Mysaly, tranzıttik kólik áleýetine ıe óńirdiń múmkindigi TRASEKA kóliktik dálizi arqyly Qytaı-Qazaqstan, Kavkaz, Eýropa kóliktik baǵdaryn qosatyn, sondaı-aq, Qazaqstannyń soltústik-ońtústik baǵdary boıynsha elimizdi Parsy shyǵanaǵy, Úndistan, Pákistan, Iran, Túrikmenstan, Reseı, Eýropa elderimen jalǵaıtyn iri kóliktik-kommýnıkasııalyq jeli bolyp sanalady. Aqtaý halyqaralyq teńiz-saýda portyn soltústik baǵytta keńeıtý, Borjaqty-Ersaı temir jol jelisi, jylyna astyq, munaı ónimderi, tyńaıtqysh hımıkattar syndy halyq sharýashylyǵy taýarlarynan quralǵan 4 mln tonna júk ótkizetin Quryq parom kesheni syndy «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasyndaǵy kóliktik, ınfraqurylymdyq jobalar tranzıttik áleýetti ósirý arqyly el ekonomıkasynyń qýatty, básekege qabiletti bolýyna qol jetkizedi.
Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2014 jylǵy 11 qarashadaǵy «Nurly jol – bolashaqqa bastar jol» atty Qazaqstan
halqyna Joldaýyn iske asyrý úshin qabyldanǵan ınfraqurylymdy damytýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy Mańǵystaý óńirinde qarqyndy júzege asyryla bastaǵanyna Quryq kentindegi eki birdeı joba kýá.
Baǵdarlamanyń temir jol sektoryn jáne logıstıkany damytýǵa arnalǵan ekinshi baǵyty boıynsha 2015 jyldyń sáýir aıynda Quryq paromdyq kesheniniń birinshi fazasynyń qurylysy bastalǵan bolatyn. Keshenniń jobalyq qýaty jylyna 4,1 mln tonna júkti tasymaldaýǵa negizdelgen bolsa, jobanyń quny 30,6 mlrd teńgeni quraıdy. Odan bir jyl buryn, ıaǵnı 2014 jyly Quryq portyn temir jol magıstralimen baılanystyratyn «Borjaqty – Ersaı» temir jol jelisiniń qurylysy bastalyp, ol 2015 jyly aıaqtalǵan bolatyn. «Borjaqty – Ersaı» temir jol jelisiniń qurylysy alǵashqy bes jyldyń ishinde jylyna 8 mln tonnadan astam tasymaldaý kólemin qamtamasyz etetin bolady degen meje bar.
Temir jol ınfraqurylymyn damytý portta turaqty júk aǵynyn qamtamasyz etedi, sondaı-aq, Quryq portynyń aýdanyndaǵy keme jasaý jáne keme jóndeý zaýyty, metall qurylǵylary zaýyty sııaqty damyp kele jatqan óndiristerge kóliktik qyzmet kórsetýdi qamtamasyz etedi. Quryqtaǵy paromdyq keshen men Borjaqty-Ersaı temir jol jelisi – eki joba qurylysyna 700-den asa adam jumys-
qa tartyldy, al nysandar paıdalanýǵa berilgennen keıin shamamen 250 turaqty jumys orny ashylatyn bolady.
Quryq parom kesheni Kaspıı mańyndaǵy Iran, Ázerbaıjan syndy kórshiles memlekettermen halyq tutynatyn taýarlar, jabdyqtar, qurylys materıaldary, ózge de qajetti júkterdiń taýar aınalymyn ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Joqtan bar jasaý ońaı emes. Bolashaǵy zor paromdyq keshenniń qurylysy eki kezeńnen turady. Jumysy aıaqtalǵan birinshi kezeń 2016 jyldyń jeltoqsan aıynda Elbasymen tikeleı telekópir arqyly iske qosyldy.
Telekópir barysynda Elbasy N.Nazarbaev Quryq porty elimizdiń júkterin Kavkaz ben Eýropaǵa shyǵarýǵa múmkindik beretinin, uzaq kútken joba memleketimizdiń damýy úshin asa qajetti ekenin aıtyp ótti. Quryq portynda paromǵa júk vagondaryn tıeý bastalyp, munda tıelgen alǵashqy júk kóligi Bakýge attandy.
Jalpy, paromǵa shamamen 52 vagon tıeýge bolady. Vagondar kópirden ótip, lıft arqyly tıeledi. Barlyǵy 3 qabattan turatyn paromnyń bir qabatyna 14 vagon ornalasady. Qazirgi tańda osy keshendi júzege asyrý maqsatynda «Quryq» paromdyq kesheni» JShS qurylyp, olarda 54 jumys orny ashyldy. Jasalǵan jumystar nátıjesinde Kaspıı teńizinde porttar arqyly júkterdi qaıta tıeýdiń jalpy kólemi 2020 jylǵa qaraı shamamen 25 mln tonnany quraıtyn bolsa, onyń ishinde Quryq paromdyq kesheniniń úlesi 4 mln tonnaǵa deıin jetetin bolady. Qazirgi tańda 61 paromǵa qyzmet kórsetilip, olarda barlyq salmaǵy 234647 tonnany quraıtyn 3428 vagon qabyldanyp, tıisti mekenge jóneltildi. Naqtyraq aıtsaq, salmaǵy 114424 tonnany quraıtyn 1798 vagon ımportqa, 12222 tonnany quraıtyn 1630 vagon eksportqa baǵyttalǵan.
Quryq parom kesheninde qazir qurylys jumystarynyń ekinshi kezegi júrgizilýde. Bul kezektegi jalpy quny 67,1 mlrd teńgeni quraıtyn avtomobıl kesheniniń júzege asý merzimi 2017-2018 jyldarǵa josparlanǵan. Atalmysh keshenniń jobalyq qýaty jylyna 1,9 mln tonna júkti quramaq.
Quryq óńirindegi eki joba el ekonomıkasynyń damýyna úles qosyp, qazaqstandyq porttyń áleýetin arttyratyn nysandar bolary anyq.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy
