Sondyqtan, Aqmola oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń uıymdastyrýymen «Qoǵamdyq kelisim» mekemesinde ótkizilgen dóńgelek ústelge qatysýshylar birden maqalany talqylaýǵa kirisip ketti. Kópshiliktiń san túrli pikirleri men oı-túıinderi, usynystary olardyń elimizdiń búgini men erteńine beı-jaı qaramaıtynyn tanytty. Bul – tosyn jaı emes. О́ıtkeni, Elbasynyń maqalasynda elimizdiń alǵa qaraı damýy jemisti bolýy úshin sheshilýi qajet ómirlik máni zor máseleler kóterilgen.
Qoǵamdyq sana degen ne? Ol – bir tutas eldiń ómirine toǵysatyn ár adamnyń jeke sana-seziminiń deńgeıi. Al árqaısymyzdyń oı-sanamyz alǵan tárbıemiz ben rýhanı baılyǵymyzǵa tikeleı baılanysty. «Biz árkim jeke basynyń qandaı da bir iske qosqan úlesi men kásibı biliktiligine qarap baǵa-lanatyn merıtokratııalyq qoǵam quryp jatyrmyz», dep Elbasy árbir qazaqstandyqtyń aldynda mindet belgiledi.
Olaı bolsa, jeke bastyń qasıeti árqaısymyzdyń, otbasymyzdyń, oqý oryndarynyń, eńbek ujymdarynyń basty nazarynda jáne qamqorlyǵynda bolyp, Qazaqstan halqy Assambleıasy, partııalyq, jastar, kásipodaqtar uıymdary, azamattyq qoǵam ınstıtýttary arqyly, ásirese, rýhanı jáne adamgershilik tárbıeleý jolymen óskeleń urpaqtyń sanasyna sińirilýi kerek. Sebebi, biz búgingi qoǵamda qalyptasyp, aldyna bıik maqsattar qoıyp beıbitshilikti qoldaǵan, óz-ózine degen senimin arttyratyn adamı qundylyqtardy ustanǵan jańa qazaqstandyqtardyń zamanyna jettik.
Mine, sondyqtan Prezıdenttiń qoǵamdyq sanany jańǵyrtý týraly maqalasy óte ózekti de ýaqtyly jáne onda zamanaýı qoǵamnyń túıindi máseleleri naqty aıqyndalyp, olardy sheshýdiń sara joly kórsetilgen. «...búgin biz bárinen de aýqymdy jáne irgeli jumystardy bastaǵaly otyrmyz.
Men elimiz myqty, ári jaýapkershiligi joǵary Birtutas Ult bolý úshin bolashaqqa qalaı qadam basatynymyz jáne buqaralyq sanany qalaı ózgertetinimiz týraly kózqarastarymdy ortaǵa salýdy jón kórdim», dep Elbasy bizdi eń mańyzdy mindetterdi sheshýge baǵyttaıdy.
Qazaq tilin kezeń-kezeńmen latyn ǵarpine kóshirý, «Týǵan jer» baǵdarlamasy, «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq», «Qazaqstannyń kıeli jerleri geografııasy», «Qazirgi Qazaqstannyń mádenıeti jahandyq álemde» jobalary bizge, qazaqstandyqtarǵa óz bolashaǵymyzdy ózimiz qalyptastyrýymyzǵa mol múmkindik beredi.
Baǵdarlamalyq qujatty sátti jáne senimdi, nátıjeli júzege asyrý úshin ne isteýimiz kerek? Menińshe, eń bastysy: oı túzelmeı, boı túzelmeıdi. Osy oraıda kitap shyǵarý jáne ádebıet taratý máselesi óte mańyzdy bolyp tabylady. О́ıtkeni, kitaptyń adam janynyń rýhanı bıligi bolyp tabylatyny ejelden belgili. Olaı bolsa, kitap rýhanı jutańdyqpen kúreste basty qarýymyzǵa aınalýy kerek. Kitap ejelden bizdiń ómirimizde úlken ról atqarǵan. Olar bizdi adamgershilikke, otansúıgishtikke, gýmanızmge úıretken. Sondyqtan baspa qyzmetin, ásirese, balalar ádebıetin úlken tırajdarmen shyǵarýǵa jáne ony taratýǵa memlekettik qoldaý qajet dep sanaımyn jáne olar boıynsha qoǵamdyq talqylaýlar uıymdastyrý kerek.
