Kredıt: taraptar úshin shyǵynsyz jáne qaqtyǵyssyz

Ulttyq Bank habarlaıdy, túsinikteme beredi, túsindiredi Bireýlerdiń úndemeý saıasaty jáne basqalarynyń qarjylyq saýatsyzdyǵy eki jaqqa da paıda ákelmeıdi Bank zaemy shartyna qol qoıǵan kezdegi uqypsyzdyq, qujattyń mán-maǵynasyn túsinýge nemquraıly qaraý nemese jaı ǵana zaemshynyń qandaı qujatqa qol qoıyp  jatqanyn túsinbeýi kóptegen jaǵdaılarda kommersııalyq bankter men olardyń klıentteri arasyndaǵy ózara qatynastardyń shıelenisýine sebep bolady. Bankırlerdiń pikirinshe, dál osyndaı klıentterdiń kópshiligi qaıta qurylymdaýdy talap etetin problemalyq zaemdar statıstıkasyn jasaýǵa májbúr etti. Zaemshylar jaýapkershilikterin túsingende jáne olar kredıtke qyzmet kórsetetin múmkindikterin asyra baǵalamaǵanda, kóptegen problemalardyń aldyn alýǵa bolar edi deıdi olar. Zaemshylar, óz kezeginde, bankter aldaǵan joq, biraq bank ónimi týraly jáne jasyryn rıfter týraly barlyq shyndyqty aıtqan joq degen belgili úndemeı qalý ádisin paıdalanyp, bizdi ádeıi adastyrdy dep ılandyrady. Nátıjesinde, stavkalar, merzimder, kepilzattary, geometrııalyq progressııamen ósetin aıyppuldar men ósimpuldar týraly ashy shyndyq adam kredıttik «quldyqqa» kirgennen keıin ashylady. Qarapaıym usaq qarip te kredıttik qatynastardyń ýshyǵýynda edáýir ról atqardy. Soǵan qaramastan, kredıtteý taqyryby qaıta kóterildi: bankterdiń ekonomıkaǵa qomaqty qarajatynsyz bolmaıdy, azamattardyń kópshiligine de kredıt qajet. «Kredıttik» tyrmanyń basyn qaıta baspas úshin ne isteý kerek jáne kredıttik aýyrtpalyqty qalaı eńserýge bolady? Bul jaıynda mamandy – QR Ulttyq Banki Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Muhtar BО́BEEVTI áńgimege tarttyq.

KREDITTI О́TEGENNEN GО́RI, ALǴAN OŃAI

– Muhtar Saparáliuly, Ulttyq Bank aǵym­­­daǵy jyldyń basynan bastap kre­dıt­teýdiń tu­raq­ty ósýin atap ótti. Bul qýanar­lyq jaǵdaı: eko­nomıka jandanýda, halyq­tyń tutynýshylyq «aryny» ashyla bas­tady, biraq kóptegen ıpote­ka­lyq dramalar áli aıaq­tal­ǵan joq jáne jańa zaem­shy­lar­dyń al­dyńǵylar­dyń qatesin qaıt­a­lama­syna kim kepil? Sondyqtan da qarapaı­y­mynan bastaı­yq. Birinshi qadam: kredıt almas buryn neni este saqtaý qajet? – Bank zaemyn alýdyń jaýapty sheshim ekendigin este saqtaý qajet. Sondyqtan da bankten kredıt almas buryn, kredıtti ótegennen góri al­ǵannyń jeńil ekendigin túsiný qajet. О́zin jáne otbasyn qaryzǵa batyrmas buryn, ále­ýet­ti zaem­shy zaem alý týraly sheshim qabyldamas buryn: • ony alýdaǵy qajettiligin jáne ýaqty­ly qyzmet kórsetý múmkindigin baǵalaýy; • otbasy bıýdjetiniń kiris jáne shyǵys bólik­terine qaraı, qarjylyq múmkindikterin esepteýi; • kredıt boıynsha aldaǵy tólemderdiń shyǵys bóliginiń ósetindigin eskere otyryp, óz bıýdjetine taldaý jasaýy; • kredıtti alýdyń bank zaemy shartynda belgilengen merzimde boryshtyń negizgi soma­syn qaı­tarý, sondaı-aq zaemdy paıdalanǵany úshin paıyzdar tó­leý mindetin kózdeıtindigin túsinýi qajet. Eger shartta kózdelgen tólemder júzege asyrylmasa nemese ýaqtyly jáne/nemese tolyq emes kólemde júzege asyrylsa, bank turaq­syz­dyq aıyby – aıyppul, ósim­pul tóleý týraly talap qoıýy múmkin.

