Bul asa úlken báıge. Bul doda báıge túrlerinen Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti, Elbasy N.Á. Nazarbaevtyń júldesine arnalǵan «EXPO – 2017» kýbogy júırikterin anyqtady.
Jarysqa elimizdiń 14 oblysy, Astana men Almaty qalalarynan jáne Reseı, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Polsha syndy onǵa jýyq memleketten shashasyna shań juqtyrmaǵan 150-den asa úkili júırik kelipti.
Bul báıge burynǵy báıgeden shynymen ózgerek. Munda báıge túri de, báıge júldesi de az bolǵan joq. Alaman báıge – 25 shaqyrym, top báıge – 15 shaqyrym, jorǵa jarysy – 7 shaqyrym, qunan báıge – 7 shaqyrym qashyqtyqta jarysty. Al dyz etpe, ushqyrlar báıgesiniń ózi 2400 jáne 1800 metrge shaýyp eki báıge jasady. Alaman báıge, top báıge, jorǵa attar jarysy, qunan báıge boıynsha júlde qory – 36 mln teńgeni, al, ushqyr attar jarysynda berilgen syıaqy qory – 63,6 mln teńgeni qurady. Júırikterge 5-shi orynǵa deıin júlde berildi.
Iá, «jylqy – janym, qymyz – qanym» degen qazaq emespiz be, atshabardyń aınalasy qujynaǵan qumyrysqa dersiń. Bir qyzyǵy báıgeniń dúbiri shyqqanda, súırikteı sulý shyn júırik sýyrylyp alǵa ozǵan sońǵy aınalymda aıqaılap-shýlaǵan jurt oryndarynan túregelip ketedi. Áıtpese, kórermenniń aldarynaǵy úlken ekrannan da, otyrǵan oryndyqtarynda otyra berse de birinshi kelgen atty emin-erkin kóre alady ǵoı...
Onyń ústine báıgeni júrgizýshiler – Ramazan Sáttibaı men Baqyt Jaǵyparuly da jankúıerlerdiń «jandy jerin» dóp basyp, kele jatqan attardan endigi aınalymda qaısy ozyp qaısysy qalýy múmkin ekendigine boljam jasap, qajet kezinde qazaqtyń nebir ataqty aqyndarynyń jylqy týraly jazǵan jyr joldaryn ekpindete, elirte oqyp, jurtty esten tandyrdy dersiń!.. Shýlaǵan qazaqtarǵa tańyrqaı qarap, aýyzdary ashylyp, bastary shaıqalyp ne bir sheteldikter de júr.
Sonymen, ata dástúrimiz boıynsha aqsaqaldyń batasymen bastalǵan bul báıgelerde qaı júırik, qaısy júldeni qanjyǵalady?
Qunan báıge. 7 shaqyrym. 35 qunan.
I oryn: Almaty oblysynan kelgen "Doran» atty dara keldi. Iesi – A.Jumabekov, bapkeri – N.Noqataı, shabandozy – Ashat Álimjan. Birinshi oryn júldesi 3 mln teńge jáne «EKSPO kýbogy».
II oryn: Jambyl oblysynan kelgen «Sportık» atty qunan. Iesi ári bapkeri – E.Jappasov, shabandozy – Ahat Baqkeldi. Júldesi – 1,5 mln teńge.
III oryn: Astana qalasynyń «Major» atty qunany. Qunannyń ıesi – N.Orazbaev, al bapkeri – S.Iýrskıı, shabandoz – Dıas Serǵazıev. Júldesi – 1 mln teńge.
Tórtinshi orynda «Azııa» atty jıren qunan tizgin ustatty. Iesi – Á.Nazarbaev, bapkeri – M.Dospergenov, shabandoz – Ibragım Bóbekbaı. Júlde – 500 myń teńge.
Besinshi bolyp «Nektar» atty tory qunan keldi. Iesi – Jumaǵazy, bapkeri – T.Asylhanov, shabandoz – Erbulan Tileýǵalıuly. Júldesi – 300 myń teńge.
