Eldiń eren eńsesi Elordada

Astanada Ońtústik Qazaqstan, Qyzylorda, Qostanaı oblystarynyń kúnderi ótýde Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń kóregen saıasaty arqasynda elimiz tarıh úshin qas-qaǵym sát bolyp esepteletin 20 jylda ǵaryshtyq damý jolynan ótti. Elbasy óziniń Jarlyǵymen 2011 jyldy Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy dep jarııalaǵany da osy uly maqsat múddesinen týǵandyǵy aıqyn. Aldaǵy uly merekege oraı, Memleket basshysynyń tapsyrmasymen arnaıy memlekettik komısııa qurylyp, merekeniń jalpyulttyq jospary bekitilgendigi belgili. Soǵan sáıkes, elimizdiń bas qalasynda barlyq oblystardyń kúnderin ótkizý sharasy belgilengen bolatyn. Budan buryn Astanada Atyraý, Jambyl, Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń mádenı kúnderi ótti. Mine, keshe osy dástúr aıasynda Qyzylorda, Ońtústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblystarynyń kúnderi bastaldy. Tómende atalǵan oblystardyń bas qalamyzda ótip jatqan kúnderinen maqalalar toptamasyn jarııalap otyrmyz. SYRDYŃ SYIY Aq kúrishtiń otany, syrly da jyrly Syr óńirinen shyq­qan úlken kósh 27 qyrkúıekte Astana qalasyna atbasyn tiredi. Jaǵa­la­ýyna tarıh tunǵan qos darııa Syrdarııa men Ámý­darııanyń qu­na­ryn tel emgen ejelgi Syr topyraǵynda óngen aýylsharýa­shylyq ónimderin bas qalamyz­dyń turǵyndaryna tartý etý úshin Qy­zyl­ordadan attanǵan kóshtiń qomy men qorjyny toly edi. Elbasynyń tikeleı tapsyr­masy­men Táýel­siz­diktiń 20 jyl­dy­ǵyna baıla­nysty jasalǵan jalpyult­tyq josparǵa sáıkes bekitilgen sharalar sheńberinde Astana qala­synda bastalǵan Qyzylorda ob­lysynyń mádenı kúnderi sheń­berindegi jármeńke áýezdi án, kúmbirlegen kúımen órildi. 28-29 qyrkúıekte Astana qa­lasyndaǵy «Dýman» oıyn-saýyq ortalyǵy alańyndaǵy Syr óńiriniń aýylsharýashy­lyq ónimderi jármeńkesi shynaıy merekelik rýhta bastaldy. Jár­meńke barysynda ulttyq ór­nek­pen bezendirilgen kıiz úıler mańaıyn­da ornalasqan óner sah­nasynda myń buralǵan bı men kúmbirlegen kúı asqaqtap turdy. Qyzylorda obly­synyń ákimdigi jármeńkege kelýshilerge jáne qala qonaqta­ryna ba­rynsha qyz­met kór­setip, kópshi­liktiń kóńili­nen shyǵatyn tamaq­tandyrý ornyna deıin uıymdas­tyrypty. Jármeńke ótip jatqan alańda óńir ekonomı­kasy jetistikterin kórsetetin Qy­zylor­da obly­sy­­nyń kartasy beınelengen maket kelýshilerdiń nazaryn birden ózi­ne aýdardy. Qyzylorda oblysynyń el Táýel­sizdiginiń 20 jyldyǵyna oraı uıym­dastyrǵan jármeńke­sin­de óńir brendi bolyp tany­latyn «Syr marjany» kúrishiniń neshe sorty sórelerden oryn taýypty. Oblystyń aýyl­sharýa­shylyq qu­ry­­lym­­dary osy shara sheńberinde Astana qalasynyń turǵyndaryna 60 tonnadan astam aqtalǵan kúrish ónimderin áke­lipti. Sonymen birge, respýblıka tutyný­shylaryn bylaı qoıǵanda, Eýropa jáne Azııa elderinde erekshe qyzy­ǵýshylyq ta­nytyp otyrǵan Aral teńizi balyq­tary­nyń neshe túri oryn alǵan. Aral balyqshylary Astana tur­ǵyn­­daryna jalpy kólemi  30 tonna balyq ónimderin jetkizgen. Saýda sórelerinde saýdaǵa salynǵan Aral teńiziniń ataqty balyqtary kambala men dóńmańdaıdan basqa, sazan, kókserke, taban, aqmarqa sııaqty balyq túrlerin tabýǵa