– Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesin Qazaqstanǵa engizý qandaı qajettilikten týdy?
– Birinshi maqsat – halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartý úshin jasalyp jatqan jumystardyń qyzmet sapasyn odan ári jetildirý. Ekinshi – densaýlyq saqtaý salasyndaǵy turaqty qarjylyq júıeni qalyptastyrý. О́ıtkeni, medısına salasyna óte kóp qarjy kerek. Basqa memleketterdi alyp qaraıtyn bolsaq, Germanııa, Fransııa, AQSh-ta bul júıe burynnan qalyptasqan. Mysaly, Germanııada MÁMS júıesi eki ǵasyrdan beri qyzmet etip keledi. Olardyń júıesi halyqty tolyqtaı qamtamasyz etip úlgerdi. Al elimiz táýelsizdik alyp, táı-táı basqanymyz keshe ǵana. Sondyqtan, bul saqtandyrýdyń tıimdi tustaryn halyqqa túsindirý úshin áli de bolsa atqarylatyn sharýa kóp. Bizdiń negizgi mindetimiz – aýrýdyń aldyn alý bolǵandyqtan, eń aldymen, emhanalardyń jumysyn kúsheıtý kerek. Kúndelikti ómirde salamatty ómir saltyn saqtaıyq degen sózdi jıi aıtqanymyzben, iske kelgende keri ketip jatamyz. О́zimizdiń ómirimiz óz qolymyzda bolǵandyqtan, oǵan asqan jaýapkershilikpen mán bergen abzal. Balalarymyzǵa da sony úıretken jón. Meniń dáriger bolyp júrgenime 37 jyl boldy. Osy ýaqyt aralyǵynda túrli adamdarmen kezdestim. Biri em alýǵa kelse, endi biri keńes surap keledi. Olarǵa densaýlyqtyń qadir-qasıetin qarapaıym túrde túsindirýge tyrysamyn. Mysaly, siz qyryq jasqa deıin ózińizdiń densaýlyǵyńyzben kelisimshartqa otyryp, nesıe alasyz, al qyryq jastan keıin sol alǵan nesıeńizdi úlken paıyzben qaıtarasyz. Toqeterin aıtqanda, árqaısymyz óz densaýlyǵymyzdyń dárigeri bolýdy úırenýimiz kerek.
– Jumyssyz qalǵandar nemese halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy tómen bóligi úshin bul júıe qıynǵa soqpaı ma?
– Suraǵyńyz óte oryndy. Degenmen, atalǵan júıeniń sátti júzege asýy úshin Úkimet jan-jaqty daıarlyq jasady. Halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy tómen bóliginiń qarajat aýdarýǵa qaýqary jetpeýi múmkin. Sondyqtan, memleket olardy 14 topqa bólip, solar úshin qorǵa jarna tóleıtin bolady. Olardyń ishinde «Altyn alqa», «Kúmis alqa» ıegerleri, buryn «Batyr Ana» ataǵyn alǵandar, sonymen qatar I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenimen marapattalǵan kóp balaly analar, Uly Otan soǵysy ardagerleri, múgedekter, jumyssyz retinde tirkelgen azamattar, ınternat mekemelerinde oqyp, tárbıelenip jatqan tulǵalar, sondaı-aq, kásiptik-tehnıkalyq, orta bilimnen keıingi jáne joǵary bilim berý mekemeleriniń kúndizgi bólimderinde, joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatqan stýdentter bar. Budan ózge jarna tóleýden bala týýǵa, bala asyrap alýǵa jáne 3 jasqa deıingi bala kútimine baılanysty demalystaǵy tulǵalar, jumys istemeıtin júkti áıelder, is júzinde 3 jasqa deıingi balany tárbıelep otyrǵan jumyssyz azamattar, zeınetkerler, áskerı qyzmetkerler, arnaýly memlekettik qyzmet jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri, eń tómengi deńgeıdegi qaýipsizdik mekemelerin eseptemegende, sot sheshimimen qylmystyq atqarý júıesi mekemelerinde aıybyn óteýshiler, ýaqytsha ustaý ızolıatorlary men tergeý ızolıatorlaryndaǵy azamattar bosatylady.
– Burynǵy júıeniń tıimsizdigi nede dep oılaısyz?
– Toqsanynshy jyldary egemendigimizdi endi alyp, esimizdi jınaı bastaǵan tus edi. Ekonomıkamyz da edáýir tómen bolǵandyqtan, onyń áseri atalǵan júıege de tımeı ótpedi. Onyń nátıjesiz aıaqtalýynyń birden-bir sebebi osy deýge bolady. Al qazirgi uıymdastyrylyp jatqan qor burynǵy qatelikti qaıtalamaıdy. Árıne, qarjysynan qaǵylyp qalǵan halyqtyń úreıi baryn Úkimet sezip otyr. Sol sebepti osy jolǵy saqtandyrý júıesine arnap arnaıy zań shyǵarylyp, ol tolyqtaı basshylyqtyń baqylaýymen júzege asady. Qazaqstannyń qazirgi densaýlyq saqtaý salasynda júrip jatqan qaryshty qadamdardy, qarqyndy damýdy kózimiz kórip, kóńilimiz marqaıady. Qıyndyqtarǵa moıymaı, atar tańnan úlken úmit kútken elimiz degenine qol jetkizdi. Búgingi tańda transplantologııa, ortopedııa jasaý ózimizde júzege asyrylady. Munyń ózi osy saladaǵy birden-bir jetistigimiz dep oılaımyn.
– Qarjylandyrý júıesi qalaı júzege asady?
– Jumys berýshilerdiń qyzmetkerleri úshin tóleıtin mindetti medısınalyq saqtandyrý jarnasynyń mólsheri jańa zań jobasy boıynsha, 2017 jyldyń 1 shildesinen – 1 paıyz, 2022 jyly 3 paıyzǵa deıin kóterilmek. Sondaı-aq, jańa zań jobasy boıynsha ózin-ózi jumyspen qamtıtyn azamattar, ıaǵnı jeke kásipkerler jáne azamattyq quqyq sharttary boıynsha kiris alýshylar, basqa da jeke tulǵalar úshin 2017 jyldyń 1 shildesinen bastap birden kirisiniń 5 paıyzyn qorǵa aýdarý kózdelgen. Al qarapaıym qyzmetkerler jarnany tek 2019 jyldan bastap tóleıdi.
Áńgimelesken
Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»
