Bestóbe sý qoımasyna sý jiberildi

Memleket basshysynyń bı­yl­ǵy Joldaýynda údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyndaǵy basty mindetter týraly atap aıtyl­ǵan­dyǵy kópshilikke jaqsy belgili. Al, Moınaq GES-i osy baǵ­darlama boıynsha júzege asy­ry­la­tyn iri nysandardyń biri. Ja­qynda el Táýelsizdiginiń 20 jyl­dy­ǵy­na oraı, Almaty obly­sy­nyń Raıymbek aýdanyndaǵy Sha­ryn ózeni ańǵarynda Bestóbe sý qoı­masyn sýǵa toltyrýǵa ar­nal­ǵan saltanatty rásim bolyp ótti. Premer-Mınıstrdiń oryn­­­basary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev bastaǵan úki­mettik delegasııa Moınaq GES-indegi bul jumystyń bary­sy­men jan-jaqty tanysty. Elimizdiń ekonomıkasy úshin strategııalyq mańyzy joǵary gıdrokeshenniń qurylysyn salý ótken ǵasyrdyń sonaý sekseninshi jyldary josparlanǵan bolatyn. Ár kezeńniń, ár ýa­qyt­­­tyń óz úkimi, óz talaby bola­tyndyǵy jasyryn emes. Soǵan oraı, bul jobanyń da kezinde joly bolmaı, kidiriske ushy­rady. Oǵan basty sebep, bir kezderi dańqy dúrildep turǵan, alyp Odaqtyń tas-talqany shyǵyp kúı­reýi boldy. Oǵan qosa qa­rajattyń jetispeýshiligi «ǵasyr qurylysyn» ońtaıly, ıaǵnı qo­laıly sát týǵansha toqtata turýǵa májbúr etti. Aýqymdy gıdro elektr stansasynyń qurylysy, budan týra bes jyl buryn, ıaǵnı 2006 jyly ǵana qaıtadan qolǵa alyndy. Aýqymdy da iri memlekettik joba, sóıtip birqatar ýaqyttan soń Indýstrııalandyrý kartasyna engizildi. – Bir quptarlyǵy, Moınaq GES-indegi mańyzdy jumystar aldyn-ala belgilengen jospar boıynsha júrgizilýde. Sóz reti kelgende atap aıtarlyǵy, qýaty 300 MVt. stansa Memleket bas­shysy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyr­masyna oraı, jospar­lan­ǵan merzimde paıdalanýǵa berilmek, – dep atap kórsetti Áset Isekeshev. Búginge deıin birqatar ju­mys­tar atqaryldy, atap aıt­qanda, gıdrotýrbınany montajdaý jumystary júrgizilip, bó­get turǵyzyldy jáne basqa da kóptegen jumystar júzege asty. Shyn mánisinde de, bir kezderi «ǵasyr qurylysy» atan­ǵan bul jobadaǵy qury­lystyń aýqymy aıtarlyqtaı ekendigi sózsiz. Sharyn ózeniniń shaǵyn ǵana ýchaskesindegi sý­dyń qysymy óte joǵary dep aıtýǵa ábden bolady. Any­ǵy­raq aıtqanda, jer asty tonnelimen júretin sýdyń negizgi kólemi (16000 tonna) sekýn­dy­na 75 metr jyldamdyqpen jú­retindigi kóp nárseden habar berse kerek. Jalpy kólemi 238 mıllıon tekshe metrdi quraıtyn Bestóbe sý qoımasyn toltyrý is-sha­ra­sy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń jáne Almaty oblysy ákimdigi ókil­deriniń qatysýymen saltanatty túrde júzege asyryldy. Sala basshylarynyń aıtýynsha, ja­qyn aılarda jasandy sý qoı­masy qajetti mólsherde tol­ty­rylady. Sonyń nátıjesinde, ıaǵnı bıiktiktiń ózgerisi esebinen álemdegi quny eń arzan elektr energııasy óndiriletindigi kó­ńilge qýanysh uıa­latary sózsiz. «Samuryq-Energo» AQ bas­qar­masynyń tór­aǵasy Erlan Úpý­shevtiń pikirinshe, mundaı irgeli joba­nyń keleshegi kemel jáne bereri de mol. Aýqymdylyǵy aıtarlyqtaı mol gıdrotoraptyń paıdalanýǵa berilýiniń maqsaty da, mańyzy da zor ekendigi aıtpasa da túsinikti. Bul jumystyń eń basty ar­tyq­shylyǵy, ol elimizdiń ońtústik aımaǵyndaǵy – Ońtústik Qazaq­stan, Jambyl jáne Almaty ob­lystarynyń turǵyndary úshin elektr energııasynyń tapshy­ly­ǵyn azaıtady. Sonymen qatar, oń­tústik aımaqty elektr qýa­ty­nyń irkilisteri men kidiristerinen de qutqarmaqshy. Sala bas­shylary habarlaǵanyndaı, memlekettik mańyzy zor joba baǵy­tyndaǵy is-sharalar odan ári jetildirile túsken. Máselen, bı­ylǵy jyldyń jeltoqsan aıynda jalpy qýaty 150 MVt. eki ge­neratordyń biri jiberilmek. Ekinshi generator paıdalanýǵa berilgennen keıin, keler jyldyń bastapqy aılarynda elektr qýa­tynyń ortasha mólsheri 1 mıllıard kvt/saǵatqa joǵarylaıdy. So­nyń nátıjesinde respýblıka Qyr­ǵyzstannyń elektr qýaty ım­portyna táýeldilikten qu­ty­lady. Moınaq GES-iniń qu­rylys alańdarynda myńnan astam adam jumys isteıdi. Al olardyń kópshiligi jergilikti tur­ǵyndar ekendigin de atap aıt­qan jón. Qazaqstan Táýel­sizdi­gi­niń jı­yrma jyldyǵy merekesi qar­sańynda paıdalanýǵa beriletin bul nysanda otandyq «Moı­naq GES» AQ pen «Kerneu Limi­ted» jáne Qytaıdyń halyqara­lyq sý sharýashylyǵy jáne ener­getıka korporasııasy jumys isteıdi. Baqyt BALǴARINA. Almaty. ---------------------------------- Sýretti túsirgen Iýrıı BEKKER.