Ol Bazel, Rotterdam jáne Stokgolm hımııalyq konvensııalarynyń 180 elden 1,5 jarym myńdaı adam qatysqan Jeneva konferensııasyndaǵy hrızotıl jaqtaýshylarynyń kezekti jeńisine arnaldy. Rotterdam konvensııasy 1998 jyly 10 qyrkúıekte qabyldanǵan bolatyn, ony Qazaqstan Respýblıkasy 2007 jyly 20 naýryzda ratıfıkasııalady. Bul konvensııanyń maqsaty – halyqaralyq saýdada adam aǵzasyna, qorshaǵan ortaǵa qaýipti hımııalyq zattardy boldyrmaýǵa jaýapkershilikti kúsheıtý. Osy kezge deıin Eýropadaǵy yqpaldy korporasııalar zııandy degen jeleýmen tabıǵı ári sapaly, arzan materıaldy naryqtan ysyryp tastaý úshin halyqaralyq saýdada aıqaý shyǵarýmen keledi. Hrızotılǵa qarsy kúresti uıymdastyrýshylar negizinen bul mıneraldar ózderinde óndirilmeıtin, onyń tabıǵı qory joq memleketter bolyp tabylady.
Asbetke qarsy jaq pen hrızotıl-asbest jaqtaýshylary arasynda teketires 2004 jyldan beri jalǵasyp keledi. Bıyl sáýir-mamyr aılarynda Jenevada ótken kezekti bas qosý da osy kúresten tys qalmady. Bul joly da hrızotıl-asbesti aldyn ala negizdelgen, dáıekti kelisim jasaý prosedýrasyna engizý máselesi taǵy da kóterildi (PIC). Quramynda Qazaqstan, Reseı bar Rotterdam konvensııasynyń múshe elderi ázirge hrızotıl-asbesti qaýipti zııandy zattar qataryna qospaý týraly sheshimge keldi. Bul máseleni qaraýdy eki jyldan keıin bolatyn konferensııaǵa qaldyrdy.
Beıbit sherýge shyqqan jitiqaralyqtar alańǵa hrızotıl qorǵaýshylaryna alǵys aıtýǵa, ony óndirýge tıym salýshylarǵa qarsylyǵyn bildirýge keldi. Jitiqara qalasyndaǵy «Qostanaı mıneraldary» kásiporny Qazaqstandaǵy hrızotıl óndiretin, óńdeıtin jalǵyz kásiporyn. Alańǵa jınalǵan eńbek ardagerleri, kásipodaq músheleri men kóshbasshylary, kásiporyn jumysshylary, jastar qaýipsizdikti qadaǵalaǵan jaǵdaıda hrızotıldiń eshqandaı zııany joqtyǵyn aıtty.
«Bizdiń óndiris orny – óte sırek, biregeı kásiporyn! Bul jerde eńbekti qorǵaý, óndiristik qaýipsizdik qamtamasyz etilgen, barlyq jaǵdaı jasalǵan, óndiristi jańǵyrtý jumystary júrgizilýde. Qazirgi jaǵdaı biz, aǵa býyn ókilderi eńbek etken jyldarmen salystyrǵan aspan men jerdeı dese bolady» dedi eńbek ardageri V.Saharova.
«Men elektrmehanık mamandyǵyn tańdadym. Men bul mamandyqty tańdaǵanda naq osy «Qostanaı mıneraldary» kásipornynda jumys isteýdi maqsat tuttym. Meniń ata-anam da, ózim de «Qostanaı mıneraldary» aksıonerlik qoǵamynyń qala quraýshy kásiporyn bolyp qala beretinine, bolashaǵyna senimimiz zor.Meniń mamandyǵym ońaı emes, biraq óte qyzyqty mamandyq. Men kásiporynnyń óndiris alańdarynda boldym. Bul jerde ylǵı jumys, ómir qaınap jatady, jańalyqtar engiziledi, jańǵyrtylady. Men sonyń barlyǵynyń ortasynda júremin. Biz, jastar kásiporynnyń toqyraýyna jol bermeımiz, tehnologııa, ınnovasııa damyp kele jatqanda ol múmkin emes!» dedi Jitiqara polıtehnıkalyq kolledjiniń stýdenti Iý.Davydova.
Sherý sońynda kásiporyn jumysshylary asbestke qarsy naýqanǵa ózderiniń túbegeıli qarsylyǵyn qujatqa túsirdi. Onyń qararynda biregeı mıneraldyń zııansyzdyǵyn qorǵaǵandarǵa, sonymen qatar Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentine, elimizdiń Úkimetine, birqatar mınıstrlikter men oblys ákimıatyna hrızotıl ónerkásibiniń damýyna qoldaý jasaǵany úshin alǵys aıtyldy. Alańǵa jınalǵan jurtshylyq sherý sońynda balalar shyǵarmashylyǵy konsertin tamashalady, kóńildi oıyndar, sport jarystary uıymdastyryldy. «Qostanaı mıneraldary» kásipornynyń jastar uıymy balalarǵa táttiler, sharlar, kitaptar taratty. О́ıtkeni hrızotıldi qorǵaýshylar barlyǵyn balalardyń bolashaǵy úshin jasap otyr.
Názıra Járimbetova,
«Egemen Qazaqstan»
