Iskerlik qatynastyń jańa múmkindikteri

Otyrysqa qatysýshylar «Qazaqstan-Qytaı ınvestısııalyq yntymaqtastyǵy», «Aýyl sharýashylyǵyndaǵy óńdeý jáne eksport: jańa múmkindikter ashý», «Shaǵyn jáne orta bıznes yntymaqtastyǵy» atty úsh paneldik sessııa aıasynda birlesken jo­balardy iske asyrý múmkindikterin tal­qylady. Sondaı-aq, otyrys aıasynda Qa­zaqstan men Qytaıdyń iskerlik top­ta­rynyń ókilderi arasynda jáne  B2B for­matynda eki jaqty kezdesýler ótti.

Qazaqstan-Qytaı iskerlik keńesiniń qurylý jaǵdaıy týraly sóz qozǵaıtyn bol­saq, ol 2013 jylǵy sáýirde Nursultan Nazarbaevtyń QHR-ǵa sapary barysyn­da eki eldiń arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq ózara is-qımyldy odan ári yntalandyrý, ekonomıkanyń túrli sektorlarynda yntymaqtastyqty damytý úshin eki mem­­lekettiń basshylary bergen tapsyr­ma nátıjesinde qurylǵan bolatyn. Qazaqstan-Qytaı iskerlik keńesiniń teń t­ó­­raǵasy Qazaqstan tarapynan «Samuryq-Qaz­yna» AQ basqarma tóraǵasy О́mirzaq Shókeev, Qytaı tarapynan «CITIC Group» kor­porasııasynyń Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Chan Chjenmın.

«Eki memlekettiń basshylary Qazaq­s­tan-Qytaı iskerlik keńesiniń al­dy­na úl­ken mindetter qoıdy. Osy ýaqyttyń ishin­de Iskerlik keńes óziniń tıimdiligin kór­setip, dıalog jáne bıznes-alań retinde qa­l­yptasty. Qazirgi tańda qazaqstandyq-qy­taılyq qorjynda 28 mlrd AQSh dol­laryna jýyq somaǵa 51 joba bar. Onyń ishinde júzege asyrylyp jatqan 14 joba «Samuryq-Qazyna» AQ kompanııa­lar tobynyń úlesine tıesili. Bizdiń bız­nes-se­riktestik munaı-gaz, hımııa, ener­­ge­tıkalyq, ken-metallýrgııalyq, aýyl sha­rýashylyǵy, mashına jasaý sek­tor­la­ryna baǵyttalǵan», dep atap ótti «Samuryq-Qazyna» AQ basqarma tóra­ǵa­sy О́.Shókeev keńes otyrysyn ashqan sózinde.

Otyrysta sóz alǵan Investısııalar já­ne damý mınıstri Jeńis Qasymbek Is­ke­r-
lik keńestiń qyzmeti «Nurly jol» já­ne «Jibek jolynyń ekonomıkalyq bel­deýi» baǵdarlamalaryn úılestirý boıyn­sha qol jetkizilgen kelisimderdi júzege asy­rýǵa aıtarlyqtaı úles qosatyndyǵyn já­ne eki el  kásipkerleri úshin úlken múm­kin­dikter ashatyndyǵyn aıtty.

J.Qasymbek Qytaı Qazaqstannyń stra­­tegııalyq áriptesi ekenin atap ótti. 2016 jyly eki el arasyndaǵy taýar aına­ly­my 7,9 mlrd AQSh dollaryn qurady.

Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazar­baev pen QHR Tóraǵasy Sı Szın­pınniń bastamasymen 2015 jy­ly ın­dýs­trııalyq-ınvestısııalyq yn­ty­­maq­tas­tyq jónindegi birlesken Qazaqstan-Qytaı baǵdarlamasy ázirlendi. Bul jobalar qosymsha quny joǵary eks­portqa ba­ǵyttalǵan ónim shyǵaratyn joǵary teh­nologııalyq birqatar kásip­o­ryn­dar qu­rýǵa arnalǵan. Sondaı-aq, baǵ­dar­la­mada Qazaqstannyń kóliktik-lo­gıs­tı­kalyq ınfraqurylymdaryn da­my­tý­ǵa baǵyttalǵan jobalar da bar.

Naqty mysal retinde, «Qorǵas − Shy­ǵys qaqpasy» arnaýly ekonomıkalyq aı­ma­ǵyn (AEA) birlese damytý jónindegi jo­basyn aıtýǵa bolady.

