Sanadaǵy serpilis

Bul − hal­qymyzdyń rýhanı damýyna jol kórsetetin naqty baǵdar ekenine kú­mán joq. Maqalany oqyp otyryp «prag­matızm» degen sózge toqtalyp, pi­kir qosýdy jón kórip otyrmyn. Prag­ma­tızm degen sózge mán bersek «naqty is-áreket» degendi bildiretini belgili. Maqalada keltirilgen tolǵamdy ıdeıalarmen tanysa otyryp, pragmatızmniń «tól tarıhymyzǵa, babalarymyzdyń ómir saltyna» qatysty ekenin uǵamyz. Elbasynyń eńbeginde «Qanymyzǵa sińgen kóptegen daǵdylar men taptaý­ryn bolǵan qasań qaǵıdalardy óz­ger­tpeıinshe, bizdiń tolyqqandy jań­ǵy­rýymyz múmkin emes. Tól tarı­hy­myz­ǵa, babalarymyzdyń ómir salty­na bir sát úńilip kórsek, shynaıy prag­ma­tı­zmniń talaı jarqyn úlgilerin ta­bý­ǵa bolady...

Pragmatızm – ózińniń ulttyq já­ne jeke baılyǵyńdy naqty bilý, ony únem­di paıdalanyp, soǵan sáı­kes bo­lashaǵyńdy josparlaı alý, ysy­rap­­shyldyq pen astamshylyqqa, dań­ǵoılyq pen kerdeńdikke jol bermeý degen sóz. Qazirgi qoǵamda shynaıy má­denıettiń belgisi – orynsyz sán-salt­a­nat emes. Kerisinshe, ustamdylyq, qa­na­ǵatshyldyq pen qarapaıymdylyq, únem­shildik pen oryndy paıdalaný kór­gendilikti kórsetedi.

Naqty maqsatqa jetýge, bilim alý­ǵa, salamatty ómir saltyn ustanýǵa, ká­sibı turǵydan jetilýge basymdyq bere otyryp, osy jolda ár nárseni utym­dy paıdalaný – minez-qulyqtyń prag­matızmi degen osy.

Bul − zamanaýı álemdegi birden-bir tabysty úlgi. Ult nemese jeke adam naqty bir mejege bet túzep, soǵan maq­satty túrde umtylmasa, erteń iske as­paq túgili, eldi qurdymǵa bastaıtyn po­pýlıstik ıdeo­logııalar paıda bolady. О́kinishke qaraı, tarıhta tutas ult­tar­dyń eshqashan oryndalmaıtyn eles ıdeologııalarǵa shyrmalyp, aqy­ry sý túbine ketkeni týraly mysaldar az emes. О́tken ǵasyrdyń basty úsh ıdeo­logııasy – kommýnızm, fashızm já­­ne lıberalızm bizdiń kóz aldymyzda kúıredi.

Búginde radıkaldy ıdeologııalar ǵasyry kelmeske ketti. Endi aıqyn, tú­sinikti jáne bolashaqqa jiti kóz tik­ken baǵdarlar kerek. Adamnyń da, tu­tas ulttyń da naqty maqsatqa jetýin kó­z­deıtin osyndaı baǵdarlar ǵana damýdyń kógine temirqazyq bo­la alady. Eń bas­tysy, olar eldiń múmkindikteri men shama-sharqyn muqııat es­kerýi tıis.

Iаǵnı, realızm men prag­matızm ǵana taıaý on­jyl­dyq­tar­dyń urany bolýǵa jaraıdy», delingen. Sóıtip, Kósh­basshymyz qazirgi dú­nıe­­tanymnyń óz­ge­rýi­ne baı­­lanysty oǵan prag­matıkalyq tur­ǵy­dan qaraý kerektigine kóńil aý­da­ra­dy. Sondyqtan, ony basty baǵ­da­ry­­myzd­yń biri retinde qabyldap, qa­zir­gi zaman talabyna saı qolǵa alynǵan ekonomıka jáne saıası reformalarymen qatar, rýhanı dúnıemizdi baıytý, ata-baba dástúrin saqtaý, árkimniń tý­ǵan jerine kóńil bólý, patrıottyq se­zimdi tereńdetý sııaqty usynystary kó­ńilden shyǵyp, sanamyzdy sergite tús­ti. Jańa dáýir bizge jańa talaptar men maqsat-múddeler júktep otyr.

Elbasy N.Nazarbaevtyń tartymdy, oıly maqalasyn oqyp otyryp eli­mizdiń jańa tarıhı kezeńge aıaq bas­­qanyn uǵyp, ony alǵa alyp barý úshin rýhanı bolmysty barynsha myq­ty etip qalyptastyryp, ulttyq sa­na men rýhty ár oıly azamattyń boıy­na sińirsek qana iske asatynyna qosy­la­syń. Jastar ómirge shynaıy kózben qa­rap, óz taǵdyrlaryna ózderi ıelik etý­ge talpynýy kerek-aq. Ol úshin olar bi­limdi, sanaly, mádenıetti, ultjandy bo­l­ýy shart. Aıaqtan shalatyn kereǵar pı­ǵyldan arylǵany jón.

Ár aımaqta dinı basqarmalar, bas ımamdar, jergilikti meshit qyz­met­ker­leri bar. Olar nege osy máselelerge jón­di kóńil aýdarmaıdy? Eger olardyń árqaısysy jergilikti halyqqa oryndy talap-tilekterdi jetkizip, kópshilikti teris, kereksiz dástúrlerden tazartyp otyrsa nesi artyq?

О́rkenıet kóshine ilesken eli­miz­diń Kóshbasshysy Nursultan Ábish­uly­ Nazarbaev óz maqalasynda kóp­tiń oıyn­da júrgen máselelerdi dóp qoz­ǵap, halqymyzdyń baıandy bir­ligi arqasynda jańa jetistikterge je­tý, jańa deńgeıge kóte­rilý jolyn baǵdarlap berdi. Elbasy­nyń «Bo­la­shaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» at­ty keń kólemdi salıqaly, salmaqty maqa­la­sy kóptiń kóńiline qonyp, júrekke je­te­rine senimimiz mol.

Elbasy bastap bergen tereńnen syr sherter ıgilikti usynystardy qol­dap, ony ómirge engizip, jetildirýge ún ­qo­syp, iske asyrar bolsaq, kóp nár­se­den utylmaımyz, kerisinshe uta­myz, qa­zaq halqynyń kók týyn jańa bı­ikterden kóretin bolamyz.

Saǵyndyq ORDABEKOV,
medısına ǵylymdarynyń doktory, professor

Taraz