Jahan jurtshylyǵy kóz tikken kórme

Elimizdiń eńsesi bıik ekenin, ultymyzdyń ulylyǵyn, mem­le­ket­tiligimizdiń myǵymdyǵyn, qazaq halqynyń jasampaz qasıetterin jahan jurtshylyǵyna pash etken tarıhı sátke kýá bolý úshin kóptegen memleketterdiń prezıdentteri men úkimet basshylary keldi. Mártebeli meı­man­dardyń qatarynda Reseı Pre­zıdenti Vladımır Pýtın, QHR Tóraǵasy Sı Szınpın, О́z­bekstan Prezıdenti Shavkat Mırzıeev, Qyrǵyzstan Prezıdenti Almazbek Atambaev, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Aýǵanstan Prezıdenti Ashraf Ǵanı Ahmadzaı, Mońǵolııa Prezıdenti Sahıagıın Elbegdorj, Úndistan Premer-mınıstri Narendra Modı men Pákistan Pre­mer-mınıstri Mýhamad Na­vaz Sharıf bar. Sonymen qatar, Ispanııa Koroli Fılıpp VI, Ser­bııa Prezıdenti Aleksandr Vý­chıch, Lıýksembýrg Uly Ger­sog­tigi­niń Premer-mınıstri Ksave Bet­tel boldy. Elbasy Nursultan Nazarbaev mártebeli meımandardy qalyptasqan halyqaralyq rásimderge saı, qazaq halqynyń qonaqjaı peıilin kórsetip qarsy aldy. 
Saltanatty rásimde sóz sóı­legen Nursultan Nazarbaev bar­sha jurtty Astanada halyq­aralyq EKSPO-2017 maman­dan­dy­rylǵan kórmesiniń ashylýymen quttyqtady. Elbasy 115 memleket pen 22 halyqaralyq uıym qatysqan EKSPO kórmesin Qazaqstannyń TMD jáne Shyǵys Eýropa elderi arasynan birinshi bolyp ótkizip otyrǵanyn atap ótti. 
– Biz EKSPO kórmesin TMD jáne Shyǵys Eýropa elderi arasynda tuńǵysh ret ótkizgeli otyrmyz. Sóıtip, Qazaq eliniń ordasy aıtýly kórmeni ótkizgen álemdegi 35 eldiń qataryna qo­syldy. Astana úsh aı boıy búkil adamzattyń jetistikterin áıgileıtin basty alańǵa aınalady. Táýelsiz Qazaqstannyń sımvoly – Astana naǵyz HHI ǵasyrdyń qalasy retinde jańa qyrynan tanylatyn bolady, – dedi Elbasy.
Kórmege dúnıe júziniń 100-den astam memleketi men 20-dan astam halyqaralyq uıym qaty­syp jatqany belgili. Qazaq­stan Prezıdenti óz sózinde olar­dyń halyqaralyq kórmege atsa­lys­qandary úshin alǵys aıtty.

– Bizdiń ótinishimizdi jáne usynǵan taqyrybymyzdy qabyl alǵandary úshin barlyq elderge rızashylyǵymdy bildiremin. Osyndaı aýqymdaǵy kórme – bir memlekettiń ǵana atqarǵan isi emes, bul – osynda óz jetistikterin kórsetýge kelgen halyqaralyq qoǵamdastyqtyń eńbegi. Astanadaǵy EKSPO ha­lyq­­aralyq kórmesi – jahandyq keńistikte elimizdi tanytýdyń jáne «Qazaqstan» ulttyq brendin ilgeriletýdiń jańa belesi. Biz «Bolashaqtyń energııa­sy» taqyrybyn usyna otyryp, ǵylymı progrestiń bel ortasynda bolýdy qalaımyz, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy osydan bir jarym ǵasyr buryn Londonda ótken alǵashqy dúnıejúzilik kórmeden keıin adamzat orasan zor tehnologııalyq ózgeristerdi bastan ótkergenine toqtalyp, búginde tıimdi jáne qaýipsiz energııa salasyndaǵy tyń jańalyqtar qarsańynda turǵanymyzdy atap ótti. Qazaqstan Prezıdenti EKSPO-2017 kórmesi osy jahan­­dyq úderiske óziniń aıryqsha úles qosatynyna senim bildirdi. 
