Ishki ister mınıstri halyqpen eseptik kezdesý ótkizdi

Mınıstr eldegi qylmystyq ahýal kóptegen baǵyttar bo­ıynsha jaqsaryp kele jatqan­dy­ǵyn jetkizdi. Bıylǵy jyl­dyń bes aıy ishinde elimizde 123 myńǵa jýyq qylmys tir­kelgen, bul ótken jylmen sa­lys­tyrǵanda 15,8 %-ǵa az. Qaraq­shylyq 28,4%, tonaý 19,3%, densaýlyqqa aýyr zalal kel­tirý 6,9%, qyz zorlaý 29,3%, urlyq 10,1%, alaıaqtyq 27,6%, buzaqylyq 40,4% shama­syn­da qysqarǵan. Qoǵamdyq oryn­darda jasalatyn qylmys 12% jáne kóshedegi 14,2% azaı­ǵan. Jasóspirimder arasyn­daǵy qylmys 3,6%, sondaı-aq, bu­ryn sottalǵandar tarapynan jasalǵan qylmys 9,1% qys­qarǵan.
Qylmystardyń barlyq túr­lerin ashý jaǵy da jaqsaryp, onyń ishinde aýyr qylmys túrlerin de (60,2-den 71,3%-ǵa) jáne asa aýyr túrlerin de (85,5-ten 90,6%-ǵa) ashýdy jaq­sartýǵa múmkindik týǵan.
Qalmuhanbet Qasymov ha­lyq­pen kezdesý barysynda ishki ister organdarynyń tek  qu­qyq qorǵaý fýnksııasymen ǵa­na emes, sondaı-aq, halyqqa 39 mem­lekettik qyzmet túrin de kór­setetindigin atap ótti. Bul qyz­met túrleriniń ishinde azamattardyń jeke kýálikterin, tólqujattaryn rásimdeý, me­kenjaı anyqtamasyn berý, aza­mattardy turǵylyqty jeri­ne tirkeý jáne basqa da máse­leler bar.
«Eger byltyr biz mıllıon­nan sál ǵana kóp adamdy tir­ke­sek, bıyl bes aı ishinde 1,7 mln adamdy tirkedik. Ýaqyt­sha qonys aýdaryp, tirkelgen­der­diń sany 800 000 boldy. Al qalǵan 900 myńy – basyn­da baspanasy, páteri bar, bi­raq tirkeýsiz júrgen azamattar. Osyn­shama adamdy biz «kóleń­ke­den» shyǵardyq», dedi vedomstvo basshysy.
Sonymen qatar, mınıstr esirt­kige qarsy kúres máse­le­sine de keńirek toqtaldy.
«Biz zań jobasyn ázirleý­demiz. Soǵan sáıkes elimizde ty­ıym salynǵan esirtki zat­tary­nyń tizimi zańmen emes, Úki­mettiń sheshimimen bekiti­letin bolady. Bul esirtkiniń paı­da bolǵan jańa túrlerine qar­sy shuǵyl áreket etýge jáne esirtkige qarsy zańna­ma­lyq ıkemdi júıeni qurýǵa múm­kindik beredi», dedi Qasymov.
Mınıstrdiń dereginshe, keden organdarynyń, shekara qyzmetteriniń jáne polı­sııa­nyń birlesken jumystaryna qaramastan kontrabandalyq jolmen elimizge aýǵan geroıni de kelip jatyr. Onyń birazy Qazaqstanda qalsa, qalǵany Reseıge shyǵarylady.
«Jyl saıyn polısııa organdary 3 myńnan astam esirtki qylmysyn anyqtaıdy, onyń 2 myńy satý faktileri. О́tken jyly zańsyz aınalymnan 35,3 tonna esirtki, onyń ishinde shamamen 120 keli geroın alyndy. Esirtki bıznesi salasyndaǵy 11 uıymdasqan qylmystyq top joıyldy», dedi Q. Qasymov.
Mınıstr elimizde eskirgen «qol» radarlarynan birtindep qoldanystan alynatynyn, so­nymen qatar, barlyq shol­ǵynshy avtomobılderdiń vıdeotirkegishtermen, al polı­sııa qyzmetkerleri vıdeo­je­tonmen qamtamasyz etilgen­digin atap ótti.
«Jyl basynan bastap júr­gizýshilerdi negizsiz toqtatýdy joıý jáne jol qozǵalysy ere­jesiniń saqtalýyn baqylaý  jumystarynyń baǵyttylyǵyn qamtamasyz etý úshin polısııa avtomobılmen sholǵyndaýǵa kóshirildi. Buǵan deıin joldardy shamamen 13 myń polısııa sholǵyndaıtyn bolsa, qazir 2,2 myń avtosholǵynshy qyzmet etýde. Olardyń jumystary jol qozǵalysy erejesiniń bu­zylýynyń aldyn alýǵa jáne óres­kel buzýshylyqtardyń jolyn kesýge baǵyttalǵan. Bu­dan bólek, osy jyldyń basy­nan bastap IIM birte-birte eskirgen «qol» radarlary­nan bas tarta bastaıdy. Olar­dyń ornyna polısııanyń qaty­sýynsyz buzýshylyqty anyq­taıtyn avtomatty radarlar satyp alynady. Buǵan qosa, buzý­shylyq týraly aqparat júr­gizýshige poshta arqyly kele­di. Sondaı-aq, qazirgi ýa­qyt­ta buzýshylyqtardy tir­keıtin stasıonarlyq avtomatty júıemiz jumys istep tur. Onyń tıimdiligi aıqyn», – dedi Qasymov.
Mınıstrdiń dereginshe, respýblıka joldarynda 1,7 myńnan astam stasıonarlyq baqylaý júıesi ornatylǵan. Olar 2016 jyly shamamen 900 myń jol qozǵalysy erejesiniń buzylýyn tirkegen.
Jıynda belgili bolǵa­nyn­daı, qolǵa alynǵan sharalardyń ná­tıjesinde elimizdiń joldar­yndaǵy jaǵdaılar birshama jaq­sarǵan. Naqtyraq aıtqan­da, byltyr jol-kólik oqıǵa­lary 5%-ǵa qysqarǵan. Bul kór­setkish jol-kólik oqıǵalary sebe­binen oryn alatyn adam ólimi men jaraqat alý kór­set­kishiniń tómendegenin bildiredi. 
Kezdesý barysynda mınıstr elimizde árbir 7-shi qyl­mys, ıaǵnı kisi óltirý áre­ket­teriniń jartysyna jýyǵy jáne otbasylyq-turmystyq zombylyqtardyń 60 paıyzy alkogoldiń kesirinen jasalatynyn aıtty.
Sonymen qatar, mınıstr al­kogolızmge shaldyqqandardy májbúrlep emdeıtin narko­logııalyq uıymdar sanynyń da az ekendigin aıtty. Búginde elimizde 2470 orynǵa arnalǵan 22 uıym bar. Taǵy 4 qosymsha ortalyq qajet.
«О́tken jyly sot sheshi­mimen bul uıymdarǵa 5300 adam jiberildi. Alaıda, orynnyń joqtyǵy saldarynan 1 myńnan astam adam májbúrlep emdeýden ótken joq», – dedi Q.Qasymov.

Joldybaı Bazar,
«Egemen Qazaqstan»