QUJATTARDY OQYP ÚIRENEIIK

– Ekinshi qadam. Qujattardy oqý. Nege kóńil bólý qajet? – Eń aldymen, bank zaemy jáne oǵan qyzmet kórsetý talaptary týraly muqııat oqý qajet. Zaem alý týraly sheshim qabyldaý úshin bank qyz­met­ker­lerinen kredıtti júzege asyrýdyń talap­tary týraly jan-jaqty aqparat alý kerek. Onyń ishinde zaem alýmen jáne oǵan qyz­met kórse­tý­men baılanysty bar­lyq tólem­der týraly aqpa­rat alý qajet. Este saq­tańyzdar! Shart ja­saǵanǵa deıin ýaqytyly, qa­jetti jáne shynaıy aqpa­rat­ty alý quqyǵy zańna­ma­men: QQA basqarmasynyń «Bank­tik qyzmetterdi kór­setý jáne bankterdiń banktik qyzmetterdi kórsetý úderi­sin­de týyn­daı­tyn klıentterdiń ótinishterin qaraý ere­jesin be­kitý týraly» 2011 jylǵy 28 aqpandaǵy № 19 qaý­­­lysymen bekitilgen. Oǵan sáıkes qyzmet kór­set­ken kezde bank shart jasasqanǵa deıin klıentke: • stavkalar men tarıfter týraly, qyzmet­terdi kórsetý týraly ótinish boıynsha sheshim qabyldaý merzimderi týraly aqparatty; • qyzmetterdi kórsetýdi usyný sharttary tý­raly aqparatty jáne ony kórsetý týraly shart­ty jasasý úshin qajetti qujattardyń tizbesin; • shart boıynsha mindettemelerdi orynda­ma­ǵan jaǵdaıda klıenttiń jaýapkershiligi týraly jáne yqtımal táýekelderi týraly aqparatty; • klıenttiń týyndaǵan máseleleri boıynsha konsýltasııalar; klıenttiń qalaýy boıynsha – tı­­­­­­isti sharttyń úlgi nysanynyń kóshirmesin beredi; • klıenttiń qyzmet kórsetý týraly ótinishin banktiń operasııalar júrgizýdiń jalpy talapta­ry týraly erejesinde belgilengen merzimderde qaraıdy; • shartqa qol qoıǵanǵa deıin klıentke onyń sharttarymen tanysý úshin qajetti ýaqytty beredi; • klıentti alynatyn banktik qyzmetterdi kór­setý boıynsha daýly jaǵdaılar týyndaǵan kezde onyń bankke, banktik ombýdsmenge (ıpo­te­kalyq za­emdar boıynsha), ýákiletti organǵa nemese sot­qa júginýge quqyly ekeni týraly habardar etedi. Osy maq­sat­tarda klıentke osy satylardyń ornalasqan jeri, poshtalyq jáne elektrondyq meken-jaılary jáne ınternet-resýrstary týra­ly aqparat beriledi; • suratý boıynsha klıentti banktiń qarjylyq eseptiligi men ózge de aqparatynyń ornalastyrý kózderi týraly habardar etedi; • klıent bergen aqparattyń qupııalylyǵyn qamtamasyz etedi. Kredıtteý talaptaryn muqııat zerdeleý qa­jet. Ondaǵy bank júzege asyratyn qyzmet­terdiń tarıfterine jasalǵan siltemelerge mindetti túr­de nazar aýdarý qajet. Sondaı-aq, bank qyzmet­kerle­rinen tarıfter týraly aqparat alyp, zerdeleý qajet. Birneshe bankterdiń osyndaı zaemdardy berý talaptarymen de tanysqan jón. Bankterdiń ornalasqan jeri týraly aqparat­ty komıtettiń mynadaı saıtynan alýǵa bo­lady: www.afn.kz /Qarjy naryǵy sýbektileri úshin aq­parat /Bank sektory/ Ekinshi deńgeıdegi bankter. Shartqa qol qoımas buryn jobany úıge al­yp ketip, klıenttiń mindetterin belgileıtin ta­lap­tar­dy muqııat zerdelegen durys. Kredıttik shartta zaem­shy­ǵa tanys emes nemese túsiniksiz talap­t­ardyń joq ekendigine kóz jetkizý qajet.