– Zamanymyzdyń ozyq oıly adamdarynyń qatysýy jospar­lanǵan is-sharalar adamzat damýy­nyń jańa baǵyttaryn aı­shyqtaıdy. Mıllıondaǵan qazaqstandyq pen dúnıe júziniń túkpir-túkpirinen keletin 100 myńdaǵan qonaq álemdik ǵylymı jáne ınjenerlik aqyl-oıdyń keremet jetistikterimen tanysatyn bolady. EKSPO baǵ­darlamasynda 6 myń túrli is-shara ótkizý josparlanǵan. Olar álem elderi arasyndaǵy ózara túsinistikti damytýǵa, ǵylym, bıznes jáne qoǵam arasyndaǵy tabysty is-qımylǵa, sondaı-aq Qazaqstan mádenıetimen tanysýǵa septigin tıgizedi. Biz kelýge tilek bildirgenderdiń barlyǵyn eli­miz­diń basqa da óńirlerin aralap kórýge, biregeı tabıǵatymyzben jáne tarıhı muramyzben tanysýǵa shaqyramyz, – dedi Nursultan Nazarbaev. 
Memleket basshysy álemniń ekologııalyq turǵydan teńdessiz jáne ornyqty damýynyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, EKSPO-2017 taqyrybynyń biz­diń elimiz úshin ózekti ekenine erekshe nazar aýdardy.
– EKSPO – ǵylymı jańalyq qana emes, barlyq elder men órkenıetterdi jalǵaıtyn altyn kópir. Osydan 166 jyl buryn ótken tuńǵysh kórmeden beri bul shara udaıy jańa ıdeıalar besigi bolyp kele jatyr. Atap aıtqanda, alǵashqy telefon, at-kólik, kompıýter, Jer serigi men atom-elektr stansasy sekildi jańalyqtardyń barlyǵynyń tusaýy osyndaı EKSPO-larda kesilgen bolatyn. Sol ıgi úrdisti jalǵastyrǵan Astana álemdik ınnovasııalar ortalyǵynyń biri retinde tanylady dep senemin, – dedi Prezıdent.
Qazaqstan kómirsýtegi syndy energııa kózderiniń mol qoryna ıelik etetindigine qaramastan, aldaǵy ýaqytta jańǵyrmaly, qorshaǵan ortaǵa zııansyz energııa tutynýǵa belsendi túrde kóshpek. Elbasy óz sózinde buǵan da toqtaldy. 
– Qazaqstan orasan zor kómir­sýtegi qorynyń bar ekenine qara­mastan, jańartylatyn energııa kózderine belsendi túrde kóshetin bolady. Osyndaı maq­sat bizdiń «Strategııa-2050» baǵdarlamamyzda jáne «Jasyl ekonomıkaǵa» kóshý jónindegi tujyrymdamamyzda kórinis tapty. Qazaqstan 2050 jylǵa qaraı jańartylatyn kózderdiń esebinen elektr energetıkasynyń jalpy kóleminiń jartysyn óndire alatyn bolady. Sonymen birge, ekonomıkada energııanyń jumsalýy da azaıa­dy. Táýelsizdigimizdiń 25 jylynda energııanyń jumsalýy eki esege qysqarǵan. 2025 jylǵa qaraı bul kórsetkishti taǵy 30%-ǵa qysqartý josparlanǵan. Álemniń kóptegen memleketteri men korporasııalary da aldaryna osyndaı mindet qoıyp otyr. Munyń barlyǵyn búgin ashylǵan kórmedegi baı mazmundy ekspozısııalardan kórýge bolady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. 
Nursultan Nazarbaev «Astana EKSPO-2017» kórme kesheniniń nysandary men halyqaralyq pavılondardyń qalaı paıdalanylatyny jóninde aıtyp berdi.
