Uıymnyń irgesi
keńeıip, qýaty arta tústi
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń ashylý kúnimen oraılastyryla ótkizilgen bul alqaly jıynda ShYU-nyń álemdik qoǵamdastyq aldyndaǵy bedeli óse tústi. О́ıtkeni, jıyn barysynda alǵashqyda Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Qytaı, Reseı jáne Tájikstan memleketteriniń qatysýymen «Shanhaı bestigi» retinde qurylyp (1996 j.), keıinnen, ıaǵnı 2001 jyly atalǵan birlestik qataryna О́zbekstan qosylǵannan keıin Shanhaı yntymaqtastyq uıymy dep atalǵan bul qurylymnyń irgesi odan ári keńeıip, aýqymy ulǵaıyp, qýaty arta túskenine búkil álem kýá boldy.
ShYU-nyń qalyptasý tarıhynda Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaevtyń belsendi róli, halyqaralyq bedeli anyq kórinedi. Sondyqtan, Uıymnyń búgingideı abyroıynyń artýyna Elbasynyń qosqan úlesi aıryqsha ekenin atap ótýimiz qajet...
ShYU-nyń bul kezekti basqosýyna QHR Tóraǵasy Sı Szınpın, Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın, О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzıeev, Qyrǵyzstan Prezıdenti Almazbek Atambaev, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon, ShYU baıqaýshy memleketteriniń basshylary: Aýǵanstan Prezıdenti Ashraf Ǵanı Ahmadzaı, Mońǵolııa Prezıdenti Sahıagıın Elbegdorj, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko men Iran Islam Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Ibragım Rahımpýr, sondaı-aq, Úndistan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Narendra Modı men Pákistan Islam Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Mýhamad Navaz Sharıf, ShYU Bas hatshysy Rashıd Alımov, ShYU-nyń Terrorızmge qarsy óńirlik qurylymy atqarýshy komıtetiniń dırektory Evgenıı Sysoev, BUU Bas hatshysy Antonıý Gýtterısh, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń Atqarýshy dırektory Gýn Szıanveı, TMD atqarýshy komıtetiniń tóraǵasy, atqarýshy hatshysy Sergeı Lebedev, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy Bas hatshysynyń orynbasary Amanjol Janqulıev, Ońtústik-Shyǵys Azııa memleketteri qaýymdastyǵynyń Bas hatshysy Le Lyong Mın qatysty.
Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń otyrysy aldymen shaǵyn quramda ótti. Otyrysty ashqan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev birinshi kezekte qatysýshylar atynan О́zbekstan Prezıdenti bolyp saılanǵannan keıin ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary keńesine alǵash ret qatysyp otyrǵan Shavkat Mırzıeevtiń qyzmetine tabys tiledi. Odan ári Elbasy Shanhaı yntymaqtastyq uıymy óziniń 16 jyldyq damý tarıhynda halyqaralyq turǵydan moıyndalyp, kóp salaly ózara is-qımyldyń tıimdi qurylymyna aınalǵanyn atap ótti.
– Aımaqtyq qaýipsizdikti nyǵaıtý, elderimiz arasyndaǵy ekonomıkalyq ózara is-qımyldy ilgeriletý jáne mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty keńeıtý jolynda aýqymdy jumys atqaryldy. Sharttyq-quqyqtyq baza qalyptasty. Uıymnyń berik ınstıtýttyq negizi jasalyp, aımaqtyq jáne jahandyq yqpaly artyp keledi, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti ShYU-nyń Astana sammıti uıymnyń jańa tarıhyna bastaý bolyp otyrǵanyna toqtaldy.
– Bul otyrys alty tarapty formatta sońǵy ret ótip otyr. Búgin biz Úndistan Respýblıkasy men Pákistan Islam Respýblıkasyn qabyldaý rásimin aıaqtap, olarǵa ShUY-nyń múshe memleketi mártebesin berý jónindegi sheshimge qol qoıamyz. Jańa múshelerdi qabyldaý uıymnyń damýyna zor serpin berip, onyń halyqaralyq bedeliniń artýyna septigin tıgizedi, – dedi Qazaqstan basshysy.
Nursultan Nazarbaev búginde Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń jumysynda geosaıasattaǵy keıingi úrdister men álemdik ekonomıkadaǵy negizgi trendter eskerilip otyratynyn sóz etti.
– Basty maqsattarǵa birtindep qol jetkizý jáne barlyq birlesken sheshimderdi tıimdi iske asyrý úshin júıeli jumys júrgizilýde. Turaqtylyq pen qaýipsizdikke tóngen jańa qaýip-qaterlerdi eńserý máselelerine erekshe nazar aýdarylady. Atap aıtqanda, osy sammıt aıasynda Halyqaralyq terrorızmge qarsy birlesken is-qımyl týraly málimdeme qabyldap, Ekstremızmge qarsy is-qımyl jónindegi konvensııaǵa qol qoıý josparlanyp otyr. Bul Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń osy jahandyq zulmatpen kúresýge qosqan eleýli úlesi bolmaq, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Budan keıin otyrys keńeıtilgen quramda jalǵasty. Otyrystyń kún tártibine sáıkes, taraptar Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń qazirgi jaǵdaıyna jáne ony damytý perspektıvasyna qatysty máselelerdi talqylap, uıym aıasynda yntymaqtastyqty ilgeriletý jónindegi birlesken qadam jasaý jaıy, sondaı-aq, halyqaralyq jáne óńirlik ózekti máseleler jóninde pikir almasty.
Otyrysty ashqan Elbasy Nursultan Nazarbaev Úndistan men Pákistandy Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń tolyq quqyly múshesi etip qabyldaý rásiminiń aıaqtalǵanyna nazar aýdaryp, sammıttiń tarıhı mańyzyn atap ótti.
– Uıymnyń quramy alǵash ret keńeıip otyrǵandyqtan, bizdiń osy kezdesýimiz tarıhı sharaǵa aınalady desem, artyq aıtqandyq emes. Búginnen bastap Úndistan Respýblıkasy men Pákistan Islam Respýblıkasy Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń tolyq quqyly múshesi boldy. Endi uıymnyń jaýapkershilik aıasy 3 mıllıardtan astam halqy bar aýmaqty qamtıdy. Sonymen, ol «Shanhaı segizdigi» sııaqty ınstıtýttyq damýdyń jańa kezeńine qadam basty. Búginde biz ShYU keńistigine irgeles keıbir aımaqtarda jaǵdaı ýshyǵyp, geosaıası shıelenistiń órshı túskenine kýá bolyp otyrmyz. Osy oraıda ShYU-ǵa múshe memleketter basshylarynyń Halyqaralyq terrorızmge qarsy birlesken is-qımyl týraly málimdemesin qabyldaýymyz der kezinde jasalǵan qadam boldy, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan basshysy qol qoıýǵa usynylǵan Ekstremızmge qarsy is-qımyl jónindegi ShYU konvensııasynyń ózektiligine de toqtaldy.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti «Beıbit mıssııa» ataýymen ótkizilgen birlesken antıterrorlyq jattyǵýlardyń uıymǵa múshe memleketterdiń tájirıbe júzindegi yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýǵa úles qosqanyn atap ótip, bıylǵy sáýir aıynda Astana qalasynda uıymdastyrylǵan «Esirtkisiz álem úshin» atty halyqaralyq aksııaǵa qatysqany úshin barlyq tarapqa rızashylyǵyn bildirdi.
Nursultan Nazarbaev óz sózinde ShYU-nyń halyqaralyq uıymdarmen jáne birlestiktermen yntymaqtastyqty nyǵaıtý jónindegi jumysyna jeke toqtaldy.
– 2016 jylǵy qarashada BUU Bas Assambleıasy ShYU-men yntymaqtastyq jónindegi qarar qabyldady. Transulttyq esirtki qylmysyna qarsy kúres máseleleri jónindegi ShYU-BUU joǵary deńgeıdegi birlesken is-sharasynyń qorytyndylaryn baǵalaımyz. Shanhaı uıymynyń Halyqaralyq Qyzyl Krest komıtetimen qarym-qatynastaryn rásimdeýdiń bolashaǵy zor. ShYU-nyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqpen jáne Islam Yntymaqtastyǵy Uıymymen ózara is-qımyl ornatýyn da qoldaımyz, – dedi Qazaqstan basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti Uıym aıasynda ekonomıkalyq kooperasııany ilgeriletý máselesine nazar aýdaryp, osy saladaǵy jańa ınstıtýttyq múmkindikterdi atap ótti.
– Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń úkimetteri arasyndaǵy halyqaralyq avtomobıl tasymaly úshin qolaıly jaǵdaı jasaý jónindegi kelisim kúshine endi. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jobalarynyń «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» bastamasymen ushtasýyn eskerer bolsaq, óńirlik saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń bolashaǵy jarqyn ekeni baıqalady. Keleshekte ShYU erkin saýda aımaǵyn qurý ózara saýdanyń artýyna septigin tıgizedi. Mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyq ta qyzmetimizdiń mańyzdy baǵyty bolyp tabylady. Osyǵan oraı Shanhaı yntymaqtastyq uıymy ýnıversıtetin qurý jáne onyń qyzmeti týraly kelisimge qol qoıylǵanymen quttyqtaımyz, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Sondaı-aq, Qazaqstan basshysy ShYU-ǵa múshe memleketterdiń 2017-2018 jyldardaǵy týrızm salasyndaǵy yntymaqtastyǵy baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi birlesken jumys jospary aıasyndaǵy ózara is-qımyldyń belsendi bolatynyna nazar aýdardy.
Qazaqstan Prezıdenti elimizdiń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde óńirlik jáne jahandyq qaqtyǵystardy sheshýge bar kúsh-jigerin salýǵa umtylatynyn málimdedi.
– Aýǵanstan basshylyǵynyń el ishindegi saıası únqatysýdy nyǵaıtý men ony turaqty ári ornyqty damýshy memleketke aınaldyrýdy kózdeıtin sharalar jónindegi qadamdaryn qoldaımyz. Qazaqstan «Astana prosesi» basqosýynda sırııaaralyq daǵdarysty retteý jónindegi kelissózder úderisine óz úlesin qosýyn jalǵastyra bermek. Osy kelissózderge múddeli barlyq taraptardyń qatysýyn qamtamasyz etý mańyzdy, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan basshysy elimizdiń ıadrolyq qarýsyzdaný men taratpaý ıdeıasyn berik qoldaıtynyn atap ótip, elimiz Soltústik Koreıadaǵy ıadrolyq qarýǵa qatysty problemany retteý jónindegi kelissózderdi tezirek qaıta bastaýdy quptaıtynyn aıtty.
Qazaqstan Prezıdenti «jasyl energetıkany» damytý baǵytynda elimizde atqarylyp jatqan jumystarǵa da toqtaldy.
– Búgin barlyǵymyz «Bolashaqtyń energııasy» uranymen dúnıejúzilik EKSPO-2017 mamandandyrylǵan kórmesiniń ashylý rásimine qatysamyz. Birneshe aı boıy bul jerde ekologııalyq taza energetıka salasyndaǵy eń ozyq tehnologııalar kórsetiletin bolady. Astanadaǵy EKSPO kórmesi nátıjeleriniń ShYU-nyń barlyq elderi jáne jalpy halyqaralyq qoǵamdastyq úshin paıdasy zor bolady dep úmittenemin, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Sońynda Memleket basshysy uıymdy damytýdyń barlyq basty baǵyttary boıynsha ózara is-qımyldyń joǵary deńgeıine memleketter ortaq kúsh-jiger jumsaǵanda ǵana qol jetkizýge bolatynyn atap ótti.
Budan keıin sóz kezegin ShYU-ǵa aldaǵy ýaqytta tóraǵalyq etýshi el – Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın aldy. О́z kezeginde QHR Tóraǵasy ShYU jumysyn joǵary qarqynmen jan-jaqty damytýdaǵy Qazaqstannyń sińirgen eńbegin joǵary baǵalaı kelip, uıym qyzmetine qatysty óz usynystaryn ortaǵa saldy.
– Búgin ShYU-ǵa múshe memleketter qataryna Úndistan men Pákistan qosyldy. Qytaı uıym aıasyndaǵy barlyq áriptesterimen tyǵyz qarym-qatynas ornatýǵa daıyn, – degen Sı Szınpın elderdi biriktiretin «Shanhaı rýhynyń» kúshi eń aldymen uıymnyń damýyna kepildik beretinine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, uıymǵa burynnan múshe jáne jańadan qosylǵan memleketter kúsh biriktirip, saıası baılanys pen senimdi nyǵaıtyp, ózara yntymaqtastyqty kúsheıtýi kerek.
– Biz uzaq merzimdi tatý kórshilik jáne dostyq pen yntymaqtastyq týraly sharttyń erejelerin júzege asyrý boıynsha 5 jyldyq kezeńge arnalǵan is-qımyl josparyn ázirleýdi usynamyz. Biz ShYU-nyń saýdany jeńildetý resimderi týraly kelisimge qol qoıýdy bastaı alar edik. Halyqaralyq avtomobıl tasymaly úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý týraly ShYU-ǵa múshe memleketterdiń úkimetteri arasyndaǵy kelisimde qarastyrylǵan transshekaralyq baǵyttardyń belgilengen ýaqytta ashylýyn jaqtaımyz. Bizdiń Uıym qaýip-qaterlerge tótep beredi. Qytaı ekstremızmge qarsy is-qımyl konvensııasyn oryndaýǵa qoldaý bildiredi. Osy oraıda biz qaýipsizdik pen qorǵanys salalaryna arnalǵan forým ótkizýdi usynamyz. Bul maqsatta sizdermen birigip, aldaǵy 3 jylǵa baǵdarlama quramyz. Sondaı-aq, Aýǵanstan máselelerine qatysty barlyq tarapty beıbitshilik pen ortaq kelisimge kelýge shaqyramyz, – dedi QHR Tóraǵasy.
Sondaı-aq, ol Qytaıdyń uıymǵa tóraǵalyq etetin kezeńde atqaratyn jumysyna toqtala kelip, BAQ-pen tıimdi qarym-qatynas ornatý qajettigin jáne Qytaı tarapy ShYU hatshylyǵynyń jumysyn odan ári jandandyrý úshin qosymsha 10 mln ıýan bóletinin jetkizdi.
– BAQ-pen qarym-qatynas ornatýdyń jańa mehanızmderin engizýdi usynamyz. Sondaı-aq, ShYU-nyń birinshi medıa-sammıtin uıymdastyramyz. Qytaı uıymǵa tolyqqandy múshelikke nemese baıqaýshy ári seriktes retinde ótkisi keletin memleketterdiń ótinishin qarastyrýǵa daıyn. Qytaı tarapy ShYU hatshylyǵyna qosymsha 10 mln ıýan bóledi, – dedi Qytaı basshysy.
Sóziniń sońynda Sı Szınpın Qazaqstannyń ShYU-daǵy atqarǵan jumysyna joǵary baǵa bere otyryp, aldaǵy ýaqytta Qytaı Uıymnyń tóraǵalyǵyn qabyldaıtynyn, ShYU-nyń kelesi sammıti 2018 jyldyń maýsymynda ótetinin málim etti.
Qyrǵyzstan Prezıdenti Almazbek Atambaev óz kezeginde ShYU-nyń bul sammıti uıymnyń damý tarıhynda aıryqsha oryn alatynyn jetkizdi. Ol Úndistan men Pákistannyń ShYU-ǵa tolyq quqyly múshe bolyp qabyldanýy úlken oqıǵa ekenin, atalǵan qos memlekettiń uıym qataryna ótýin Qyrǵyzstan tarapy qoldaıtynyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, ShYU aýqymynyń keńeıýi uıymnyń álemdik qoǵamdastyq aldyndaǵy bedelin kóteredi ári jaýapkershiligin arttyra túsedi.
Odan ári A.Atambaev qazirgi tańda álemniń birqatar núktelerinde álemdik qaýipsizdikke qater tóndiretin jaǵdaılar oryn alyp otyrǵanyn, sondyqtan beıbitshilik pen tynyshtyqty saqtaý máselesi aıryqsha nazarda bolýy mańyzdy ekenin atap kórsetti. Sondaı-aq, ol ShYU-ǵa múshe elder arasyndaǵy shekaralardy beıbitshilik pen dostyqtyń beldeýine aınaldyrý qajettigine toqtaldy.
– Turaqsyzdyq faktorlarynyń aldyn alý aıasynda shekaralyq aýdandardaǵy senimdi nyǵaıtý boıynsha yntymaqtastyqty tereńdetýdiń ózektiligi artyp kele jatqandyǵyn atap ótim keledi. Biz elderimiz arasyndaǵy shekarany beıbitshilik pen dostyqtyń beldeýine aınaldyrýymyz kerek. Sondyqtan «Shanhaı rýhyna» berik bolyp qala berýge jáne ShYU-ǵa múshe memleketterdiń Shekara máseleleri jónindegi yntymaqtastyǵy jáne ózara is-qımyly týraly kelisimge sáıkes naqty is-qımyl jasaýǵa tıispiz. Bul kelisim 2015 jyly qabyldanǵan edi, – dedi Qyrǵyzstan basshysy.
Sonymen qatar, ol ShYU Damý bankin qurý týraly máseleni sheshetin ýaqyttyń jetkenin aıtty. «Qyrǵyzstannyń «Shanhaı bestigin» qurýshylardyń biri bolǵandyǵyn, sodan beri ShYU Damý bankin qurýǵa basymdyq berip kele jatqanyn taǵy da bir márte eske salǵym keledi. Qyrǵyzstan ShYU banki qurylyp, onyń Bishkek qalasynda ornalasýyn qalaıdy», dedi Almazbek Atambaev.
Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın otyrysta ShYU-ǵa Úndistan men Pákistannyń múshe bolýy mańyzdy oqıǵa ekenin, bul qadam uıymnyń ekonomıkalyq jáne gýmanıtarlyq salalardaǵy qýaty men yqpalynyń arta túsýine múmkindik beretinin jetkizdi.
– Búgin ShYU jańa tolyq quqyly múshelermen tolyqty. Bul memleketterdi qabyldaý prosesin iske qosý týraly sheshim Reseı tóraǵalyǵy kezinde, 2015 jyly Ýfada ótken sammıtte qabyldanǵan bolatyn. Eki jylǵa jetpeıtin ýaqyttyń ishinde Úndistan men Pákistan barlyq sharttardy oryndap, qajetti resimderdi aıaqtady. Endigi ýaqyttaǵy bizdiń maqsatymyz jańa seriktesterdiń ShYU aıasyna beıimdelýine kómek kórsetý bolmaq, – dedi Vladımır Pýtın.
Reseı Prezıdenti álemdik terrorızm men ekstremızm máselesiniń talqylanýy búgingi jıynnyń mán-mańyzyn arttyra túskenin sóz etti ári Sırııa daǵdarysyn retteýdegi «Astana prosesine» joǵary baǵa berdi.
– Biz Taıaý Shyǵystaǵy, onyń ishinde Sırııadaǵy janjaldardy retteýdegi kúsh-jigerimizdi birlese otyryp jandandyratynymyzǵa senimdimin. Sońǵy ýaqytta Sırııa daǵdarysyn retteýde kóńilge senim uıalatatyn múmkindiktiń paıda bolǵanyn atap ótkim keledi. Bul Reseı, Túrkııa jáne Irannyń kómegimen osy jerde, Astanada Sırııa boıynsha halyqaralyq kezdesýdiń bastalýymen tikeleı baılanysty. Endi sonyń negizinde áskerı is-qımyldy toqtatýǵa jáne Jenevadaǵy kelissózder prosesine serpin berýge shynaıy múmkindik paıda bolyp otyr, – dedi V.Pýtın.
Sonymen qatar, Reseı Prezıdenti terrorızmmen kúresti kúsheıtý qajettigine basa nazar aýdardy. V.Pýtınniń sózine qaraǵanda, bul keleńsiz jaǵdaımen barlyq eldiń halyqaralyq quqyqty qorǵaý júıesin shynaıy jáne konstrýktıvti biriktirý arqyly kúresýge bolady. Terrorıstermen kúres keshendi ári qatal bolýy kerek. Osy oraıda, ShYU óńirlik terrorızmge qarsy qurylymynyń róli kúsheıe túsedi. Quqyqtyq negizdi kúsheıtýdegi mańyzdy qyzmet – ekstremızmge qarsy tujyrymdama. Atalǵan tujyrymdamaǵa osy jolǵy jıynda qol qoıylǵan bolatyn.
Buǵan qosa, V.Pýtın 2009 jyly qolǵa alynǵan ShYU-Aýǵanstan baılanys tobynyń qyzmetin qaıta jandandyrýdy usyndy. Aýǵanstanda esirtki óndirý kólemi ulǵaıyp otyrǵandyqtan, ShYU-nyń tıisti halyqaralyq uıymdardyń beıindi qurylymdarymen ózara is-qımylyn arttyrý qajet.
– О́ńirde esirtkige qarsy qaýipsizdik beldeýin qalyptastyrýǵa barlyǵymyz múddelimiz. Ekonomıkalyq aspektilerge keletin bolsaq, ShYU-nyń barlyq keńistiginde ulttyq strategııalar men kópjaqty jobalardy úılestirýde kúsh biriktirý kerek degen oıdamyn, – dedi Reseı Prezıdenti.
Tájikstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Emomalı Rahmon óz sózinde ShYU-ǵa tolyq quqyly múshe bolyp qabyldanǵan Úndistan men Pákistan elderiniń basshylary men delegasııalaryna tabys tileı otyryp, uıymnyń búgingi tańdaǵy qyzmetiniń mańyzdylyǵyn atap ótti.
– О́tken kezeńderde ShYU sheńberinde aımaqtyq qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etýde, ekonomıkalyq jáne gýmanıtarlyq saladaǵy yntymaqtastyqty arttyrýda kóptegen jumystar júzege asyryldy. Bıylǵy jyl bizdiń uıym úshin erekshe jyl bolyp tur. Osydan úsh jyl buryn Dýshanbede ótken ShYU sammıtinde qabyldanǵan qujattar uıymymyzdyń keńeıýine jol ashyp berdi. Bıylǵy jyly Úndistan men Pákistandy ShYU qataryna qabyldaýǵa qatysty úderister aıaqtaldy. Sondyqtan, Úndistan men Pákistannyń ShYU-ǵa qabyldanýyna baılanysty osy elder delegasııalarynyń basshylary Narendra Modı men Muhamad Navaz Sharıfti quttyqtaımyn, – dedi E.Rahmon.
Tájikstan Prezıdenti sońǵy kezeńderde álemde zorlyq-zombylyqtyń, terrorlyq oqıǵalar men túrli qaqtyǵystardyń beleń alyp bara jatqanyna alańdaýshylyǵyn bildire kelip, bul baǵytta halyqaralyq deńgeıde kóptegen sharalar qolǵa alynǵanymen, oń nátıje bermeı turǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, ShYU-nyń Aımaqtyq antıterrorlyq qurylymynyń qyzmetin jandandyrý qajet.
E.Rahmon terrorızmmen jáne zańsyz esirtki tasymalymen kúreste ShYU aıasynda kúsh biriktirýdiń asa qajet ekenin, Tájikstan bul máselede BUU jáne ózge de halyqaralyq uıymdarmen nátıjeli yntymaqtastyq ornatýda mol tájirıbe jınaqtaǵanyn atap ótti. Osy oraıda E.Rahmon óz áriptesterin buǵan deıin aıtylǵan, Tájikstanda ShYU-nyń Esirtkige qarsy ortalyǵyn qurý bastamasyn qoldaýǵa shaqyrdy.
Qaýipsizdiktiń kilti –
aımaqaralyq tynyshtyqta
Alqaly jıynda Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń osy jolǵy otyrysyna О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzıeevtiń alǵash ret qatysyp otyrǵanyn Memleket basshysy N.Nazarbaev aıryqsha atap ótti. Al óz kezeginde sóz alǵan О́zbekstan Prezıdenti halyqaralyq deńgeıdegi bedeli joǵary osy uıymǵa resmı túrde múshe memleket retinde qabyldanyp otyrǵan tarıhı sátimen Pákistan Islam Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Muhamad Navaz Sharıf pen Úndistan Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Narendra Modıdi quttyqtady. Sondaı-aq, ol atalǵan eki elmen birlese otyryp, kóp salaly naqty josparlardy júzege asyryp, qaryshty damýǵa úmit artatyndyǵyn bildirdi.
«Sheti men shegi kórinbeıtin áskerı qaqtyǵystar men shıelenisken dúrdarazdyqtar jer dúnıege orasan zor qaýip-qater tóndirip otyrǵan qazirgideı shaqta biz bir ǵana eldiń emes, birneshe memlekettiń ýaıymyna aınalǵan Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdyń turaqtalýynan úmittimiz jáne sol úshin bar kúsh-jigerimizdi jumsap árekettenemiz. О́zbekstan bul elde turaqtylyq pen tynyshtyqtyń ornap, halyq beıbitshilik zamanda mamyrajaı tirshilik keshedi degen senimde jáne osy baǵyttaǵy barlyq jumys, josparlardy tolyqtaı qoldaıdy», degen Sh.Mırzıeev osy sátti paıdalana otyryp, ShYU-nyń keleshektegi kemeldi damýy úshin ózekti dep tanylǵan birqatar basymdyqtardy atady.
– Onyń biri – halyqaralyq sheńberdegi terrorıstik uıymdar men kereǵar jat aǵymdarǵa qarsy kúreste jastardy jat aǵymnyń ıdeologııasynyń qurbany bolýdan olardy qorǵaýda ShYU aıasynda keń kólemdi qarsy áreketter jasaý qajettigi dep eseptelse, endi biri – jastardyń rýhanı dúnıelermen sýsyndap, dinı kózqarasyn qalyptastyratyn materıaldardyń barlyǵyn da muqııat súzgiden ótkizip, saraptaýǵa kóńil bólý kerekpiz. Osylaısha, adamzatty izgilikke úndeıtin, baýyrmaldyqqa baýlıtyn Islam dinin udaıy zerttep, jat aǵymdardyń qoqysynan qorǵaýdy qajet dep sanaımyn, – dedi О́zbekstan Prezıdenti.
О́z kezeginde bul kezdesýdiń tarıhı turǵydaǵy bir ereksheligi – Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna eki jańa múshe memlekettiń qosylýy ekendigin atap ótken N.Nazarbaev mundaı sheshim arqyly ShYU álemdik saıasat pen jahandyq ekonomıkada óziniń Jer shary turǵyndarynyń basym bóliginiń basyn qosqan búgingideı quramymen uıymnyń bedeli artyp, planetamyzdyń damýyna zor úles qosatyndyǵyna senim bildirdi. Osyndaı aıshyqty oılarymen otyrys tizginin ustaǵan Memleket basshysy ShYU-nyń bul jolǵy keńesine Úndistan Respýblıkasy dárejesi ózgergen el retinde qatysyp otyrǵandyǵyn eskertip, sóz kezegin Úndistan Premer-mınıstri Narendra Modıge berdi.
– Shanhaı yntymaqtastyq uıymy aımaqtyq jáne jahandyq deńgeıdegi qaýipsizdikke basymdyq beretindigimen álemdik qoǵamdastyq aldynda bedeli artyp otyr. Úndistan múshe memleket atanǵanǵa deıin de mundaǵy árbir memleketpen qarym-qatynasyn ártaraptandyrǵan bolatyn. Budan keıingi baılanysymyz da jalǵasyn taýyp, áriptestigimiz tereńdeı túsedi degen úmittemin, – dedi N.Modı.
Terrorızm men ekstremızmge qarsy kúres júrgizý ShYU basym baǵytqa ıe baǵdar bolǵandyqtan Úndistan atalǵan halyqaralyq uıymmen yntymaqtasý, birlese áreket etý qadamyn quptaıdy. Sonymen qatar, qazir álemde adamzat balasynyń adamgershilikke úndeıtin qundylyqtardy saqtap qalýǵa umtylýy tirshiliktiń basty talaptaryna aınala bastaǵanyn jáne sol úshin ShYU-ǵa múshe memlekettermen birlese otyryp, osy maqsattaǵy jumystardy jandandyrýǵa kúsh salatynyn málimdegen N.Modıdiń izgi oıyn onyń áriptesi, Pákistan Islam Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Mýhamad Navaz Sharıf te quptaı tústi.
– Pákistan Islam Respýblıkasynyń Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleket atanyp otyrǵanyna bizder zor qýanyshtymyz. Osy baǵytta atqarylǵan jumystarǵa qoldaý bildirip, nıettestik tanytqandaryńyz úshin rızashylyǵymyzdy bildiremiz. Al endi álemdegi tynyshtyq pen turaqtylyqty saqtaýdyń alǵashqy áreketi – aımaqtyq turaqtylyq pen qaýipsizdikti saqtaýdan bastalatyndyǵyn eskersek, ShYU-ǵa múshe memleketterdiń maqsat-mindetiniń aıqyndyǵyna qarap, onyń mańyzdylyǵy arta túsetindigin uǵamyz. Sondyqtan da, biz uıymnyń tolyq quqyly múshesi atana otyryp, josparly jumystarymyzdy júıeli túrde birge júrgizemiz dep senemin, – degen N.Sharıf ShYU álemdegi qaýipsizdiktiń qamtamasyz etilýine eleýli úles qosyp, tabysty ekonomıkalyq qatynas ornatýdyń tetigi bola alatyndyǵyna senim bildirdi.
Uıymnyń tolyqqandy múshe memleketi atanyp otyrǵan eki el premer-mınıstrleriniń mańyzy zor málimdemelerinen keıin olarǵa aıryqsha qoshemet bildirgen Prezıdent N.Nazarbaev kelesi sózdi ShYU-ǵa baıqaýshy-memleketterdiń biri – Aýǵanstan Islam Respýblıkasynyń Prezıdenti Muhammad Ashraf Ǵanıge berdi.
– Eger Eýrazııa qurlyǵyndaǵy sońǵy 15-20 jyldyq jaǵdaıdy baǵamdap qaraıtyn bolsaq, bizdiń baǵytymyz naqtylanyp, aımaqtardaǵy ahýalymyz jaqsarǵan dep aıta alamyz, – dedi ol. Osylaısha, jalpylama túrde alǵanda sońǵy jyldary álemdik áleýettiń ósip-órkendeýi men qaýipsizdikke kóńil bólýi qatty seziletindigin sóz etken ol órkenıetke bet buryp, qaryshty damyp jatqan álem elderiniń kóshinen Aýǵanstan da qalys qalmaıtynyn alǵa tartty.
– Ásirese, bizdegi ınfraqurylymdyq nysandardaǵy jumystardyń ilgerileýi Aýǵanstandy alys-jaqyn eldermen jaqyndastyra tústi. Aıtalyq, kórshi memlekettermen avtomobıl men temir jol jáne áýe qatynasyn qalypqa keltirýdemiz. Osy baǵyttaǵy maqsatymyz naqtylanyp, baǵyt-baǵdarymyz aıqyndalatyn bolsa, bolashaǵymyz jarqyn bolady degen oıdamyn. Bul rette biz ShYU sekildi bedeldi uıymmen birlese eńbek etip, áriptestigimizdi tereńdetýge múddelimiz. Sebebi, Azııanyń qaq ortasynda ornalasqan Aýǵanstan azamattary óz ómirlerin qaýip-qaterge tigip, aımaqtaǵy turaqtylyq pen tynyshtyqtyń ornaýyna múddelilik tanytýda, – dedi Ashraf Ǵanı.
Sonymen qatar, ol keler jyly uıymǵa tóraǵalyq etetin Qytaı eliniń Tóraǵasyna quttyqtaý lebizin bildirip, joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵan osy jıyn úshin Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa da zor alǵysyn aıtty.
Oraıy kelgende sóz alǵan ShYU-nyń baıqaýshy-memleketi – Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko ShYU eń yqpaldy halyqaralyq qurylymdardyń birine jyldam aınalyp kele jatqandyǵyn basa aıtty.
– О́ńirlik janjaldardyń qanat jaıyp kele jatqan jaǵdaıynda ǵalamshardaǵy jarty álemniń turǵyndary atynan ókildik etetin elderdiń bir-birine jaqyndaı túsý prosesi aıryqsha qundylyqqa ıe bolýda. Osyndaıda aýyzbirshilik pen birlik – terrorızm, ekstremızm, uıymdasqan qylmysty qosa alǵandaǵy qazirgi syn-qaterlerge qarsy turýdyń mańyzdy faktory, – dedi Belarýs Prezıdenti.
Sondaı-aq, ol buǵan ShYU bedeliniń nyǵaıýy men oǵan múshe elder sanynyń arta túsýi dálel bola alatyndyǵyn alǵa tartty.
– Qýatty eki memleket – Úndistan men Pákistan onyń tolyq quqyly múshesine aınalady. Munyń mańyzdy nátıje ekendigi sózsiz. Bul – uıymnyń batyl ári jaýapty qadamy. Endeshe, osyndaı qýatty memleketterdiń arasyndaǵy qarym-qatynastyń belgili bir túıtkildi problemalary da bar ekendigin jasyrmaıyq jáne búgin olardy ShYU quramyna qabyldaýlaryńyz jaýapty qadam bolyp tabylady. Jáne osylaısha sizder bul problemanyń sheshimin ózderińizge alyp otyrsyzdar, – dedi A.Lýkashenko.
Belarýs Prezıdentinen keıin oıyn ortaǵa salǵan ShYU-nyń baıqaýshy-memleket mártebesin ıelengen Mońǵolııa Prezıdenti Sahıagıın Elbegdorj Uıym jumysyn ár kez joǵary baǵalaıtyndyǵyn bildirdi.
– ShYU baıqaýshy-memleketi mártebesin alǵannan keıin Mońǵolııa árqashanda osy uıymnyń túrli deńgeıli jıyn, sharalaryna belsendi qatysyp keledi. Bizdiń memleketimiz uıymnyń osy kezge deıingi jumystaryn joǵary baǵalaıdy jáne onyń bolashaǵyna zor senimmen qaraıdy. Qytaı bastamasymen júzege asyrylyp jatqan «Bir beldeý, bir jol» jobasyna Mońǵolııa da qatysýǵa yqylasty. Sol maqsatta halyqaralyq talaptarǵa saı ózimizdiń maqsat-mindetterimizdi oryndaýǵa ázirmiz, – degen S.Elbegdorj ýaqyt ótken saıyn abyroı-bedeli asqaqtap kele jatqan ShYU-ǵa baıqaýshy-memleket mártebesin alǵannan keıin óz elindegi ǵylym-bilim men mádenıet, ónerkásiptik óndiris salalaryndaǵy baılanystar nyǵaıyp kele jatqanyn atap ótti.