«Halyqaralyq kólik logıstıkasy salasyna strategııalyq áriptesterdi tartý atal­ǵan AEA damytýǵa qosymsha serpin beredi jáne Azııa men Eýropa arasyndaǵy júk aǵynyn shoǵyrlandyrý men dıstrıbýsııalaý jónindegi iri aımaqtyq hab qurýdy qamtamasyz etedi dep senemin», dep atap ótti J.Qasymbek.

Sondaı-aq, J.Qasymbek óz sózinde Qy­­taıdyń iskerlik orta ókilderine elde­gi bız­­­nesti sátti júzege asyrý úshin Qazaq­-
s­ta­n­­ Úkimeti tarapynan jasalyp otyrǵan jaǵ­­daılar týraly aıtyp berdi.

Qytaı tarapynan  sóz alǵan QHR Ha­lyq­aralyq saýdaǵa járdemdesý komı­te­tiniń tóraǵasy Szıan Szenveı bı­yl Qazaq­stan men Qytaı arasynda dıp­lo­ma­tııalyq qatynastyń ornyq­qa­ny­na 25 jyl tolatyndyǵyn atap óte kele ta­tý kór­shilik pen áriptestik ynty­maq­ta­s­tyq­­­tyń jyl ótken saıyn damyp ke­le jat­­­qandyǵyn atap kórsetti.  QHR Tó­ra­­­ǵa­sy Sı Szınpınniń kóne Jibek jolyn qaıta damytý jónindegi usynysyn bi­­rin­­shi ret 2013 jyly Qazaqstandaǵy sa­­pary barysynda jasaǵandyǵyn eske al­­dy. Sondaı-aq, eki el arasyndaǵy eko­no­mı­kalyq yntymaqtastyqty odan ári ny­­ǵaıtý baǵytynda birlesip jármeńkeler ót­kizý, sıfrlyq tehnologııalardy damytý, elektrondyq saýda-sattyqty ny­ǵaıtý jóninde óz usynystaryn orta­ǵa saldy.

QQIK otyrysynyń qorytyndysy boıynsha jalpy 7 mlrd AQSh dollaryna jýyq somaǵa energetıka, hımııa ónerkásibi, metallýrgııa salala­rynda barlyǵy 22 kommersııalyq já­ne negizdemelik kelisimderge, onyń ishin­de «Samuryq-Qazyna» AQ tobynyń qa­ty­sýymen jalpy 4,5 mlrd AQSh dollar so­masyna 6 kelisimge qol qoıyldy.  

Atap aıtqanda, «Birlesken hımııalyq kompanııa» JShS  («Samuryq-Qazyna» AQ qorjyndyq kompanııasy) men Qy­taı­d­yń Memlekettik  damý banki (QMDB) ara­synda Atyraý oblysynda «Ulttyq ın­dýs­trııalyq munaı-hımııa tehnoparki» AEA aýmaǵynda metanol men ammıak ón­dirý, sondaı-aq, Jambyl oblysynda «Taraz Hımııa parki» AEA aýmaǵynda kúıdirgish soda óndirisin iske qosý boıynsha ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý týraly kelisimderge qol jetkizildi. Atalǵan joba Qazaqstanda alǵashqy agrohımııalyq klasterdi damytý aıasynda júzege asyrylýda.      

Budan ózge, «Samuryq-Energo» AQ pen «HYDROCHINA CORPORATION» qytaılyq korporasııasy Almaty oblysynyń Shelek dálizinde qýattylyǵy 60 MVt bolatyn, 300 MVt-ǵa deıin keńeıtý perspektıvasymen JES salý jáne shaǵyn GES salý boıynsha jobalardy iske asyrý týraly memorandýmdarǵa qol qoıdy. Sondaı-aq,  «Samuryq-Energo» AQ China Datang Corporation korporasııasymen Ereımentaý qalasynyń aýdanyndaǵy jel parkin 45-ten 300 MVt deıin keńeıtý boıynsha memorandým jasasty.

Sonymen birge, «Samuryq-Qazyna» qory men China Development Bank Corporation, «KAZAKH INVEST» UK men «HUBEI KELISON» JShS arasynda yntymaqtastyq týraly negizdemelik kelisimder jasaldy.

Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»