AQShA QANShA TURADY

– Adamdar kóbine stavkalardan shaty­sa­dy. Olardy qalaı salystyrǵan durys, ońtaıly nus­qany qalaı tańdaýǵa bolady? – Konsýltasııa alǵan kezde bankterden shynaıy tıimdi salystyrmaly syıaqy stavka­sy­nyń – zaem­nyń naqty qunynyń mólsherin su­ra­­ǵ­an durys. Basqa osyn­­­daı jaǵdaılarda shy­naıy tıimdi salystyrmaly syı­aqy stavkasy bar kredıttiń quny da eń tómen bolady. Bankter klıentterden zaem berýmen baıla­nys­ty túrli qosalqy qyzmetter úshin qosymsha aqyny jıi alady. Mysaly, kredıttik ótinimdi qaraǵany, kon­sýl­tasııa bergen, nesıe jáne bas­qa shottardy ash­qany jáne júrgizgeni úshin, kredıt bergeni úshin bank­tik alym, kredıt qa­ra­ja­tyn qolma-qol aqshaǵa aınal­dyrǵany úshin, bank­tiń kepil qunyn baǵalaǵany úshin alym, bul kóbine syıaqynyń naqty stav­ka­la­ry­nyń mól­sherlerin burmalap, klıentterdi shatystyrady. Sondyqtan da 2006 jylǵy 1 sáýirden bastap bankterge zaem bergen kezde, onyń ishinde klı­enttiń banktiń túrli tólemderimen baılanysty barlyq shy­ǵystarynan turatyn jáne túrli bank­terdiń syıaqy stavkalaryn obektıvti ba­ǵa­laýǵa jáne salystyrýǵa múmkindik beretin shartta jyldyq shynaıy tıimdi salystyrmaly syıaqy stavkasyn ashyp kórsetý mindetteldi. Alaıda bul stavka zaemshynyń ózge uı­ymdarǵa: qajetti qujattardy resimdegeni úshin no­ta­rı­ýs­qa, saqtandyrý kompanııasyna jáne basqa­larǵa tólemder tóleýimen baılanysty shyǵystaryn eskermeıdi. QQK-nyń joǵaryda atalǵan saı­tyn­­­da tıisti bólimde tıimdi jyldyq syıaqy stavkasynyń, áleýetti zaemshy bıýdjetiniń esebi ornalastyrylǵan, solardyń kómegimen qa­jet­ti kórsetkishterdi árkim ózinshe esepteýge bolady.