– Kórmeni aralaýshylar nazaryna basty nysan – Jer sharyn beıneleıtin «Nur Álem» sferasy usynylady. Onyń ár deńgeıi energııanyń belgili bir túrine arnalǵan. Sferanyń ózeginde bizdiń Ulttyq pavılon ornalasqan. Onda qazaqstandyq ǵalymdardyń eń ozyq jobalary kórsetilgen Qazaqstanmen tanysý aımaǵy jáne «Jasampaz energııa» aımaǵy bar. EKSPO kórmesine memleketter men halyq­aralyq uıymdardyń 130-dan astam ekspozısııalary ákelindi. Eki taqyryptyq pavılonda ener­ge­tıkanyń evolıýsııasy, onyń HHI ǵasyrdaǵy problemalary jáne osy saladaǵy tehnologııalyq órleý sáti kórsetiledi, – dedi Mem­leket basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti kór­me­niń iskerlik baǵdarlamasyna toqtaldy. Onyń aıasynda Astana ekonomıkalyq forýmy, Shet el ınvestorlarynyń keńesi, Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń sammıti sııaqty birqatar iri ha­lyq­aralyq is-shara ótkizý jos­parlanǵanyn aıtty. 
Memleket basshysy kór­meniń halyqaralyq ózara yn­ty­maq­tastyqqa eleýli tyń ser­pin be­rip, elimizdiń ǵylymyn da­mytýǵa já­ne ekonomıkamyzdy jańǵyrtýǵa sep­tigin tıgizetinine senim bildirdi. Nursultan Nazarbaev EKSPO-2017 kórmesi aıaqtalǵan soń onyń ınfra­qu­ry­lymy odan ári paıdalanylatyny týraly aıtty.
– Bul jerde «Astana» ha­lyqaralyq qarjy ortalyǵy jumys isteıtin bolady. «Jasyl» tehnologııalar men ınvestısııalardy damytý jónindegi halyqaralyq ortalyq qurylady. IT-startaptardyń halyqaralyq tehnoparki ashylady. Osylaısha, elimizdiń, óńirimizdiń jáne álem­niń ıgiligi úshin EKSPO-da­ǵy «ınno­vasııanyń tamyr so­ǵy­sy» jalǵasatyn bolady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sońynda Memleket basshysy EKSPO-2017 kórmesin daıyndaý úderisine qatysýshylardyń barlyǵyna shynaıy qoldaý kór­set­kenderi jáne kórme ıdeıasyn jú­zege asyrýǵa atsalysqandary úshin alǵys aıtty.
– Bizdiń mártebeli qonaq­ta­­rymyzǵa – Astanadaǵy EKSPO-2017 kórmesiniń ashylý saltanatyna qatysýǵa ýaqyt ta­ý­­yp kelgen memleketter men úkimetter basshylaryna erekshe rızashylyq bildiremin. Qadirli qaýym! Osymen halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesin ashyq dep jarııalaımyn! Álem jurtshylyǵy men barlyq otandastarymdy kórmeni tamashalaýǵa shaqyramyn! Uly Dalaǵa qosh keldińizder! – dep sózin túıindedi Memleket basshysy. 
Osylaısha, N.Nazarbaev qazaq jurty birneshe jyldan beri kútken, álem jurtshylyǵy nazaryn tikken aıtýly sharanyń resmı túrde ashylǵanyn jahan jurtshylyǵyna habarlady. 
EKSPO-2017 kórmesiniń saltanatty ashylý rásiminde Halyqaralyq kórmeler bıýro­synyń prezıdenti Stın Krıstensen de sóz sóıledi. Qazaqstan astanasyna qonaq bolý, Qazaqstanǵa taban tireý ózi úshin úlken mártebe ekenin aıtqan ol elordadaǵy bedeldi sharanyń mán-mańyzyna toqtaldy. Stın Krıstensen Halyqaralyq kórmeler bıýro­sy­nyń 175 memleketi aty­nan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevty jáne EKSPO-2017 kórmesiniń barlyq uıym­das­tyrýshylaryn osy aıtýly oqıǵamen quttyqtap, alǵysyn bildirdi. 