bolady. Jár­meńkeniń saýda sóre­lerine Syr bo­ıynyń aýzyńnan dámi ketpes 200 tonnadan astam shyryny bal qaýyny men qar­byzy qoıylypty. Elimizdiń bas qala­synyń tur­ǵyn­daryn beıjaı qal­dyr­maǵan Qyzyl­orda oblysy jár­meńkesi ótip jatqan alańǵa oblys ákimi Bolatbek Qýan­dyqov kelip, osy kúngi sharalardy nasıhattap júr­gen as­tanalyq jýrnalıster úshin shaǵyn brıfıng uıymd­as­tyrdy. «Qazaq­stan Res­pýb­lı­ka­sy Táýel­siz­diginiń 20 jyldyǵy qar­sa­ńynda atqarylar sharalar sheń­berinde Qyzylorda oblysy­nyń is-sharalary da aı­qyndalǵan. Biz osy merekege oraı «Dýman» oıyn-saýyq or­taly­ǵy­nyń ala­ńyn­da jármeńke ótkizý­demiz. Bul jár­meń­kege oblys­tan 400 tonnadan astam azyq-túlik ónimderi áke­lindi. Onyń ishinde, Aral óńirinen 37 tonna balyq, 170 tonna baqsha ónimderi, et ónimderi jáne basqa da aýyl­sha­rýashylyq taýarlary bar. Bizdiń basty maq­satymyz – osy ákelgen ónim­deri­mizdi elorda turǵyn­dary úshin tıimdi baǵamen satyp, halyqqa barynsha jaǵdaı jasaý. Jármeń­ke aıasynda bizdiń Syr eliniń óner­pazdary, onyń ishinde, Baıqońyr aılaǵynyń óner­tap­qysh­tary da óz jetistikterin pash etetin bolady», dedi  jýrnalıstermen júzdesýinde ob­lys basshysy. * * * OŃTÚSTIKTEN JETKEN О́NIM Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyn el mereıi úshin erekshe mereke retinde atap ótýdi tapsyrǵan bolatyn. Osyǵan baılanysty el táýelsizdiginiń mereıli merekesi qarsańynda belgilengen sharalar sheńberinde Astana qalasynda oblystardyń mádenı kúnderin ótkizý dástúrge aınalyp keledi.  Mine, osy shara aıasynda biz de sonaý shyraıly Shymkent, ataqty Qazyǵurt óńirinen elordaǵa atbasyn burǵan edik. Men Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy «Jańa bazar» aýyldyq okrýginiń ákimi bolyp eńbek etemin. «Jańa bazar» aýyldyq okrýginde negizinen jer baptap, mal ósiretin 12 myń halyq meken etedi. Aýyldyq okrýgimizde 608 sharýa qojalyǵy jáne 19 óndiristik kooperatıv jumys isteıdi. Osy aýyl­sharýashylyq qurylymdarynyń ishinde 270 sharýa qojalyǵy men 7 óndiristik kooperatıv mal bordaqylaý jumysymen aınalysady. Okrýg boıynsha qurylǵan aýylsharýashylyq qurylymdarynda búgingi tańda 5700 iri qara mal bordaqy alańyna qoıylǵan. Sonymen birge 27800 aqtyly qoı ósiriledi. О́tken jyly  aýdan ákiminiń tikeleı tapsyrmasymen basqa óńirlerden myńdaǵan kúrketaýyq balapanyn satyp alyp, tilek bildirgen sharýa qojalyqtaryna 100-500-ge deıin balapandar bólip berdik. Qazir bul qustyń ónimi de el ıgiligine asyp jatyr. Ońtústik óńiriniń halqy negizinen aýyl sharýashy­lyǵymen aınalysady ǵoı. Sonaý 90-shy jyldardyń ólara kezeńinde aýyl eńbekkerleri úshin kúrdeli jaǵdaı qalyptasqany belgili. Biraq Memleket basshysynyń sara saıa­satynyń nátıjesinde sońǵy jyldary aýyl eńbekkerleriniń eńbegi de jana bastady. Bul oraıda Elbasynyń tikeleı bastama­symen júzege asyrylǵan «Aýyl jyldary» atty úshjyldyqtyń yqpaly men oń jetistikteri aıtarlyqtaı boldy. Sonyń arqasynda búginde aýyl eńse kóterip, okrýgimizdegi sharýa qojalyq­tary atqarǵan jumysynyń jemisin kóre bastady. Astana qalasynda ótip jatqan Ońtústik Qazaqstan oblysy kúnderi aıasyndaǵy jármeńkege biz 4 tonna iri qara mal, 1 tonna qoı etin ákeldik. Aıtýly