TAŃDAÝ ÚShIN TÚSINÝ QAJET

– Zaemshy zaemdy óteý kestesin ózi eseptep, tańdaı ala ma? Biraq, shyndyǵynda, tańdaý úshin aıyrmashylyǵyn túsiný kerek. Al muny halyq tereń túsine bermeıdi. Siz qandaı keńes berer edińiz? – Barlyq jaǵdaılarda da beriletin bir ǵana usynym bar: óz múmkindigińizdi durys baǵalaı bilińiz. Zaemdy óteý kestesi – sharttyń ajy­ramas bóligi. Onyń jobasymen qujattarǵa qol qoıǵanǵa deıin tanysý qajet. Shart, onyń ishinde ıpotekalyq turǵyn úı zaemy shartyn jáne jeke tulǵamen shart jasaǵanǵa deıin bank mindetti túrde zaemshyǵa (sondaı-aq teń zaemshyǵa da) za­emdy óteý ádisimen tanysyp, tańdaý úshin zaem­dy óteý kesteleriniń jobalaryn usyna­tyndyǵy bank zańnamasynda belgilengen. Olar bir kezeń­dilikpen, saralanǵan tólemder ádi­si­men jáne annýıtettik tólemder ádisimen eseptelýi tıis. Bul rette bank ishki erejelerine sáıkes sol kezeń­di­lik ádisterimen eseptelgen, zaemdy óteý keste­le­riniń qosymsha jobalaryn usynýy múmkin. Saralanǵan tólemder ádisi: bank zaemy boı­ynsha bereshek negizgi borysh boıynsha tó­lem­derdiń teń somasynan turatyn birtindep azaıa­tyn tólemdermen jáne negizgi borysh qaldyǵy kezeńine eseptelgen syıaqymen óteledi. Annýıtettik tólemder ádisi: bereshek negizgi bo­rysh boıynsha birtindep ulǵaıatyn tólemder­­­den jáne negizgi borysh qaldyǵynyń kezeńine eseptelgen syı­aqy boıynsha birtindep azaıatyn tó­lem­derden tura­tyn bank zaemynyń barlyq merziminde teń tólem­der­men óteledi. Alǵashqy jáne sońǵy tólemder mól­sher­leri basqala­ry­nan ózgeshelenýi múmkin. Tańdaý­dy klıent ózi jasaıdy. Eger kredıtteýdiń qandaı da bir talaptary zaem­shyǵa túsiniksiz bolsa, bank qyzmet­kerle­­­rinen túsin­be­gen suraqtardy túsindirýin jáne qajetti qujat­tar­dy suraý qajet. Eger klıent jetkilikti túrde túsinbese, kredıt alý týraly sheshim qabyldaýdy keıinge qaldyrýy qajet. Bank ótinish boıynsha sheshim qabyldanǵan kúnnen bastap úsh jumys kúnine deıingi merzimde klıentke bank zaemyn berý týraly nemese bas tartý sebepterin kórsete otyryp, bank zae­­­myn berýden bas tartý týraly habarlaýy tıis.

BILIMDI MYŃDY JYǴADY!