– Qurmetti Prezıdent Nursultan Nazarbaev, Halyq­ara­lyq kórmeler bıýro­synyń 175 mem­leketi atynan Sizdi osy aıtýly oqıǵamen quttyqtaımyn! Budan bólek, kórmeniń barlyq uı­ym­dastyrýshylary men qa­ty­sý­shylaryna jáne Úkimetke atqarǵan jumystary úshin alǵys bildiremin! Qazaqstan EKSPO-2017 kórme­si­niń ar­qasynda dúnıejúzilik qoǵam nazaryn ózine aýdardy. Kórmeniń «Bolashaqtyń energııasy» atty taqyryby únemi ózekti bolǵan jáne bolyp qalady da. Búgingi tańda «jasyl energııa» máselesi da­myǵan elderdi ǵana emes, sonymen qatar, damýshy memleketterdi de qyzyqtyrady. 115 eldiń arasy­nan álemdik aýqymdaǵy 22 kompanııa dál osy kórmege tartyldy, – dedi ol.
Halyqaralyq kórmeler bıýro­synyń basshysy aıtyp ót­ken­deı, bul oqıǵa álemdegi kóp­ten kútken jáne eń kóp kelýshi qaty­satyn oqıǵa bolyp tabylady.
– Dúnıejúzilik EKSPO-2017 kórmesine qatysyp jatqa­ny­myzǵa qýanyshtymyz. Bar­lyq pavılondar «jasyl ener­ge­tıkanyń» damýyna úlken úles qospaq. Sebebi, bolashaqta biz energııany qanshalyqty qol­da­natynymyz barsha úshin qy­zyqty. Energııa – ómirlik kúsh. Búgingi EKSPO kórmesindegi kezdesýimiz bolashaqta mańyzdy máselelerdi sheshýge degen ynta-yqylasymyzdy arttyryp otyr. Energııa turaqty ári barshamyzǵa qoljetimdi bolýy kerek. Taza energııasyz planetanyń bolashaǵyn elestetý múmkin emes. Energııa – bar órkenıettiń ómirlik kúshi. Bú­gingi shara – úsh aıǵa sozylatyn merekeniń bastamasy. Úsh aı boıy jasyl energetıka – bolashaqtyń energııasy boıynsha ártúrli pikir­talastar ótkizemiz. Osyndaı álem úshin mańyzdy ári Qazaqstan úshin mańyzdy oqıǵanyń bastalýymen barshańyzdy quttyqtaımyn! – dedi S.Krıstensen. 
Kórmeniń saltanatty ashylýy áserli teatrlandyrylǵan qoıylymmen bastaldy. Qoıylym ssenarııinde energııanyń paıda bolýy, jel, kún jáne sý ener­gııasynyń qýaty kórsetildi. Áýede qalyqtaǵan alyp shar arqy­ly uıymdastyrýshylar dúnıe júzi qol jetkizgen jańalyqtardy kórsetýge umtyldy. Adamzat balasynyń atam zamannan bergi aralyqta energııa alýdyń qupııa­syna úńilgen talpynysyn balet bıshileri bı qımyldary arqyly beıneledi. Amper, Nıýton, Galvanı, Tesla syndy adam­zattyń damýyna úles qosqan ǵa­lymdardyń eńbegi kórsetildi. Ak­terler qazaq dalasynyń jel ener­getıkasynyń qaınar kózi ekenin beıneledi. Halyqaralyq baı­qaýlardyń laýreaty, tanymal opera ánshisi Marııa Mýdrıak qazaqtyń halyq áni «Iаpýraıdy» oryndady. 
Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń ofıserleri elimizdiń Memlekettik týyn sahnaǵa alyp shyǵý rásimi de óte áserli kórinisterdiń biri boldy. Kók tý týtuǵyrdyń basyna kóte­ril­gennen keıin Qazaqstannyń Memlekettik ánurany shyrqaldy. Álem kóz tikken aıtýly sharada Ánurandy shyrqaý baqyty halyqaralyq baıqaýlardyń laýreaty, «Astana-Opera» teatrynyń jetekshi solısi Súndet Baıǵojınge buıyrdy. 