Ár halyq óz ólkesin, batyrlaryn, Otanyn jaı ǵana este saqtap qoımaı, ony maqtan etýge mindetti. О́z jetistikterin, qoǵamnyń úzdik ókilderin jaqsy jaǵynan kórip maqtan etý – bul halyqtyń mádenıeti men ózin ózi syılaı bilýi. Al ondaı jetistikterdi ádebıet arqyly ǵana ǵasyrlar boıy saqtaýǵa bolady. Dana halqymyz «Dúnıede máńgi óshpeıtin: jaqsynyń aty jáne sol jaqsy týraly jazǵan aqyldynyń haty» dep beker aıtpaǵan. Bul bizdiń ata-babalarymyz ben eńbek sińirgen zamandastarymyzǵa ǵana qurmet emes, bul – óz eliniń laıyqty azamaty bolý úshin qalaı ómir súrip eńbek etý kerektigi týraly tárbıe, oqýlyq, tarıhı anyqtama. О́ıtkeni, qazir adamdarǵa bilimniń qajettigi týyndady. Mysaly, el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵynda bizdiń aqmolalyq jerles jazýshy Vıktor Tereshýktiń «S chego nachınaetsıa Rodına» atty kitaby jaryqqa shyqty. Onda jazylǵan oılar Prezıdenttiń baǵdarlamalyq maqalasynda aıtylǵan oılarmen sabaqtas.
Sondyqtan qoǵam men árbir otbasy kemshiliktermen kúreskisi kelse, balalardyń boıyna jastaıynan kitaphanalar, teatrlar, kınoteatrlar arqyly qaırymdylyq, senim, erlik, paryz, otansúıgishtik týraly shyǵarmalarǵa súıispenshilikti sińirýimizdiń qajettigine senimdimin, óıtkeni, búgingi balalar – elimizdiń bolashaǵy, adamzattyń bolashaǵy. Balalarymyz qandaı bolyp ósse, qoǵam sondaı bolady. Shyǵarma oqý, spektakl men kıno kórý jas adamdy oılarǵa, ómirden óz ornyn tabýǵa, taǵdyryn aıqyndaýǵa, óz jaqyndary men Otanyna ne berýi kerek jáne ne bere alamyn degen oıǵa jeteleıdi. Oǵan tek jeke sanamen, ózin ózi tanýmen, ózin ózi jetildirý arqyly qol jetkiziledi.
Ulttyq rýhty saqtap qalý úshin jastardyń sanasy halyqtyq dildiń negizin qalaýshy qaǵıdattaryna qaıta oralýy kerek. Biz basqa da tıimdi is-sharalarmen qatar, otbasyndaǵy danalyq tárbıe óskeleń urpaqty rýhanı jáne adamgershilikte damytyp, minezin qalyptastyratynyn túsinýimiz qajet. Bul bizge qoǵamdyq sanany jańǵyrtýǵa, bir-birimizge qamqorshy jáne Otanymyzdyń aldynda jaýapty bolýǵa múmkindik beredi. Bul bolashaqta ekonomıkada, áleýmettik salada, jalpy ómirde jetistikterge jetýimizdiń kepili bolady.
