Ombýdsmen óz úndeýinde balalardyń quqyqtaryn qorǵaýdy jetildirý boıynsha ýákiletti memlekettik organdardyń, joǵaryda atalǵan qalalar men oblystardaǵy densaýlyq saqtaý uıymdary qyzmetkerleriniń júrgizip jatqan jumysyn atap kórsetken.
Sonymen qatar, úndeýde monıtorıng júrgizý qorytyndysy boıynsha ómir boıy tıisti mekemelerde qalýǵa májbúr tastandy jáne fızıkalyq, aqyl-oı aýytqýlary bar aýrý balalardyń sany ósip otyrǵany aıtylǵan. Sondaı-aq, osyndaı balalardy asyrap alý jáne otbasylarǵa ornalastyrýdyń balamaly nysandaryn qoldaný tájirıbesi (patronattyq tárbıege, qamqorlyqqa jáne qorǵaýshylyqqa berý) Qazaqstanda kezdespeıtini qozǵalǵan.
Mamandardyń pikirinshe, bul jaǵdaı qazaqstandyq qoǵamnyń atalǵan sanattaǵy balalardy patronatty qabyldaýǵa nıetti emestigin bildirmeıdi. Ol múmkindigi shekteýli balalardy tárbıeleý tájirıbesiniń jetkiliksizdigine qatysty bolyp otyr. Pallıatıvti naýqastardyń belgili bir paıyzyna qaramastan, osy mekemelerdegi balalardyń basym kópshiligi áleýmettendirý prosesine tolyq qatysa alady.
Ombýdsmen joǵaryda kórsetilgen óz úndeýinde shet elderdiń oń tájirıbesin mysal retinde kórsetedi. Onda densaýlyǵynda eleýli problemasy bar balalardy asyrap alý prosesi keń taraǵan. Tipti, sheteldik keıbir azamattar óz elinen basqa memleketterden de dimkás balalardy qamqorlyǵyna alady. Mysaly, Ispanııa azamattary jylyna Reseıden 40-qa jýyq múgedek balalardy asyrap alady, Italııa – 35, Germanııa – 20, Fransııa – 10, AQSh azamattary Reseıde tıisti moratorıı engizgenge deıin – 100.
Kóptegen elderde dástúrli patronattan ózge, somatıkalyq jáne psıhıkalyq ereksheligi bar balalar úshin medısınalyq jáne psıhoterapııalyq patronattar damyǵan. Jyl boıy mamandar asyrap alǵan otbasylarmen jumys jasap, olarǵa jan-jaqty keńes pen medısınalyq qyzmetter kórsetip, merzim aıaqtalǵannan keıin asyrap alýshylarǵa saý kúıinde balany jetkizý máselesi sheshiledi.
Áıtse de asyrap alǵan ýaqyttan keıin de, memleket asyrap alǵan otbasylarǵa qoldaý jasap, bilikti mamandar tarapynan keńes qyzmetin kórsetedi, sonymen qatar, balanyń qajettiligi úshin qarjy bóledi. Bul tásil, asyrap alýshylarǵa memleket pen qoǵamnyń yqpaldy kómek kórsetýi men erekshe qajettiligi bar balalardy tárbıeleýge árdaıym kómek qolyn soza alatynyn bildiredi.
Úndeýde atalǵan sanattaǵy balalardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý maqsatyndaǵy jumystardy jandandyrý qajettiligi de aıtylǵan. Bul turǵyda, Ombýdsmen Astana qalasyndaǵy «Nurly júrek» balalar psıhonevrologııalyq medısınalyq-áleýmettik mekemesiniń ońdy da laıyqty tájirıbesin atap ótti. Bul mekemede demeýshilerdi, eriktilerdi, sonymen qatar, stýdentterdi belsendi tartý arqyly balalardy qoǵamǵa áleýmettendirý jáne ıntegrasııalaýǵa kóńil bólinip otyr. Ombýdsmenniń aıtýynsha, mekemeniń bazasynda balalarǵa arnalǵan túrli bilim berý jáne saýyqtyrý sharalary ótedi. Mysaly, saý balalarmen birlesken jazǵy lagerler, sonymen qatar, jaıaý ekskýrsııalyq sharalar uıymdastyrylady.
Ombýdsmenniń pikiri boıynsha, memlekettik ortalyq jáne jergilikti organdardyń, múddeli úkimettik emes uıymdar men bıznes-qurylymdardyń qatysýymen erekshe qajettilikteri bar balalardy baqylaýǵa alý men olardyń laıyqty ómir súrýin qamtamasyz etý maqsatynda tıisti sharalardy qolǵa alý qajet. Osyǵan baılanysty, úndeýde Densaýlyq saqtaý mınıstrligi erekshe qajettilikteri bar balalardy qoldaýǵa qatysty memlekettik baǵdarlama ázirleýde bastamashy bolý kerektigi atap ótilgen.
Adam quqyǵy jónindegi ýákil monıtorıng júrgizý barysynda Qazaqstanda balalar úıiniń qyzmetin retteıtin, normatıvtik quqyqtyq qujattyń, balalar úıiniń qyzmetin aıqyndaıtyn quqyqtyq bazanyń joqtyǵyna erekshe nazar aýdardy. Buryn qoldanysta bolǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý isi jónindegi agenttigi tóraǵasynyń 2000 jylǵy 6 maýsymdaǵy № 228 «Balalar úıi qyzmetin uıymdastyrýdyń erejelerin» jáne «Balalar úıine balalardy qabyldaýdyń jáne odan shyǵarýdyń erejelerin» Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń 2014 jylǵy 22 sáýirdegi №206 buıryǵy boıynsha óz kúshin joǵaltqan. Sodan beri jańa ereje qabyldanbaǵan.
Sonymen qatar, «Balanyń quqyqtary týraly» Zańnyń 30-baby 2-tarmaǵynda, balanyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi fýnksııalardy júzege asyratyn uıymdarǵa balalardy qabyldaý jáne olardy kútip-baǵý talaptary Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti ýákilettik bergen organ bekitken osy uıymdar týraly erejemen aıqyndalady dep belgileıdi.
Ombýdsmen birqatar ákimshilik qyzmetkeri óz qyzmetin júzege asyrý kezinde, jaramsyz normatıvtik qujatty basshylyqqa ala otyryp áreket etetinin atap ótip, osyǵan baılanysty tıisti sharalardy qabyldaýǵa shaqyrǵan.
Joldybaı Bazar,
«Egemen Qazaqstan»