merekege arnalǵan osy jármeńkeden «Jańa bazar» aýyldyq okrýgine qarasty 9 eldi mekendegi birde-bir sharýa qojylyǵy qaǵys qalǵan joq. Jańabazarlyqtar Astana qalasynda ótetin osy jármeńkege 10 tonna kartop, 10 tonna pııaz, 7 tonna kyryqqabat, 4 tonna qııar jáne 4 tonna qyzanaq ákeldi. О́ńir  namysy synǵa túsetin osy buqaralyq sharaǵa «Baıtúgel» О́K jetekshisi Seıitqalı Sapar-alıev, «Jaras» ShQ jáne «Seıdaly» ShQ-nyń basshylary Syrym Ertaev, Juman Elemesovter erekshe belsendilik tanytty. Nurlybaı EGEMQULOV, «Jańa bazar» aýyldyq okrýginiń ákimi. * * * QARMAQShYLYQTAR QARYMY El tilegi egin ústine aýǵan bıylǵy qońyr kúzde Syr boıynyń dıqandary aq marjan kúrishten bitik ónim aldy. Bul Qyzylorda oblysynyń el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy toılanatyn jylǵa tartqan tartýy desek te bolady. О́zderińizge belgili, elimizde óndiriletin kúrishtiń 90  paıyzy Qyzylorda oblysynda ósedi. 2011 jyly Syr marjanynyń egis kólemi oblysymyzda 77,4 gektarǵa jetkizildi. 2010 jyly oblysymyzda eń joǵary ónim alynyp, kúrish alqabynyń ár gektarynan ortasha eseppen 46,8 sentnerden ónim jınalyp, oblys boıynsha 316,5 myń tonna kúrish salysy jınalǵan bolatyn. Bıylǵy merekeli jyly bul kórsetkish eselenedi. Basqasyn bylaı qoıǵanda, Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy toılanatyn jyly oblysymyzda 23 asyl tuqymdy mal ósiretin sharýashylyq, onyń ishinde, 5 iri qara, 7 qoı, 5 jylqy jáne 6 túıe ósirýmen aınalysatyn sharýashylyqtar ashyldy. Bıýdjetten bólingen qarjy esebinen oblysymyzǵa 1000 bas iri qara, 4185 qoı, 500 jylqy, 80 túıe lızıngke berilip, 29 fermerlik sharýashylyqtar uıymdastyryldy. Qazir óńirdegi tórt túlik maldyń basy 1990 jyldyń deńgeıine jetti. Mine, osy jetistikterde bizdiń Qarmaqshy aýdanynyń eńbek­ker­leriniń de úlesi erekshe. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev­tyń tikeleı basshylyǵymen is júzine asyrylyp jatqan ındýstrııaldyq damý baǵdarlamasy sheńberinde de aýdanymyzda atqarylyp jatqan aýqymdy ister barshylyq. Máselen, osy baǵdarlama sheńberinde aýdanymyzda «Dorstroı» JShS-niń jalpy quny 220 mıllıon teńge turatyn «Qorqyt ata zııarat etýshiler ortalyǵy kesheniniń qurylysy» jobasy júzege asyryldy. Aýdan eńbekkerleriniń el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy toılanatyn merekeli jylǵa tartýy qomaqty. Aýdan eńbekkerleri bas qalamyzda ótetin jármeńkege 30 tonnadan astam azyq-túlik taýarlaryn ákeldi. Onyń ishinde 10 tonna kúrish, 5 tonna qaýyn, 5 tonna qarbyz, 2 tonna asqabaq, 5 tonna kartop, 2 tonna qyzanaq jáne basqa egis ónimderi bar. Aýdanymyzdaǵy 8 aýyldyq okrýg ákimderi osy jár­meńkege 2 tonnadan astam et ákelýge muryndyq boldy. Onyń ishinde bul jármeńkege ónimderin jibermegen sharýa qojalyǵy joq dese de bolady. El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy sheńberinde ótkizilip jatqan bul sharalarǵa shyn rızalyq sezimdemiz. Elbasymyzdyń sara basshyly­ǵymen jetistikten jetistikterge jete bereıik. Erlan QALIEV, «Qarmaqshy» aýdany ákiminiń orynbasary. * * * TABYSYMYZ BAIаNDY, TARTÝYMYZ TOLYMDY «Jańa bazar» aýyldyq okrýgine kórshiles ornalasqan, ıaǵnı  elimiz aralas, qoıymyz qoralas qonys­tanǵan «Kókibel» aýyldyq okrý­giniń eńbekkerleri de búgingi jármeńkeden qalys qalǵan joq. El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsa­ńynda bas qalamyz – Astanada ótetin oblystyń aýylsharýa­shylyq jármeńkesine biz de artynyp-tartynyp jettik. Bizdiń aýyl turǵyndary da elimizdiń aıtýly merekesine qolda bar tabystaryn baıandy ete otyryp, shyn maǵyna­synda joǵary kóńil-kúımen keldi. Shejireli ońtústik óńiriniń shuraıly jerine qonystanǵan bizdiń «Kókibel» aýyldyq okrýginde búginde 250 sharýa qoja­lyǵy jáne 8 óndiristik kooperatıv elimizdiń agrarlyq óner­kásibin órkendetýge ózindik úlesin qosyp keledi. Bizdiń aýylsha­rýashylyq qurylymdary negizinen egin jáne mal sharýashy­lyǵymen aınaly­sady. Bizdiń eginshiler bıdaı, arpa jáne basqa dándi daqyldar ósirse, malshyla­rymyz oblysymyzdyń et óndiri­sin órkendetý maqsatynda mal bordaqylaýmen shuǵyldanady. Aýyldyq okrýgimizde 2700 bas iri qara, 22500 qoı bordaqylanady. Sonymen birge, 850 jylqy ósiriledi. Biz oblysymyzdyń kúnderi aıasynda Astana qalasynda ótip jatqan jármeńkege 5 tonna et jáne ondaǵan tonna kókónis ónimderin ákeldik. Osy sharaǵa «Kókibel» JShS-niń jetekshisi Maqsut Sydyqov, «Júzimdik» О́K-niń jetekshisi Edil Smaǵu­lov­tardyń erekshe eńbek sińir­gendigin aıtý paryz. Aýyldyq okrýgte eńbek etetin barlyq sharýa qojalyqtary men óndiristik kooperatıvter búkilhalyqtyq mereke – Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵyn tolaıym tabystar­men qarsy alyp otyr. Baratbaı ÝSIPOV, «Kókibel» aýyldyq okrýginiń ákimi. * * * KITAPHANADAǴY KEZDESÝ Astanada ótip jatqan Qostanaı oblysy mádenıe­tiniń kúnderi aıasynda Ulttyq akademııalyq kitaphanada L.N.Tolstoı atyndaǵy Qostanaı oblystyq kitaphanasynyń uıymdastyrýymen aqyn, dramatýrg Aqylbek Shaıahmettiń elordalyq oqyrmandarmen kezdesýi bolyp ótti. Kezdesýge Nurǵoja Orazov, Tólen Ábdik, Serik Tur­ǵynbekuly, Serikbaı Ospanov  sııaqty belgili aqyn-jazý­shylar qatysyp, sóz sóıledi. Sol sııaq­ty Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti ja­nyndaǵy Memlekettik basqarý aka­de­mııasynyń professory, tarıh ǵylymdarynyń dok­tory Seıil Baıma­ǵam­betov, eńbek ardagerleri Keńes Áý­bákirov pen Qor­ǵan Ámir­hamzınder Qos­tanaı oblysy­nyń elimiz táýelsizdik alǵan jyldar ishinde áleýmet­tik-ekonomıkalyq sa­lalardaǵy qol jetkizgen tabystary týraly baıandap, búkil eńbek jolyn týǵan elinde ótkizip kele jatqan  aqynnyń shyǵarmashylyǵy tý­raly óz pikirlerin ortaǵa saldy. Kezdesý barysynda aqyn­nyń shy­ǵar­­malaryna jazyl­ǵan ánder oryn­dalyp, Aqyl­bek Shaıahmet óziniń sońǵy jyl­dary jazǵan óleńderin oqydy. Osy kúni el­or­dadaǵy Qostanaı oblysynyń mádenı kúnderi sha­ralary aıasynda Astana­da­ǵy qa­zir­gi zamanǵy óne­r mura­ja­ıynda Qos­tanaı oblystyq ta­rıhı-ól­ketaný mu­raja­ıy­nyń qo­ry­nan alyn­ǵan já­di­ger­ler kór­mesi ót­ki­zildi. Mu­ra­­jaı­­­ǵa kelýshilerdi osy ólke­taný mura­ja­ıy qo­rynan alyn­­­­­ǵan «Kó­ne dá­ýir sheber­le­riniń kú­mis jo­ly» atty zer­gerlik jádi­ger­ler men «Qos­ta­naı na­qysh­tary» at­ty kór­kem­óner kór­me­si beı-jaı qal­dyr­ǵan joq. Betti uıymdastyrǵan Jylqybaı JAǴYPARULY. Sýretterdi túsirgender Orynbaı BALMURAT, Igor Býrgandınov.