– Shart danalarynyń jobalary tany­­syp, qol qoıý úshin berildi. Nege kóńil bólý qajet? – Bank zaemy sharty mindetti talaptarynyń maz­mu­nyna bank zańnamasymen qoıylatyn ta­laptarǵa kóńil bólý jón. Soǵan sáıkes shartty oqý qajet. Má­selen, № 18 qaýlyǵa sáıkes bank zaemy shartynda my­nadaı mindetti talaptar bolýy tıis: sharttyń jal­py talaptary; zaem­shynyń quqyqtary; banktiń quqyqta­ry; banktiń mindetteri; bank úshin shekteýler; tarap­tar­dyń mindettemelerdi buzǵany úshin jaýapkershiligi; shart talaptaryna ózgerister engizý tár­tibi. Son­daı-aq ıpotekalyq zaem boıynsha jeke tul­ǵa bolyp tabylatyn kepil berýshiniń mindettemelerdi oryn­da­maýy týraly tapsyrys hatpen habar­lamany qolyna tap­syrǵan nemese jibergen sátten bastap 25 kún­tizbelik kún ishinde ıpotekalyq shart tirkelgen organda tirkelgen, sottan tys tártippen ıpotekany satýdan jazbasha bas tartýdy usyný quqyǵy týraly talap. Sharttyń jalpy talaptarynda: onyń ja­salǵan kúni; zaemnyń jáne (nemese) zaemshy bergen ótinish­tiń bıznes-josparyna nemese tehnıkalyq-ekono­mı­kalyq negizdemesine sáıkes keletin bank zaemynyń maqsaty bolýy tıis. Bir aıdan aspaıtyn merzimge berilgen zaemdy, tólem kartochkasy boıynsha kredıt jelisiniń sheńberinde berilgen shartty, overdraft kredıtin, sondaı-aq sonyń sheńberinde zaem berý tý­raly shart jasaý qajet, zaem alý úshin kredıt jelisin ashý týraly kelisimdi qospaǵanda. Qujatta so­ny­men qatar: jalpy soma jáne zaem valıýtasy; zaem merzimi; syıaqy stavkasynyń túri (belgilengen nemese ózgermeli); jyldyq paıyzben alǵandaǵy onyń mólsheri; shynaıy jyldyq tıimdi salystyrmaly túrde eseptelgen stavka mólsheri kórsetilýi tıis. Shartta sondaı-aq: eger bul shartta kóz­­­del­gen jaǵ­daıda, syıaqynyń ózgermeli stavkasyn esepteý tár­ti­bi; Islam banki kommersııalyq kre­dıt bergen jaǵdaıda ústeme baǵanyń túri (belgilengen nemese taýardy sa­typ alý baǵasynan pa­ı­yz­dyq kórset­kish­te); óteý tásili (qolma-qol, qolma-qol jasalmaıtyn tár­tippen); zaem­dy óteý ádisi: annýıtettik (teń tó­lem­dermen óteıtin) nemese saralanǵan (negizgi bo­ryshty teń úlestermen óteý) ne banktiń ishki erejelerine sáıkes basqa ádis bolýy kerek. Budan basqa shartta zaem boı­ynsha bereshekti óteý kezektiligi; esep­teý tártibi jáne ýaqtyly ótemegeni úshin turaq­syz­dyq aıyby mólsheri jáne syıaqyny tóleý bolýy tıis. Jeke tulǵaǵa zaem bergen turaqsyzdyq aıy­by­nyń (aıyp­­puldyń, ósimpuldyń) shekti mól­sheri, son­daı-aq olardy esepteýdiń «Bankter týraly» Zańda kózdelgen tártibi kórsetiledi. Qujatta: zaem berýmen baılanysty alynýy tıis ko­mıs­sııa­lardyń tolyq tizbesi men olardyń mól­sherleri; za­emdy jáne syıaqyny óteýdiń tárti­­bi (kassa arqyly, qashyqta turǵan termınal ar­qy­­ly bank shotyna jáne taraptardyń kelisimi boı­­­ynsha basqalary), kezeń­di­ligi; qamtamasyz etýsiz berilgen zaemdy qospaǵanda, qamtamasyz etý; zaemshy shart boıynsha mindettemelerin or­­­yn­da­maǵan ne tıisinshe oryndamaǵan jaǵdaıda bank qol­danatyn sharalar; sharttyń qoldanylý merzimi; za­emshy zańdy tulǵa bankke usynatyn eseptiliktiń túrleri jáne merzimderi kórsetiledi. Sonymen qatar, qujatta zaemshynyń (teń zaem­shynyń) ózi týraly kredıttik bıýroǵa má­limetter berýge jáne kredıttik bıýronyń bankke ol týraly kredıttik esepti berýge keli­si­miniń bar ekendigi týraly nusqaý bolady. Son­daı-aq, taraptardyń óz mindettemelerin or­yndaýymen baılanysty aqparat; banktiń posh­talyq jáne elektrondyq meken-jaıy týraly aqparat, onyń resmı ınternet-resýrsy týraly derekter bolady. Osyǵan baılanysty alǵan shart jobasy maz­­muny­nyń mátinderi QQK-niń saıtynda or­na­las­ty­rylǵan №№18 jáne 19 qaýlylardyń talaptaryna sáıkestigin teksergen jón. Bank zańnamasyna sáıkes syıaqy jáne komıssııalar stavkasyn, sondaı-aq bank qyzmet­te­ri kórse­til­geni úshin tarıfterdi bankter derbes belgileıtinin este saqtaǵan jón.