Qunan baıgede bir aıta keterlik oqıǵa, eń sońǵy aınalym, máre syzyǵyna 100 metr shamasynda ekinshi bolyp kele jatqan tory qunan top aldynda omaqasa qulady. Átteń, qolsozym jerde – máre. Árıne, ońaı emes, amaly quryǵan shabandoz bala eńirep jylap, jer sabalap aınala júgirdi... Báıge bolǵan soń bir osyndaıy bolmaı turmaıdy eken. Abyroı bolǵan da adam da, at aman.
Jorǵa jarysy. 7 shaqyrym. 25 jorǵa.
I oryn: Aqmola oblysynan kelgen «Elvýd veb» atty sý tógilmes kúreń jorǵa top jardy. Iesi – M.Mustafaev, bapkeri – D.Volkov, shabandozy – M.Ahmatov. 1,2 mln teńge jáne «EKSPO kýbogin» qanjyǵalady.
II oryn: Astana qalasynyń «Edelveıs» atty tory jorǵasy enshiledi. Iesi – S.Túsipbekov, bapkeri – G.Matıýh, shabandoz – V.Patrıkeev. Júldesi – 600 myń teńge.
III oryn: Almaty qalasynan kelgen «Seppelına» atty tory jorǵa aldy. Iesi – Te Elena, bapkeri – K.Petrov, shabandoz – R.Qoshqarbaev. Júldesi - 350 myń teńge.
Tórtinshi orynǵa taban tiregen OQO-dan kelgen «Geıgon» atty tory jorǵa. Iesi – Q.Ádilhan, bapkeri – N.Nurıev, shabandoz – A.Chıbasov. júldesi – 250 myń teńge.
Besinshi orynda tizgin ustatqan Almaty oblysynyń «Ushar» atty jorǵasy boldy. Iesi – K.Ospanov, Ári bapkeri, ári shabandozy K.Semchık taıpaltqan «Ushardyń» qanjyǵasyna 150 myń teńge baılandy.
Jorǵa jarysy erekshe ótti. Márege taıaǵanda ekinshi kele jatqan at úsh-tórt qadamyn shabyspen alyp qoıǵandaı boldy. 7 shaqyrym boıy jorǵasynan jańylmaǵan janýarlar kórermendi erekshe tánti etti.
Top báıge. 15 shaqyrym. 25 júırik.
I oryn: Almaty oblysynan kelgen «Súlikqara» atty sáıgúlik top jardy. Iesi – Á.Nazarbaev, bapkeri – M.Dospergenov, shabandoz – Aqjol Jumataı. «Súlikqaranyń» qanjyǵasynda 5 mln teńge jáne «EKSPO kýbogi» bar.
II oryn: BQO-nan kelgen «Aqkóz» atty júırik ıelendi. At ıesi A.Oljabaev, bapkeri – A.Mýrsalımov, shabandoz – Álı Imanqul, júldesi – 2 mln teńge.
III oryn: Almaty oblysynan kelgen «Shyraı» atty júırikke buıyrdy. Iesi - U.Omarov, bapkeri – N.Noqataı, shabandoz – Ashat Álimjan. Júldesi – 1 mln teńge.
Tórtinshi oryn ShQO-dan kelgen «Ǵashyq» atty sáıgúlikke buıyrdy. Iesi – E.Súleımenov, bapkeri – Q.Absalıamov, shabandoz – Erasyl Sabyrhan, júldesi – 500 myń teńge.
Besinshi orynda Jambyl oblysynan kelgen «Aıgúl» atty júırik tizgin ustatty. Iesi, ári bapkeri – T.Daýshov, shabandozy Tilek Bolatuly, júldesi – 300 myń teńgen.
Bul báıgede «Súlikqaranyń» shabysy erekshe boldy. Birinshi aınalymda-aq shabandozǵa kúsh bermeı aýyzdyǵyn basa alǵa ozǵan janýar, sol shabystan tanǵan joq. Tipti úshinshi aınalym kezinde at ústindegi bala tizgindi qos qolyna orap, shireı tartyp bara jatty. Bilek qarynyń kúshi de kúsh eken, sońǵy aınalymǵa deıin solaı qarysyp tartyp boldy. Sońǵy aınalymda jiberdi! Juldyzdaı aqty janýar! Jalǵyz keldi! Shyn júırik degen osy, ne deısiń?!