Elbasy óz maqalasynda «Jańa jańǵyrý eń aldymen tarıhı tájirıbe men dástúrimizge mensinbeı qaraý emes, ...bul halyqtyń ótkenin, qazirgisin jáne bolashaq kókjıegin jalǵaıtyn platforma… О́z ólkeńniń tarıhyn bilý jáne maqtan etý – qajetti jáne paıdaly is…», deıdi. Al bizde tanyp-bilip, maqtan etetin tarıhymyz bar. Bıyl Alǵys aıtý kúnine oraı Aqmola oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń janyndaǵy jýrnalıster klýby «Meniń otbasym – elimniń bir bólshegi» birinshi jınaǵyn daıyndap basyp shyǵardy, oǵan 25 aqmolalyq abyroıly otbasynyń ómiri men qyzmeti týraly ocherkter engizildi. Mundaı eńbekkerler barlyq óńirde bar. Bular – bizdiń maqtanyshymyz.
Mine, sondyqtan men Nursultan Ábishulynyń «Qazaqstannyń 100 jańa tulǵasy» jobasyn jan-tánimmen qoldaımyn. Elbasy: «Qazaqstannyń árbir jetistiginiń artynda alýan túrli taǵdyrlar tur. «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasy – Táýelsizdik jyldarynda tabysqa jetken, elimizdiń ár óńirinde turatyn túrli jastaǵy, san alýan etnos ókilderiniń tarıhy. Jobada naqty adamdardyń naqty taǵdyrlary men ómirbaıandary arqyly búgingi, zamanaýı Qazaqstannyń kelbeti kórinis tabady. ...Táýelsizdik dáýirinde óziniń eńbegimen, bilimimen, ónerimen ozyp shyqqan qanshama zamandastarymyz bar. Olardyń júrip ótken joldary – kez kelgen statıstıkadan artyq kórsetkish. Jastar ómirge shynaıy kózben qarap, óz taǵdyrlaryna ózderi ıelik ete alatyn azamattar bolýy úshin olarǵa úlgi usynýymyz kerek», deıdi.
Derekti ádebıettiń qundylyǵy – tarıhı kezeńdi, eldiń jetistikteri men kórnekti tulǵalaryn kórsetý. Bul – laıyqty janǵa máńgi gımn, jáne ol týraly esteliktiń qoımasy. Muny árbir adam túsinýi qajet. Bul jerde másele adamnyń ózin ózi tarıhta qaldyrǵysy keletindiginde emes. Biz ótkendi qalaı bilgimiz kelse, bolashaq urpaq ta bizdiń ómirimiz jaıly bilgisi keletin bolady.
Eń bastysy, bul bastama aıaqsyz qalmaýy tıis. О́ńirlik «100 jańa tulǵa» jobasyn júzege asyrý barysynda oblystyq, qalalyq, aýdandyq, aýyldyq deńgeılerde qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy Qoǵamdyq kelisim keńesteriniń qyzmeti jandandyrylady. О́ıtkeni, Keńes músheleri, qoǵamdyq pikir kóshbasshylary árbir adamnyń óz óńirin damytýǵa qosqan úlesin jaqsy biledi. «Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» demekshi, bizdiń óz zamanymyzdyń batyrlaryna basa kóńil bólýimiz qajet. Nursultan Ábishuly aıtqandaı: «Táýelsizdik dáýirinde óziniń eńbegimen, bilimimen, ónerimen ozyp shyqqan qanshama zamandastarymyz bar… Biz ultymyzdyń altyn qoryn qalyptastyrýshylardy bilýimiz kerek».
Bizdiń ulttyq ıdeıamyzdyń basynda birlik, tatýlyq, ulty men dinı seniminen táýelsiz otansúıgishtikpen nyǵaıtylǵan dostyq tur. Búgingi tańdaǵy basty mindet – onyń kómegimen jáne sonyń aınalasynda tárbıe jumysyn ǵana emes, bilim berýdi, mádenı damýdy jáne qaıyrymdylyq jumystaryn qalyptastyrý. Buǵan jalpy túsinistik pen qoǵamnyń barlyq sanattaryn tárbıeleý arqyly ǵana qol jetkizýge bolady. Ony árkim eń aldymen ózinen bastaýy kerek.
Maral Jaqypova,
Aqmola oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń
orynbasary, hatshylyq meńgerýshisi
Aqmola oblysy
