Olar óz­deriniń jalańash ekenin kórip, uıalyp abyroıyn japyraqpen japty. Qudaı Adam Ata men Haýa Anany Edem baǵynan qýyp shyqty. Jylandy da qarǵap, qýyp shyqty. Sodan keıin Taýratta Adam Atadan bastap, paıǵambarlar tarıhy baıandalady. Olar Ybraıym, Smaǵul, Ysqaq, Lut, Jaqyp, Júsip, Nýh, Musa, Dáýt, Súleımen, t.b. paıǵambarlar. Qudaı Musa paıǵambarǵa Sınaı taýynda kórinip 10 bólikten turatyn aıan berdi. Olar tómendegideı: – Seniń Menen basqa eshqandaı táńirleriń bolmasyn! – Demalys kúnin Táńirge baǵyshta! – Ata-anańdy syıla! – Kisi óltirme! – Neke adaldyǵyn buzba! – Urlyq jasama! – Eshkimdi bekerge aıyptama! – Basqanyń úıine ıe bolýǵa suqtanba! – Basqanyń áıeline suqtanba! – Basqanyń qul-kúńine, ógiz-esegine, basqa da nársesine suqtanba! Álemdik dinder ishinde Iýdaızmnen keıingi eski dinniń biri – Býddızm. Býddızm b.d.d. 5 ǵasyrda Úndistanda Ganga ózeni boıynda paıda bolǵan. (Chekalov, Kondrashov. «Istorııa relıgıı»). Úndi patshasy otbasynda dúnıege kelgen Gaýtama qor­shaýly saraıda syrtqy ómirdiń kóleńkeli jaǵyn kórmeı erjetedi. Kórgeni patsha saraıynyń qor­shaýyndaǵy ǵajaıyp gúlzar­lar, móldir haýyzdar, jas sulý kútýshiler bo­lyp­ty. Gaýtama erjetkenshe kárilik degen ne, qaıyrshylyq degen ne, syrqat degen ne, ólim degen ne – olardan habarsyz ósipti. Úılenip, eseı­gennen keıin ǵana syrtqy ómirdiń álgi kóleńkeli kespirin kóredi. Kóredi de myna sán-saltanatty ómirden baz keshedi. О́zine buıyr­ǵaly turǵan patsha taǵyna da qaramaı, el aralap, qańǵyp ketedi. Iyǵynda – dorbasy, qo­lyn­­da – asa taıaǵy, japadan – jalǵyz el aralap, Adam­ǵa baqyt syılaıtyn aqıqat izdep ketedi. Orman-toǵaı, taý-tas arasynda ózi tárizdes jaıaý-jalqy aqıqat izdep júrgen taqýa – tilenshilerge qosylady. Talaı abyz-gýrýlardyń al­dy­nan ótedi. Talaı ýaǵyzdar estip, tálim-tárbıe alady. Tamaq ishýden tyıylyp, azǵa qanaǵat etip júre beretin taqýalyq tirlik keshedi. Aqı­qatty attaı jeti jyl izdeıdi. Sonda da taba almaıdy. Kúnderdiń bir kúni Gaýtama jol bo­ıyn­daǵy záýlim aǵash Bothı saıasynda jatady. Bir kún emes, tuńǵıyq oıǵa maltyp bir apta jatady. Aqıqat ashylmaıdy. Eki apta ótedi, aqıqat ashylmaıdy. Tek úshinshi aptada ǵana Bothı aǵashynyń túbinde jatqan Gaýtamanyń kókiregine Jaratqan Ie jap-jaryq nur quıady. Gaýtama bir qudiret arqasynda erekshe nurlan­ǵanyn kórip, kóńili qýanyshqa tolady. Onyń nurlanǵan kóńil kózi aldynda Adamdy baqytqa bastaıtyn uly qupııa – aqıqat syry ashylady. Aqıqattyń negizgi tórt dińgegi: – Adam peshenesine Jer betindegi sapary­nyń basynan aıaǵyna deıin qutaımas qınalys (stradanıe) jazylǵan. – Qınalys qaıdan shyǵady? Tilekten shyǵady. Tilegine qoly jetpegen pende qınalady. Qaıǵy jutady. – Sol tilek ataýlydan Adam balasy úzildi-ke­sil­di bas tartsa, qınalystan qulan-taza qutylady. – Qınalystan qutylýdyń jolyn qýǵan Adam – absolıýtti tynyshtyqqa, ıaǵnı nırvanaǵa jetedi. Mine, baqyt degenińiz osy. Gaýtamanyń kóńil kózi aldynda adamzattyń baǵy men sory bolǵan osy aqıqat ashylýy sol eken, Mara Saıtan shaýyp keledi. Býddany (nur­lanǵandy) joldan taıdyrýǵa bar kúshin salady. Bul aqıqatty adamzatqa aıtpa dep jalynady. Jalbarynady. Biraq, Gaýtama alǵan betinen qaıt­paıdy. Ol osynaý Adam sory men baǵynyń uly aqıqaty jaıly el aralap, ýaǵyz aıta bastaıdy. Sonymen Býdda ilimi boıynsha aqıqatqa umtylǵan Adam baqytqa qol jetkizýi úshin al­dy­men tómendegideı 8 shartty oryndaýy kerek: 1. Saýapty senim kerek. Qınalystan qutylý úshin qushtarlyqty joıý kerek. Nadandyqtan arylý kerek. Rahat ómir, baılyq degennen bas tartý kerek. 