Alaman báıge. 25 shaqyrym. 32 júırik.
I oryn: Atyraý oblysynan kelgen «Jelqanat» júıriktiń baǵy jandy. «Jelqanattyń» ıesi – D.Myrzahanov, bapkeri – B.Shymyrbaev, shabandozy – Oljas Qoıshybaı. 10 mln teńge men «EKSPO kýbogyn» qanjyǵasyna baılady.
II oryn: Almaty oblysynan kelgen «Tasqyn» atty kúreńge buıyrdy. Iesi – o E.Baıbatyrov, bapkeri – S.Arynov, shabandozy – Dıas Jumash. Júldesi – 5 mln teńge.
III oryn: Almaty oblysynan kelgen «Buırajalǵa» tıesili boldy. Iesi – Á.Nazarbaev, bapkeri – B.Bóbekbaı, shabandoz – Ashat Álimjan. Júldesi – 2 mln teńge.
Tórtinshi orynda Á.Nazarbaevtyń «Qozykúreń» atty taǵy bir júırigi keldi. Bapkeri – M.Dospergenov, shabandoz – Aqjol Jumataı, júldesi – 1 mln teńge.
Besinshi orynda aqtóbelik «Altynqazyq» atty sáıgúlik keldi. Iesi – N.Dosymov, bapkeri – N.Tabyldıev, shabandozy – Janat Bıgeldi. Júldesi – 500 myń teńge bar.
Alamannyń aty – alaman ǵoı, jarys jolyna shyqqan 32 attyń ishinde máre syzyǵyn bes at ǵana kesip ótti. Qalǵany aldyńǵy bes at túgili máre syzyǵyna jete almaı joldan qaıtty. Tipti sońǵy at «Altynqazyq» bir ilgerlep bir toqtap degendeı ústindegi balanyń moıyn, saýyryn sabalaýymen ilbip otyryp máre syzyǵyna ilindi. Sońynda at joq, jarys jolynan shyqpaı jetkeni úshin árıne, besinshi oryndaǵy óziniń tıesili júldesin aldy.
Ushqyr báıge. 2400 metr. 16 sáıgúlik.
I oryn: Soltústik Osetııadan kelgen «Grı d Ase» atty boz júırik dara keldi. At ıesi – T.Tıgıev, bapker ári shabandozy – T.Satarov. «Grı d Aseniń» qanjyǵasynda búgingi kúnniń bas báıgesi – «EKSPO kýbogi» jáne 50 myń dollar qajylaı syılyq berildi.
II oryn: Qyrǵyzstannan kelgen «Kommander holl» atty jıren júırik ıelendi. At ıesi – M. Rahymbaev, bapkeri – B.Dolotbekov, shabandozy – D.Bolotbekov, júldesi – 20 myń dollar.
III oryn: Qazaqstandyq «Kýmanııa» atty kúreńi enshiledi. Iesi – Q.Aqsaqov, bapkeri – P.Karabelnıkov, shabandozy – M.Shvachov, júldesi – 15 myń dollar.
Tórtinshi oryn Bashqurtstannan kelgen «Palýan» atty sáıgúlikke buıyrdy. Iesi – H.Idııatýllın, bapkeri ári shabandozy – E.Sýlaımanov, júldesi – 10 myń dollar.
Besinshi orynnan Polshadan kelgen «Daýrııa» atty júırik kórindi. «Damıs» jylqy zaýytyna tıesili sáıgúliktiń bapkeri – N.Tabyldıev, shabandozy – R.Ýsmanova. Júldesi – 5 myń dollar.
Kórip otyrǵandaryńyzdaı 2400 metrlik qashyqtyqtaǵy ushqyr báıgege attar negizinen shetelden kelgen. Halyqarylyq mártebege ıe jarys túri bolǵandyqtan júldesi de qomaqty bolǵan bolýy kerek. Bul báıge túrlerine О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Soltústik Osetııa, Bashqurtstan, Daǵystan qatarly onshaqty elden kelgen júırikter qatynasty.
Ushqyr báıge. 1800 metr. 16 sáıgúlik.
I oryn: «Baltabek» sharýa qojalyǵyna tıesili «Shańtımes» atty sáıgúlik top jardy. Ári shabandozy, ári bapkeri – N.Sharshenbaev. Júldesi – «EKSPO kýbogi» jáne 50 myń dollar.
II oryn: «Imperıal Regalııa» atty tory sáıgúlik ekinshi oryndy enshiledi. Iesi – E.Jappasov, bapkeri ári shabandozy – O.Qurmanálıev. Júldesi – 20 myń dollar.
III oryn: «Enı kýeschns» atty sáıgúlik úshinshi orynnan kórindi. Iesi – A.Shynaıdarov. Bapkeri ári shabandozy – B.Taalaıbekýýlý. Júldesi – 15 myń dollar.
Tórtinshi oryndy «Bassı» atty jıren júırik ıelendi. Sáıgúliktiń ıesi – E.Nyǵmetov, bapkeri – Ý.Ýsmanova, shabandoz – R.Ýsmanova, júldesi –10 myń dollar.
Besinshi oryndy «Gerkýles» atty sáıgúlik enshiledi. Iesi – M.Mustafaev, bapkeri, shabandozy – D.Volkov, júldesi – 5 myń dollar.
Uıymdastyrýshylardyń málimeti boıynsha 2400 metrlik ushqyr báıgede alys-jaqyn shet kelderden sańylaqtar qatyssa, 1800 metrde qazaqtandyq sáıgúlikter baq synady.
Sonymen, Astana irgesin dúbirge bólegen aıtýly alaman aqyrlasty. Sharanyń uıymdastyrýshylary QR Mádenıet jáne sport mınıstrligi, QR «Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵy», Astana Ákimdigi, Almaty oblysynyń ákimdigi jáne «Qazaqstannyń báıge túrleri qoǵamy». Áleýmettik seriktes – «Samruk-Kazyna Trust» áleýmettik jobalardy damytý qory.
Júldegerlerdi marapattaý rásmine QR Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly, Astana qalasynyń ákim Áset Isekeshev, geranal-maıor, QR Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń qurmetti prezıdenti Qaırat Satybaldyuly, QR Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń prezıdenti, Májilis depýtaty Bekbolat Tileýhan, QR Sport jáne deneshynyqtyrý isteri komıtetiniń tóraǵasy Elsııar Qanaǵatov, Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov, Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar syndy el azamattary qatynasyp, júırikterdiń júldesin tabystady.
El nazaryn erekshe aýdarǵan, Astana jurtyn atshabarǵa eleńdetken aıtýly báıgede ózge de qyzyqty ulttyq at sport oıyndary bolǵanyn aıta ketýimiz kerek. Jarystyń úzilis kezinde Nomad kaskaderler toby «Saıys» ónerinen kórinister kórsetse, «Teńge ilý», «Jamby atý», «Qyz qýý» jáne "Tazy júgirtý" "Aýdaryspaq" sııaqty ulttyq sport túrleri ár alamannyń arasynda kórermen kóńilin serpiltti. Dosymjan Tańatar, Ibrahım Eskendir syndy ánshiler aqboz attyń ústinde án shyrqap, báıge dýyn onan saıyn qyzdyra tústi.
Al, atshabardyń aınalasyna kerýenin toqtatyp, túıesin shógergen «ETNOAÝYL» qazaqtyń ulttyq salt-dástúri, oıý-órnek, túrli qolóner buıymdary, sal-serilerdiń kózindeı bolyp kórikti kıingen qyz-jigitterimen kózdi arbaıdy, kóńildi elitedi.
Uly dala eliniń ul-qyzdaryna óziniń qanyndaǵy qasıetin sezindirgen uly jıyn sońynda sóz alǵan QR ulttyq sport túrleri qaýymdastynyń prezıdenti, Májilis depýtaty Bekbolat Tileýhan aldaǵy tamyz aıynda kókpardan álem chempıonatyn uıymdastyrý josparlanyp otyrǵanyn aıtyp, ulttyq sportymyzdyń taǵy bir bıik belesti baǵyndyrǵaly turǵanyn súıinshileı jetkizdi.
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»