KREDIT ALDYŃ EKEN, TО́LE

– Eger bank zaem berý týraly oń sheshim qabyldasa, osymen qaǵazbastylyq aıaqta­lyp, kassaǵa bara berýge bola ma? – Bank zaemy shartyna qol qoıý – eń jaý­­­apty kezeń. Eger shartqa kredıttik mámi­leniń eki jaǵy da qol qoısa, onda ol eki taraptyń ózara kelisimi boıynsha jasalǵan bolyp sana­lady. Zaemshynyń ózi týraly jáne jasalatyn mámile týraly málimetterdi, sondaı-aq tarap­tar­dyń óz mindettemelerin oryndaý­men baılanysty aqparatty kredıttik bıýronyń derekter bazasyna berýine jazbasha kelisiminiń bolýy «Bankter týraly» Zańǵa sáıkes ony jasaýdyń mindetti talaby bolyp tabylady. Shart bank pen zaemshy arasynda memlekettik jáne orys tilderinde jazbasha nysanda jasala­dy, oǵan qajetti jaǵdaılarda basqa tilderge aýdarylǵan aýdarmasy qosa beriledi, al sheteldiktermen shart jasalǵan jaǵdaıda memlekettik jáne taraptar úshin qolaıly tilde jasalady. Qarpi «Times New Roman», mólsheri keminde 12 bolýy tıis, jol arasy bir jol, azat-joldarymen bolýy tıis. Shartqa taraptardyń qo­ly qoıylǵan zaemdy óteý kestesi qosa beriledi, onda joǵaryda atalǵan barlyq ustanymdar kórsetiledi. Syıaqy stavkasy ózgermeli shart boıynsha za­em­dy óteý kestesi ony berý kúnine jasalady jáne keıin­nen kezekti tólemder mólsheri shartta kózdelgen tártippen túzetiledi jáne zaem­­shyǵa (teń zaemshyǵa) jiberiledi. Eger zaemshy (teń zaemshy) jeke tulǵa bolǵan jaǵdaıda zaem berý kúni jasalǵan zaemdy óteý kestesinde zaemshynyń (teń zaemshynyń) tańda­ǵan ádisi týraly belgi qoıylǵan, bank usynǵan zaem­dardy óteý ádisteriniń tizbesi de bolady. Zaemdy óteý kestesiniń ózgerýine ákep soǵa­tyn zaem talaptary ózgergen kezde jańa talaptar eskerilgen zaemdy óteýdiń jańa kestesi jasalady. Este saqtańyzdar! Shartqa qol qoıa otyryp, Siz onyń barlyq talaptarymen kelisesiz jáne olardy oryndaý jóninde, onyń ishinde negizgi borysh soma­syn belgilengen merzimde qaıtarý jáne barlyq tıisti tólemderdi tóleý jóninde ózińizge mindetteme qa­byldaısyz. Olardy or­­­yn­damaǵanyńyz (nemese tıisinshe oryndamaǵa­nyńyz) úshin bank sotqa shaǵym­danýǵa quqyly. Sharttyń barlyq talaptary Sizge túsinikti bolǵan jaǵdaıda, О́zińizdiń qandaı tólemderdi, qaı kezde tóleıtinińizdi túsingen jáne ony isteı alaty­nyńyzǵa kózińiz jetkende ǵana shartqa (banktiń ózge qujattaryna) qol qoıyńyz. Sharttyq qatynastardaǵy zańgerlik saýat­ty­lyq, zaemshylar tarapynan muqııattylyq qa­na aqshalaı qıyndyqtarǵa urynbaýǵa múmkindik berip qana qoımaı, banktiń óz mindettemelerin senimdi oryn­daýynyń kepili bolady.

TEK MINDETTER EMES, QUQYQTARDY DA BILÝ KEREK

– Mindetter túsinikti. Zaemshynyń qan­daı quqyqtary týraly aıtar edińiz? – № 18 qaýlyǵa sáıkes bank zaemy shartyna qyz­met kórsetý kezeńinde zaemshynyń mynadaı quqyq­ta­ry bar: zaemshy – kásipkerlik qyzmetpen baıla­nys­­ty emes, taýarlardy, jumystardy jáne qyz­met kórse­tý­lerdi satyp alýǵa zaem alǵan jeke tulǵa shart ja­salǵan kúnnen bastap on tórt kúntiz­belik kún ishinde bank eseptegen (ol berilgen kún­nen bastap) syıa­qy­ny tóleı otyryp, turaq­syzdyq aıybyn nemese aı­yp­pul sank­sııa­la­ry­nyń ózge túrlerin tólemeı zaemdy qaıtarýǵa; eger negizgi boryshty nemese syıaqyny óteý kúni demalys kúnge ne mereke kúnine sáı­kes kelgen jaǵdaıda turaqsyzdyq aıybyn jáne aıyppul sank­sııalarynyń ózge túrlerin tóle­meı, odan keıingi keletin jumys kúni tóleýge; ótinish boıynsha 3 jumys kúninen aspaı­tyn merzimde, óteýsiz, aıyna bir retten jıi emes, shart boıynsha boryshty óteý esebine kezekti kelip túsetin aqshany bólý (negizgi bo­rysh­qa, syı­aqyǵa, komıs­sııa­ǵa, turaqsyzdyq aıy­by­na, aıyp­puldarǵa jáne basqa da tólenýi tıis somalarǵa) týraly aqparatty jazbasha nysanda alýǵa; • shart boıynsha berilgen aqshany bankke ishi­nara nemese tolyq merziminen buryn qaı­ta­rý týraly óti­nish boıynsha – 3 jumys kúninen aspaıtyn merzimde jazbasha nysanda negizgi boryshqa, syıaqyǵa, komıs­sııaǵa, turaqsyzdyq aıybyna, aıyppuldarǵa jáne merzimi ótken tólemderdi kórsete otyryp, basqa da tólenýi tıis somalarǵa bólingen qaıtarylýy tıis somanyń mólsheri týraly jazbasha nysanda óteýsiz málimetter alýǵa; • zaem alǵan kúnnen bastap bir jyl ótken soń zaemdy turaqsyzdyq aıybyn nemese aıyp­pul sanksııalarynyń ózge túrlerin tólemeı tolyq nemese ishinara merziminen buryn óteýge; • alynatyn qyzmetter boıynsha daýly jaǵ­daılar týyndaǵan kezde bankke jazbasha ótinish jasaýǵa jáne «Jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishterin qaraý tártibi týraly» QR Zańynda belgilengen merzimde jaýap alýǵa quqyly. Zaemshy – jeke tulǵamen shart jasalǵan kúni belgilengen tarıfterdiń, komıssııalyq syı­aqy­­­lardyń jáne zaemǵa qyzmet kórsetý jónindegi basqa da shy­ǵys­tardyń mólsherleri men olardy esepteý tártibin bank ulǵaıtý jaǵyna qaraı bir­jaqty ózgertýge qu­qy­ly emestigin bilý de ma­ńyz­dy. Banktiń jasalǵan shart sheńberinde ko­mıs­sııalardyń qandaı da bir ja­ńa túrlerin bir­jaqty tártippen engizýge, son­daı-aq zaem berý týraly talaptarda qamta­ma­syz etý bolyp taby­la­tyn múliktiń naryqtyq qunyn aıqyndaý maq­sa­ty­n­da tıisti sharttar jasaý týraly talaptar kóz­del­gen jaǵdaıda, zaem­shynyń, kepilzat berý­shiniń saq­tandyrý uıy­myn tańdaýyna quqyǵy joq. Bank zaemshynyń óz ómiri men densaýlyǵyn saqtandyrýǵa mindettemeýi tıis. Bank, zańnamada belgilengen jaǵ­daılardy qospa­ǵan­da, jasalǵan shart sheńbe­rinde jańa zaemdar berýdi birjaqty tártippen ýaqytsha toqtatpaýy tıis.