Odan keıingi kezekte amfıteatr sahnasyna Halyqaralyq kórmeler bıýrosynyń resmı týy saltanatty jaǵdaıda jetkizilip, tuǵyrǵa kóterildi. Aq tústi, ortasynda Jer shary kók túspen beınelengen tý Qazaqstan astanasynda kórmege qatysyp jatqan 100-den astam eldiń týymen birge 93 kún jelbirep turatyn bolady. 
Qoıylym sońy jas jetkin­shek­terdiń balǵyn únimen qo­rytyndylandy. Olar álemniń túrli tilinde jasyl energııa týra­ly óz oılaryn aıtty. Bul Qazaqstannyń kóp ultty el ekenin jáne bolashaqtyń urpaqtar qolynda ekenin bildirse kerek. Balalar salǵan sýretter arqyly ke­leshektegi fýtýrıstıkalyq Astana beınelendi. 
EKSPO-2017 kórmesiniń ashylý saltanatyndaǵy barlyq shara el halqynyń nazaryna telearnalardan tikeleı efır arqyly usynylǵanyn aıta keteıik. Budan bólek, «Astana EXPO-2017» resmı saıty men «Youtube» ǵalamtor arnasynan da tikeleı efır uıymdastyryldy. Kórme kesheniniń aýmaǵynda ornalasqan Medıa-ortalyqtaǵy jýrnalısterge arnalǵan úlken bir zal lyq tolyp turdy. Álemniń túkpir-túkpirinen jáne elimizdiń óńirlerinen kelgen buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń kóptigine baılanysty akkredıtteý men qatysýshylarǵa qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń zaldaryn bosatyp berýge týra kelipti. 
«Bizde mass-medıaǵa arnalǵan 500 oryn bar edi. Alaıda, kelgen jýrnalısterdiń sany myńnan asyp ketti. Qazir munda shamamen 1200 jýrnalıst otyr. Onyń 400-i ózimizdiń BAQ ókilderi bolsa, qalǵan 800-i – sheteldik jýr­­na­lıster», deıdi 
«Astana EKS­PO-2017» Ulttyq kompanııa­sy Qo­ǵammen baılanys departa­mentiniń dırektory Sergeı Kýıanov. 
Elbasy halyqaralyq kórmeni resmı ashyq dep jarııalaǵannan keıin Astananyń aspany tańǵa­jaıyp túspen myń qubylǵan ásem otshashýǵa bólendi. Shamamen 15 mınýtqa sozylǵan otshashý qala turǵyndary men kórmege kelgen meımandardy tańǵaldyrǵany, tamsandyrǵany anyq. Kórme qa­lashyǵyna jınalǵan qaýym bu­ryn-sońdy osyndaı otshashý­dy kór­megenderin aıtty. Otsha­shý­dan soń halyq kórme alańynyń kin­di­gind­e ornalasqan alyp sfe­rad­a­ǵy proeksııalyq lazerlik shoýdy tamashalady. Saltanatty sharanyń odan keıingi kezegi konserttik baǵdarlamaǵa ulasty. Elimizdiń betke ustar ánshi­leri, bıshileri, óner ujymdary qatysqan konsertte dástúrli mýzykalyq muralarymyz ben sheteldik klassıkalyq týyndylar jurtshylyq nazaryna usynyldy. 
Sonymen, shymyldyǵy túril­gen halyqaralyq kórme aıasynda 90 kún ishinde 3 myńnan astam shara ótedi. Elorda men eli­mizdiń basqa qalalaryndaǵy sharalardy aıtpaǵanda, tek qana kórme aýmaǵyndaǵy pavılondardyń árqaısysynyń ashylý rásiminde buryn-sońdy bolmaǵan eks­klıýzıvti shoýlar ótetin bolady.

Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy