Teatr 2012 jyly Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen quryldy. Almatydaǵy A.V.Seleznev atyndaǵy horeografııa ýchılıshesiniń úzdik túlekterinen quralǵan trýppa búginde klassıkalyq, halyqtyq dástúrler men zamanaýı stıldi meńgerýimen, úzdik úsh úlginiń basyn bir maqsatqa biriktire bilýimen úlken qurmetke ıe.
Derekter teatr aýmaǵy 15 myń 467 sharshy metrdi qamtıdy deıdi. Mysal úshin aıtatyn bolsaq, «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatrynyń úlken zaly 1250 oryndyq bolsa, «Astana Balettiń» kórermen zaly 800-ge taıaý. Tórt kóterip-túsirý plansheti men tórt ártistik kótergishpen jabdyqtalǵan sahna kólemi 536 sharshy metr jerdi alyp jatqandyqtan, mundaǵy árbir tehnıkalyq tetik óner adamynyń shyǵarmashylyq múmkindigin tolyqtaı kórsetýine oraılastyrylǵan. Jańa «Astana Balet» teatrynyń syrtqy sáýlettik ansambli jas ujymnyń ózine tán qoltańbasyn, shyǵarmashylyq shyrqyn aıqyn sıpattap turǵandaı áser qaldyrady. Klassıkalyq muranyń úzdik jetistikterin saqtaı otyryp, plastıka tilin jetik meńgerý, ýaqyt tynysyn, kórermen ańsaryn aıqyn taný, únemi áreket ústinde tolysý, tolyǵý teatrdyń basty muraty bolyp tabylady.
Jańa teatr ǵımaratynyń taǵy bir artyqshylyǵy – zaly, sahnasy, ıntereri zamanaýı stılde jasalǵan. Sahnanyń parametrleri men múmkindikteri ssenografııasy kúrdeli spektaklderdi, balet, opera, drama t.s.s. ártúrli janrlarda óner kórsetýge, alýan naqyshty mádenı sharalar men shyǵarmashylyq keshterdi, sımfonııalyq, estradalyq, ult aspaptar orkestrleri konsertterin, áserli zamanaýı shoýlar men mıýzıklderdi minsiz ótkizýge óte qolaıly hám qonymdy.
Búginde teatrdyń repertýarynda klassıka, modern, neoklassıka, «contemporary» stılinde sahnalanǵan bir aktili 10 balet, 4 konserttik baǵdarlama bar. Shyǵarmashylyq qor klassıkalyq injý-marjanǵa kende emes. Munda sonymen qatar, Georgıı Kovtýn, Altynaı Asylmuratova, Rıkardo Amarante, Isıan Chjan, Nıkıta Dmıtrıevskıı, Nıkolaı Markelov syndy zamanaýı horeograftardyń biregeı týyndylary qaıtalanbas rýhta oryndalady.
Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Beıjiń, Parıj, Vena, Seýl, Býdapesht, Nıý-Iork, Tokıo, Varshava, Baký qalalaryna sapary týraly kóptegen tanymal tulǵalar óz pikirlerin bildirgen eken. Mundaǵy lebizderge toqtalatyn bolsaq, sonyń biri, Reseıdiń halyq ártisi, «Astana Opera» teatry sahnasynda «Roden», «Anna Karenına» baletterin qoıǵan belgili horeograf Borıs Eıfman:
– Men bul teatr týraly syrtynan jyly pikirlerdi kóp estidim, – dedi. – Olar Sankt-Peterbýrgtiń tarıhı Marııa teatrynyń sahnasynda óte joǵary deńgeıde óner kórsetti. Mundaı jańa stıldegi rýhanı oshaqtyń qurylýy jalpy jer betindegi adamzat balasynyń bárine ortaq qýanysh dep esepteımin. Horeograf retinde Qazaqstan baletin álemge tanytyp júrgen ujymnyń sahnasynda tyń qoıylymdardyń kóptep qoıyla berýine tilektespin.
Balet tarıhshysy ári synshysy, A.Vaganova atyndaǵy akademııanyń professory Olga Rozanova «Karmen» jáne «Kleopatra» baletteri jaıynda: «Men álemdik baletten dál mynadaı qundy dúnıeni buryn-sońdy kórgenim joq. «Karmen» ıdeıasynyń ózi ne turady? Spektaklde rejısserlik izdenistiń, tapqyrlyqtyń izi saırap tur. Týyndy avtory Mýkaram Avahrıdi jeńisimen quttyqtaǵym keledi. Al, «Kleopatra» – ǵajaıyp shoý. Nıkolaı Markelov spektakldiń qurylymyn qalaı jańasha oılastyrǵan deseńshi. Qoıylym áseri álsiremeı, aıaǵyna deıin birte-birte kúsheıe túsip otyrady», – dep kásibı turǵyda joǵary baǵa berdi.
Belgili horeograf Azarıı Plıseskıı:
– Munyń ózi el men onyń mádenıeti úshin ǵana mańyzdy oqıǵa emes, bul kúlli álem úshin óte qundy da qutty qubylys. Jańa balet teatrynyń ashylýy – qandaı ǵajap! О́ıtkeni, ol arman qushqan taǵdyrlardy toǵystyrǵan, kúsh-jigerlerdi janyǵan kıeli mekenge aınalýda, – dese, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń rektory Aıman Musaqojaeva: «Álemdik standartqa saı sahnalanǵan ǵajaıyp týyndylar Otanymyzdyń rýhanı oljasy sanalady», dep súıispenshilik bildirdi.
«Astana Balet» teatrynyń solısteri jańalyqty tez qaǵyp ala qoıady. Bı ónerinde ishki sezimdi, emosııany dál jetkize bilý mańyzdy desek, jumys barysynda olar mine, sony úırendi. Bul meni qýantty. О́ıtkeni, zamanaýı úlgidegi balet óneri kóbine ekspressıvti bolyp keledi», – dedi jýrnalıstermen áńgimesinde brazılııalyq horeograf Rýben Terranova. Áıgili balet synshysy Djessıka Tıg «Dance Europe» jýrnalynda jarııalanǵan maqalasynda «Astana Balet» teatrynyń repertýary týraly oılarymen bólise kelip: «Klassıkalyq balet óneri dástúrine ıek arta otyryp, Shyǵys pen Batysty unasymdy úılestirýi, halyq bıleri elementteri men neoklassıkalyq úlgidegi qımyldardy sheber ıgerýi – qazaqstandyq teatr tehnıkasynyń erekshe qyrlary» dep dem berdi.
Jyl saıyn tyń týyndylarmen tolyǵyp otyratyn otandyq teatrdyń repertýary janrlyq jaǵynan jalyqtyrmaıdy. «Álem» baletin alsaq, zamanaýı týyndy adam balasynyń tirshiliktegi qam-qareketi jaıynda baıandaıdy. Jaryq dúnıe esigin ashqan zamattan bastap kisi basynan san myń synaq synaptaı syrǵyp ótedi. Kókten jer betine bul syn ne úshin jiberiledi eken osy? Jumbaǵy mol jumyr jerdiń syry men qupııasy jarııa etilse, adam ómiriniń máni bola ma eken? Jan álemi jaıyndaǵy bul qoıylymdy Sankt-Peterbýrg, Vena, Máskeý, Seýl jurtshylyǵy zor súıispenshilikpen qabyldady.
Ańyz, ápsanalar negizinde týǵan «Jýsan» baleti Uly Dala qushaǵynyń qulpyn, al «Kleopatra» baleti Mysyr patshaıymynyń kópshilikke beımálim qyrlaryn ashady. Bılikke barynsha umtylyp baqqan ol taq úshin óziniń sińlisi Arsınoıamen kúresedi. Ishki energetıkasy, dınamıkasy mol shoý-qoıylymda kórermen bir sát ejelgi Mysyr dáýirine qaraı dármensiz jetektele beredi. Prosper Merımeniń osy attas novellasynyń biregeı horeografııalyq nusqasy bolyp tabylatyn «Karmen» – óner ujymynyń kásibı deńgeıin aıqyndaýshy tólqujat ispetti klassıkalyq shyǵarma. Bes balerına áıel zatynyń qıly-qıly qyrlarynan qyrýar syr túıgizip, áıel janynyń jalǵyzdyǵyn, tragedııasyn pash etedi. Munda horeografııa, mýzyka men beıneleý óneri arqyly álem mádenıetiniń úsh ǵasyry qamtylady.