EGER ZAEMDY EŃSERÝ QIYN BOLSA

– Eger zaemdy ýaqtyly óteý prob­le­ma­lary týyndasa she? – Mundaı jaǵdaıda bolashaqtaǵy yqtımal is-qımyldar týraly bankpen tez arada keńesý qa­jet. Zaem sharty boıynsha bereshekti óndirip alý maqsa­tyn­da bank klıentke tólemder engizý qa­jet­tigi jáne klı­enttiń mindettemelerin or­yn­da­maý saldary tý­ra­ly habardar etedi. Ba­nk zaemy sharty boıynsha bereshekti óndirip alý týraly habarlamada shart boıy­n­sha bereshektiń mólsheri týraly klıent úshin qys­qasha aqparat bolady. Zaemshylarǵa aıtarym, bank zaemynyń shar­tyna qyzmet kórsetýmen baılanysty habarla­malardy jáne eske salýlardy klıentke, son­daı-aq kepil berýshige, kepilshige, kepilgerge jáne zaemdy qamtamasyz etý týraly sharttyń taraby bolyp tabylatyn ózge tulǵaǵa jergilikti ýaqyt boıynsha saǵat 21-den saǵat 9 ara­lyǵynda tapsyrýǵa bolmaıdy. Habarlamadan týyndaıtyn talaptarǵa qana­ǵat­­tan­baǵan jaǵdaıda bank klıentke «Bankter týraly» Zańnyń 36-babynda kózdelgen shara­lardy qolda­na­dy. Zaemshy óziniń mindettemelerin uzaq ýaqyt boıy oryndamaǵan jaǵdaıda bank bereshekti óndirip alý maqsatynda kollek­torlyq kompanııalardyń qyzme­ti­ne júgine alady. Bul eger shartta banktiń mundaı quqyǵy kózdelgen jaǵdaıda ǵana júzege asyrylady. Kepilzaty týraly shartta, sondaı-aq zańna­ma­lyq aktilerde kóz­del­gen jaǵdaılarda bank kepildegi múlik­ti saýda-sattyq jasaý arqyly májbúrli, sottan tys tártippen óz betinshe satýǵa quqyly. So­nymen qatar, elimizdiń zańna­ma­syna sáıkes kepil berýshiniń mú­lik­ti sottan tys satýdan bas tartýy kózdelgen. Ipo­te­kany sottan tys tártippen satýdan bas tartý úshin ol bankke ıpotekalyq shart tirkelgen organda tirkeýden ótken jazbasha bas tartý jiberýi tıis. Qujat bankke mindettemelerin or­yn­damaý tý­raly habarlama tap­syrys hatpen qolma-qol tapsyryl­ǵan nemese jiberilgen sátten bastap jıyrma bes kún­tizbelik kún ishinde usynylady. Bul quqyqty Qazaq­stan Res­pýb­lıkasynyń zań­na­masyna sá­ı­kes paıdalan­ǵan kezde jyljy­maıtyn múlikti bank­­tiń talapta­rynan tómen satqan kezde bank aldyndaǵy min­dettemelerdiń or­yndalǵanyn, jyljymaıtyn múlik sotpen satylǵan kezde bereshektiń qal­dyǵyn bank za­em­shynyń basqa múlkinen (bank shottarynan, jyljymaıtyn múl­ki­nen jáne t.b.) óndirip alýǵa quqyly ekenin eskergen jón. Zaemshy ıpotekany sottan tys satýdan jáne mindettemelerin odan ári oryndaýdan bas tartqan jaǵdaıda bank kepil ustaýshy retinde ıpotekany sot tártibimen satýǵa quqyly. Jalpy alǵanda, bank zaemdary sharttary boı­yn­sha daýly jaǵdaılar týyndaǵan kezde zaemshy bankke, bank ombýdsmenine, QQK-ǵa nemese sotqa orna­lasqan jeri boıynsha banktiń ústinen shaǵymdanýǵa quqyly. – Mazmundy áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Alla DEMENTEVA.