2. Saýapty sheshim qabyldaý kerek. Ol degenimiz qushtarlyq, tilek degendi aýyzdyqtaý. 3. Saýapty sóz sóıleý kerek. Iаǵnı, aýyzdan shyqqan lebiz shapaǵatty bolýy shart. Kesapatty sózden bas tart. Bos sóıleme. 4. Saýapty is isteý kerek. О́zgege zııany tıetin is jasama. 5. Saýapqa toly ǵumyr kesh. Tiri janǵa zııanyń tımesin. 6. Saýapty oıǵa beril. Sanańdy las oıdan tazala. 7. Saýapty túsinikke umtyl. Pále qaıdan? Nápsiden. 8. Saýapty ilim qý. Oıyńdy bir núktege jınap úıren. Oı tuńǵıyǵyna súńgip úıren. Soǵan jattyq. Býddızmnen keıingi eski álem dinderiniń biri – Hrıstıandyq. Hrıstıandyq b.d. 1-shi ǵasyrynda Taıaý Shyǵysta paıda boldy. Isa Másihtiń alǵashqy ómirbaıanyn jazǵan Matveı onyń 12 shákirtiniń biri edi. Biz osy «Injil Sharıfke» súıendik. Isa Másih dúnıege bylaı keldi. Onyń anasy Márııam Júsipke aıttyrylǵan edi. Alaıda nekesi qıylmaı turyp qyz Márııam ekiqabat bolyp qalady. Adamnan emes, Kıeli Rýhtyń qudiretimen ekiqabat bolady. Muny bilgende Júsip qaıǵy shegedi. Alaıda onyń túsine kirgen perishte: «Eı, Dáýittiń urpaǵy! Qalyńdyǵyń Márııamǵa úılenýden bas tartpa! Onyń boıyna bitken bala Kıeli Rýhtan. Márııam ul tabady. Onyń atyn Isa qoı. Ol halqyn kúnádan qutqaratyn bolady» deıdi. Júsip Marııamǵa úılenedi. Dúnıege kelgen ulynyń atyn Isa qoıady. Isa erjetkende Kıeli Rýh ony aıdalaǵa aparyp, Saıtannyń synaǵynan ótkizdi. Taý ba­sy­na alyp shyǵyp, Saıtan onyń kózine alys pat­shalyqtardy kórsetedi. «Eger maǵan tabyn­sań, osy patshalyqtardyń bári seniki!» dedi. Isa: – Ket qasymnan Saıtan! «Qudaı Ieńe ǵana ǵıbadat etip, jalǵyz Oǵan ǵana qyzmet et!» dep jazylǵan!!!» – dedi. Sóıtip, Isa Saıtannyń azǵyrýyna ermedi. Ol halyq aldyna shyqty. Ýaǵyz aıtty: – Kisi óltirme! – Urlyq jasama! – О́tirik aıtpa! – Ata-anańdy syıla! – О́zińdi qalaı súıseń, mańaıyńdaǵylardy solaı súı! – Qudaı Ieńdi shyn júrekten súı! – Jer betinde ózderińe dúnıe-baılyq jınamańdar! – Baılyqty kókte jınańdar! – Ne iship-jeımiz, ne kıemiz dep ýaıymdamańdar! – Erteńgi kún týraly ýaıymdamańdar! – Qudaıdan surańdar! Sonda ol senderge beredi! Esikti qaǵyńdar, sonda ol ashylady! – Neke adaldyǵyn buzbańdar! – Jaýlaryńdy jaqsy kórińder! – Zulymdyq jasaǵannan kek alma! – Eger bireý betińniń sol jaǵynan ursa, oń jaǵyńdy tos! – Tándi óltirse de jandy óltire almaıtyndardan qoryqpańdar! Odan da tándi de, jandy da Dozaqta qurta alatyn Qudaıdan qorqyńdar! Qudaıdy ǵana qasterleńder! – Senderge shyn aıtamyn, adamdar aıtqan árbir jaǵymsyz sózi úshin Qııamet sotynda jaýap beredi. – Aqyret kúni perishteler kelip, jamandardy jaqsylardan ajyratady. Janyp turǵan Tozaq otyna laqtyrady. – Osy kúnahar dúnıe adamdardy teris jolǵa azǵyrǵany úshin qasiretke ushyraıdy. – Kúnálaryna ókinip qaıǵyrǵandar baqytty. – Kishipeıildiler baqytty. – Meıirimdiler baqytty. – Júrekteri pák tazalar baqytty. – Men Qudaı taǵaıyndaǵan Bıleýshi bola tura ózime qyzmet etkizýge emes, ózim qyzmet etip, kóptegen adamdardyń azattyq tólemin óteý úshin qurban bolýǵa osy dúnıege keldim. – Kıeli jazbalardy jáne Qudaıdyń qudi­retin uqpaǵandyqtan qatelesip júrsińder! Smaǵul ELÝBAI.