Sonymen qatar, Mońǵolııa uıym aıasyndaǵy eldermen qarym-qatynasyn tereńdete otyryp, ınfraqurylymdyq damýǵa ınvestısııalyq áleýetti qatystyrýǵa nıetti ekenin jetkizdi.
Bedeldi halyqaralyq uıymǵa aınaldy
Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń otyrysyna birqatar iri halyqaralyq uıymdardyń jetekshileri de arnaıy kelip qatysqan edi. Solardyń arasynan alǵashqy bolyp sóz BUU Bas hatshysy Antonıý Gýtterıshke berildi.
Saıasatker óziniń sózinde qazirgi kezdegi ótkir máselelerdi sheshýde halyqaralyq uıymdardyń róli erekshe mańyzdy ekenine toqtaldy. Bas hatshynyń atap ótýinshe, búginde álemdi alańdatyp otyrǵan problemalar az emes. Zańsyz esirtki aınalymy, bosqyndar máselesi, kedeıshilik pen azyq-túlik tapshylyǵy kezek kúttirmeıtin jaǵdaılar bolyp otyr. Sonymen qatar, túrli janjaldar men qarýly qaqtyǵystar jıirek kórinis bere bastady. Al olardyń aldyn alý, kúrdeli máselelerdi ornyqty únqatysý arqyly qalpyna keltirý jekelegen memleketterdiń ǵana emes, halyqaralyq uıymdardyń da belsendi is-qımyl kórsetýlerin qajet etedi.
Bas hatshy jahandyq problemanyń taǵy biri klımat aýytqýshylyǵyna qatysty pikirin ortaǵa saldy. A.Gýtterıshtiń nazar aýdartqanyndaı, jahandyq osy máselege baılanysty BUU kóp jyldardan beri óz usynystaryn bildirip keledi. Tıisti qujattar da qabyldaǵan. О́kinishtisi, keıbir elder olardyń oryndalýyna onsha kóńil bólmeıdi. Bas hatshy, sondaı-aq, halyqaralyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, terrorızm men ekstremızm sııaqty qaterlermen kúresý máselelerin de qozǵady.
Onyń aıtýynsha, osy baǵytta Shanhaı yntymaqtastyq uıymy kóptegen jumystar júrgizip keledi. Buǵan qosa, ol jastardy jumyspen qamtý, olardyń oqyp – bilim alýyna qoldaý kórsetý máselelerin atap ótti.
ShYU-nyń Bas hatshysy Rashıd Alımov aldymen uıymǵa tóraǵalyǵyn joǵary deńgeıde jáne asa jaýapkershilikpen atqarǵan Qazaqstan basshylyǵyna zor alǵysyn bildirdi. Onyń sózine qaraǵanda, Qazaqstan ShYU-ǵa tóraǵalyq etken bir jyl ishinde halyqaralyq qoǵamdastyqtyń erekshe nazaryn aýdarǵan aýqymdy is-sharalardy júzege asyrǵan. Uıymnyń Bas hatshylyǵy Qazaqstan Prezıdentine ShYU-ǵa tóraǵalyq etken merzim aralyǵyndaǵy qyzmetine baılanysty tolyqqandy baıandama usyndy. Ol qujatta atqarylǵan jumystar men júzege asyrylǵan is-sharalardyń barlyǵy kórinis taýyp otyr.
– Shanhaı yntymaqtastyq uıymy ýaqyt synynan oıdaǵydaı ótti, – dep jalǵastyrdy sózin ol. – Búginde uıym óńirlik jáne jahandyq saıasatty ornyqtyryp, saýda-ekonomıkalyq baılanystardy nyǵaıtý baǵytynda kóptegen nátıjelerge qol jetkizdi. Qaýipsizdik pen beıbitshilikti qamtamasyz etýde de tabystary az emes. Terrorızm jáne ekstremızmmen, zańsyz esirtki aınalymymen, transshekaralyq uıymdasqan qylmys túrlerimen kúres uıymnyń nazarynan eshqashan tys qalmaıdy».
Bas hatshy ári qaraı ShYU-nyń ózge halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyǵyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, uıym Amerıkada, Eýropada jáne basqa da óńirlerde ótken iri halyqaralyq konferensııalar men jıyndardyń belsendi qatysýyna aınaldy. EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesiniń Astanada ótkizilýi ShYU úshin úlken abyroı bolmaq. Osy kórme arqyly uıym elderi ózge memlekettermen saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn damyta túsedi.
Al ShYU О́ńirlik antıterrorlyq qurylymy atqarýshy komıtetiniń dırektory Evgenıı Sysoevtyń atap ótýinshe, uıymǵa múshe memleketter basshylary óz sózderine óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, qaýip-qaterlermen kúres, taǵy basqa da ózekti máselelerge jan-jaqty toqtalyp ótti.
– О́tken 2016 jyly birlese is-qımyl kórsetýdiń nátıjesinde 40-tan astam terrorlyq árekettiń joly kesildi, 100-ge jýyq halyqaralyq terrorıstik toptyń múshesi ustaldy. Terrorızm men ekstremızmge qarsy kúres barysyndaǵy is-áreketterdiń arqasynda aldy alynǵan osy jáne basqa da málimetter ShYU-ǵa múshe memleketter basshylarynyń keńesine usynylǵan baıandamada kórsetilgen», – dedi E.Sysoev ózi jetekshilik etetin qurylym jumysyna qatysty.
Osylaı degen ol ári qaraı Antıterrorlyq qurylymnyń ekstremızmmen kúres jónindegi konvensııa jobasyna nazar aýdartty. Qurylym basshysynyń habardar etýinshe, qujatta ekstremızmmen, terrorızmmen birlesip kúres júrgizýdiń joldary kórsetilgen. Asa saqtyqty qajet etetin qatermen jalǵyz-jarym kúresý nátıje bermeıtinin ótken ýaqyt dáleldep otyr. Sonymen qatar, ol qurylymnyń ShYU aıasynda halyqaralyq bedeldi uıymdarmen tájirıbe almasýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Buǵan mysal retinde Qazaqstannyń tóraǵalyǵy kezinde qurylym BUU-nyń únqatysý alańyndaǵy jıyndarǵa qatysyp, ózderiniń pikirlerimen bóliskenin jáne birqatar antıterrorlyq konferensııalarǵa qatysqandaryn keltirdi. Úndistan men Pákistannyń uıymǵa múshe bolyp qabyldanýy qurylym jumysyna jańasha serpin beretinine senim bildirdi.
TMD Atqarýshy komıtetiniń tóraǵasy, atqarýshy hatshysy Sergeı Lebedev óz sózinde halyqaralyq uıymdardyń, onyń ishinde Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń qaýipsizdik pen beıbitshilikti qamtamasyz etýdegi róline basa nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, Dostastyqqa múshe toǵyz memleket óńirlik jáne jahandyq ózekti máselelerdi ShYU-men birlese otyryp talqylap keledi. Eki halyqaralyq uıym bir-birimen tyǵyz baılanysta. Ásirese, eki uıymnyń saýda-ekonomıkalyq salalardaǵy yntymaqtastyǵynyń bolashaǵy zor.
– Sóz joq, Shanhaı yntymaq-
tastyq uıymynyń óńirlik jáne halyqaralyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdegi orny erekshe bólek, – dedi S.Lebedev. – ShYU sııaqty TMD da halyqaralyq terrorızmmen jáne ekstremızmmen birlesip kúresýge basymdyq beredi. Dostastyq BUU-men jáne onyń qurylymdyq bólimshelerimen tyǵyz baılanysta jumys isteýdi óziniń mindeti sanaıdy.
Ońtústik-Shyǵys Azııa memleketteri qaýymdastyǵynyń Bas hatshysy Le Lyong Mın ózi jetekshilik etetin uıymnyń jumysyna baılanysty oı qorytty. Onyń atap ótkenindeı, uıym óńirdegi qaýipsizdik pen turaqtylyq máselesine erekshe nazar aýdarady. О́ńirdegi elderdiń bir-birimen jáne olardyń ózge aımaqtardaǵy memlekettermen saýda-ekonomıkalyq baılanystaryn damytýǵa da yqpal etip otyrady. Aldaǵy ýaqytta ASEAN Shanhaı yntymaqtastyq uıymymen yntymaqtastyqty ári qaraı tereńdetetin bolady. Oǵan qajetti qujattar bar, negizi qalanǵan.
Otyrysta, sondaı-aq, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń atqarýshy dırektory Gýn Szıanveı men Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy Bas hatshysynyń orynbasary Amanjol Janqulıev sóz sóıledi.
ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary keńesiniń otyrysyn Qazaqstan Respýblıkasynyń prezıdenti Nursultan Nazarbaev qorytty.
– Búgin Qazaqstan astanasynda bizdiń uıym úshin tarıhı oqıǵa boldy. Biz barlyq mindettemelerdi oryndap, uıymǵa Úndistan men Pákistandy qabyldadyq. Osylaısha, ShYU-nyń álemdik saıasatta jáne ǵalamdyq ekonomıkada bedeli artty. Osy oraıda Narendra Modı men Mýhamad Navaz Sharıfti ShYU-ǵa tolyqqandy memleket retinde ótýimen quttyqtaımyn, – dedi Qazaqstan basshysy.
Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary otyrysynyń qorytyndysy boıynsha mynadaı qujattar qabyldandy:
Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylarynyń Astana deklarasııasy;
Ekstremızmge qarsy is-qımyl jónindegi ShYU konvensııasy;
Úndistan Respýblıkasyn ShYU múshesi retinde qabyldaý rásimin aıaqtaý jáne oǵan Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleket mártebesin berý jónindegi ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;
Pákistan Islam Respýblıkasyn ShYU-nyń múshesi retinde qabyldaý rásimin aıaqtaý jáne oǵan Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleket mártebesin berý jónindegi ShYU múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;
Úndistan Respýblıkasy men Pákistan Islam Respýblıkasyna ShYU-nyń múshe memleketi mártebesiniń berilýine baılanysty ShYU múshe memleketteriniń úlestik jarnalary týraly ShYU múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;
Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń ótken jyldaǵy qyzmeti jónindegi uıymnyń Bas hatshysynyń baıandamasyn bekitý týraly ShYU múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;
О́ńirlik antıterrorlyq qurylymynyń 2016 jylǵy qyzmeti jónindegi ShYU О́ńirlik antıterrorlyq qurylym keńesiniń baıandamasyn bekitý týraly ShYU múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;
ShYU-ǵa múshe memleketteriniń ShYU О́ńirlik antıterrorlyq qurylym janyndaǵy turaqty ókili jónindegi erejeni bekitý týraly ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;
ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary keńesi sheshimderiniń kúshin joıý týraly ShYU múshe memleketter basshylary keńesiniń sheshimi;
ShYU-ǵa múshe memleketter basshylarynyń halyqaralyq terrorızmge qarsy birlesken is-qımyly týraly málimdeme (qol qoıýsyz qabyldanady);
ShYU-ǵa múshe memleketter keńesi otyrysynyń qorytyndysy boıynsha aqparattyq habarlama (qol qoıýsyz qabyldanady).
Otyrystyń barlyq resmı is-sharalar