Jer shary jaıly qoıylǵan «Gaia» zamanaýı horeografııasy jarqyn oqıǵasymen, áserli áýenimen tushymdy. Jerdiń bes taǵany – sý men jer, ot pen aýa, orman tylsymy tutasa kelip, Jer táńirııasy «Gaia» negizin quraıdy. Teatr Aqtóbe, Qostanaı, Aqmola oblystaryna saparlarynda jurtshylyqqa tanymal horeografııalyq mınıatıýralar men bir aktili baletterdiń úzindilerin usyndy. Elordalyq sahnadaǵydaı bezendirilgen baǵdarlama, jalpy 2012 jyldan bastaý alatyn «Astana Balet GALA» jobasy ujymnyń jylnamasy ispetti. Munda ulttyq naqyshqa qosa, kontemporarı, neoklassıka mánerinde ázirlengen qoıylymdar bar. Al «Saǵym sátteri» baleti shańyraqtyń dińgegi neden quralatynyna mán bergizedi. Negizi qazir qoǵamda bári kerisinshe oryn alyp jatqan sııaqty bolyp kórinýi múmkin. Biraq bular syrtqy qabyrshaqtar ǵana. Ejelgi qytaı pálsafasyna saı, názik jandylar «ın» belgisine jaqyn jáne jyldyń qos mezgili – kúz ben qysqa uqsas. Áıeldiń ulylyǵy, parasaty men sabyrlylyǵy jáne olardyń qıyndyqty jeńý, kedergi, keptelisterdi buzyp-jarý jolyndaǵy qaısarlyǵy bederlenetin spektakl kórermen kóńilin beı-jaı qaldyrmaıdy. Abaı poezııasyna arnalǵan «Ǵashyqtyń tili tilsiz til, kózben kór de, ishpen bil» baleti tereń tebirenis pen oı órnegine qurylǵan. Qoıylym segiz varıasııadan turady: «Nurǵa bólený», «Segiz aıaq», «Jyl mezgilderi», « Kózimniń qarasy», «Toı bastar», «Tatıananyń haty», «Aqyn aryzy», «Jelsiz túnde…». Sheteldik klassıkalyq shyǵarmalardy molynan ıgerý árıne kerek áreket-aq, soǵan qaramastan ulttyq qundylyqtyń, onyń ishinde Abaı taǵylymynyń qashanda mańyzy zor. О́ıtkeni, kez kelgen sheteldik shyǵarmany dál sol eldiń oınaý deńgeıinde myqshyńdap alyp shyǵýǵa bolar-aý, alaıda, qaı halyqqa bolsyn aldymen, óziniń tól týyndysy qymbat bolyp qala bermegi sózsiz.
«Love fear loss» («Mahabbat. Aıyrylý. Úreı») baleti Edıt Pıaftyń ǵajaıyp ómirine, mýzykasy men ánderine negizdelse, «A fuego lento» («Baıaý jalyn») atty bir aktili balette plastıka arqyly adamnyń alǵashqy sezimi, emosııalyq kóńil-kúıi beriledi. «Diversity» qoıylymy balet tarıhyna boılatyp, birneshe ǵasyr buryn paıda bolǵan ónerdiń qazirgi hal-ahýalyn beıneleıdi. Munda mýzyka men kostıým, plastıka men qımyl ýaqyt óte kele ózgeriske túsýi múmkin, al biraq shabyt pen sulýlyq eshqashan ózgermeıdi degen ıdeıany alǵa tartady. Marııa jáne Mıhaılov teatrlarynda, A.Vaganova atyndaǵy Orys baletiniń akademııasynda, Reseı men Ýkraınanyń kóptegen teatrlarynda shamamen 300-ge jýyq balet pen horeografııalyq nómirler qoıǵan Georgıı Kovtýnnyń qoıylymyndaǵy «Valpýrgıev túni» baletinde Ejelgi Grekııanyń ańyz, ápsanalary orystyń klassıkalyq balet dástúri ıirimderimen baıandalady.
«Astana Balet» teatry tarıhyndaǵy taǵy bir eleýli jańalyq – bıyl alǵash ret Djordj Balanchınniń neoklassıkalyq sırek týyndysy, «Serenada» qoıylymy men brazılııalyq horeograf Rýben Terranovanyń «Qaıshylyqtar» spektakli kórermenmen qaýyshty. Sonymen qatar, «Astana Ballet» teatrynyń dırektory Valerıı Kúzembaev aldaǵy ýaqytta trýppa solısterin munan da jaýapty jobalar men gastroldik saparlar kútip turǵanyn aıtty. 11-18 maýsymda Belorýssııada ótetin halyqaralyq balet festıvaline qatysý josparlansa, 28 maýsym men 21 shilde aralyǵynda olar alǵash ret Latyn Amerıkasynda, al 1-5 tamyzda Túrkııada óner kórsetpek. «Bul saparlar arqyly biz elimizdiń mádenıeti men ónerin joǵary deńgeıde nasıhattap qaıtýdy maqsat etip otyrmyz», deıdi ujym basshysy jýrnalısterge bergen suhbatynda... Qımyl-áreketteri quralaıdyń eligindeı jep-jeńil ásem beıneler beıne bir kók júzinde qalyqtaǵan kórkem aqqýlardaı elesteıdi. Aspandaǵy sulýlyqtyń sımvoly aqqý desek, kók maısaly shúıgin quraqty mekendegen syńary sirá, osy bir bekzat óner ıeleri bolmasyna kim kepil!
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
