Zeınetaqy júıesiniń reformasy onyń tıimdiligin arttyrady

– Dına Tóleýbekqyzy, sońǵy ýaqytta qoǵam Qazaqstannyń zeınetaqy júıesine edáýir nazar aýdaryp otyr. Bul jaǵdaı tú­sinikti de, sebebi bul másele bar­l­yq qazaqstandyqtarǵa qa­tysty. Qazaqstannyń zeınet­aqy júıe­siniń búgingi jaı-kúıin jáne damý perspektıvalaryn qalaı baǵalaısyz?
– 1998 jyly bastalǵan refor­ma­lardyń nátıjesinde Qazaqstanda túrli qarjy kózderinen zeınetaqy tólemderin kózdeıtin zeınetaqymen qamsyzdandyrýdyń kóp deńgeıli júıesi qalyptasty. Ortaq jáne bazalyq zeınetaqylar memlekettik bıýdjetten tólenedi. Biryńǵaı jı­naq­taýshy zeınetaqy qory (BJZQ) tólemderdi mindetti, min­detti kásiptik jáne erikti zeı­netaqy jarnalarynyń esebinen qalyptasqan zeınetaqy jınaq­ta­rynan tóleıdi. Bolashaqta 2030 jyldan bastap bazalyq zeı­net­aqy­nyń ornyna bıýdjetten eń az kepildik berilgen zeınetaqyny engizý boljanyp otyr, al 2026 jyldan bastap jańa shartty-jı­naq­­taýshy quraýyshtan alǵashqy tó­lemder bastalady, ol quraýysh ju­mys berýshilerdiń BJZQ-ǵa ózi­niń árbir qyzmetkeri úshin en­gizetin 5 paıyzdyq mindetti zeı­netaqy jar­nalary esebinen qalyp­tas­tyrylatyn bolady.
Osylaısha, búgingi kúni bizdiń zeınetaqy júıemiz: 1) ortaq, 2) jınaqtaýshy jáne 3) shartty-jınaqtaýshy quraýyshtardan turady. Zeınetaqy tólemderiniń kózderin osylaısha ártaraptandyrý zeınetaqy júıesiniń qarjylyq ornyqtylyǵyn qamtamasyz etýge yqpal etedi jáne bir quraýyshtyń kemshilikterin ekinshi quraýyshtyń artyqshylyqtary esebinen ıkemdeý­ge múmkindik beredi. Budan basqa, zeınetaqymen qamsyzdandyrýdyń birneshe quraýyshtaryn paıdalaný joǵalǵan jalaqynyń ornyn aýys­tyrý koeffısıentin (zeınetaqy mólsheriniń salymshynyń eńbek qyzmeti kezeńinde alǵan kiristerdiń deńgeıine qatynasy) 40 paıyz deńgeıinde qamtamasyz etýge múm­kin­dik beredi, bul halyqaralyq eńbek uıymynyń usynymdaryna sáıkes keledi.
Zeınetaqy júıesin jańǵyrtý­dyń negizgi maqsaty osy kóp deńgeıli júı­eni damytý bolyp tabylady, ol ornyqty ári zeınetaqynyń barabar mólsherin alýǵa múmkindik beredi. Memleket zeınetaqynyń bazalyq deńgeıi, zeınetaqy jınaq­ta­rynyń saqtalýyna kepildik beredi jáne BJZQ qyzmetine ózine jaýapkershilik alady. Alaıda, jumys berýshiniń mindetti zeınetaqy jarnalaryn ýaqtyly jáne tolyq aýdarýǵa jáne qyzmetkerdiń shart­ty-jınaqtaýshy shottaryn tolyqtyrýǵa jaýapkershiligi jumys berýshige de, sondaı-aq, árbir salymshyǵa, ıaǵnı árqaısymyzǵa tıesili. Erikti zeınetaqy jarnalaryn damytý – júıeni damytýdyń mańyzdy baǵyty. Esepteýge sáıkes, turaqty negizde júrgiziletin eń az erikti jarnanyń ózi zeınetaqy jınaqtaryn aıtarlyqtaı ulǵaıtýǵa múm­kindik beredi. О́z paıdasyna engiziletin erikti zeınetaqy jar­na­larynyń somalary zeınetaqy sho­tyna aýdarylǵan kezde salyq sa­lý­dan bosatylady.
Qazaqstannyń zeınetaqy júıe­si­niń aǵymdaǵy úlgisin baǵalaı otyryp, onyń ozyq halyqaralyq prak­tı­kaǵa sáıkes keletinin senimmen aıtýǵa bolady. Qazaqstan zeınetaqy júıesin reformalaǵan kezde Shve­sııa, Germanııa, Norvegııa, Chılı já­ne basqa elderdiń tájirıbesin paı­dalandy, ol elderde jańa jı­naq­­taýshy quraýyshtardy engizý qa­jettiligi týyndaǵan bolatyn.
Búgingi kúni Qazaqstanda salym­shy­lardyń 10 mıllıonnan astam je­ke zeınetaqy shottary bar, olar­da 6,9 trln teńge zeınetaqy jı­naqtary jınaqtalǵan. Mindetti zeı­­­netaqy jarnalarynyń esebinen qa­lyptastyrylǵan zeınetaqy jı­naq­tarynyń ortasha kólemi 727 myń teńgeni quraıdy. Jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi jumys istegennen bastap zeınetaqy tólemderiniń kólemi 900 mlrd teńgeden asty. Zeı­netaqy jınaqtarynyń soma­syn­daǵy «taza» ınvestısııalyq kiris úlesi shamamen 20 paıyzdy qu­raıdy.
Zeınetaqy júıesiniń kóp deń­geı­li úlgisi tabysty jumys isteýde já­ne jasalǵan tańdaýdyń durys eken­­digin rastady. Sondyqtan, zeı­netaqymen qamsyzdandyrýdyń qol­danystaǵy qaǵıdattaryn saqtaý ǵana emes, sol sııaqty olardy odan ári damytý da mańyzdy.
– Osyǵan deıin zeınetaqy júıesiniń reformalanatyny, atap aıtqanda, naryqqa jeke bas­qarý­shy kompanııalardy jiberý ar­qy­ly reformalanatyny týraly ha­bar­lanǵan bolatyn. Osy reformany daıyndaý qandaı satyda?
– Ulttyq bank qoldanystaǵy zań­namanyń normalaryna tú­zetýler daıyndady, onda zeı­net­­aqy aktıvteriniń bóligin salym­shy­nyń tańdaýy boıynsha jeke – qazaqstandyq jáne sheteldik – bas­qarýshy kompanııalarǵa berý múmkindigi kózdeledi. Zeınetaqy aktıvterin basqarýdy basym túrde jeke basqarýshy kompanııa júzege asyratyny boljanyp otyr. Básekeles ortada jumys isteý basqarýshylardan odan da kóp ınvestısııalyq kiris alýdy talap etedi, sebebi, kiristilik deńgeıi jáne qarjy quraldarynyń sapasy olardyń básekeles basym­dyqtary bolyp tabylady. Zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaý memlekettik organdardyń tarapynan jiti baqylaýda júzege asyrylatyn bolady. Salymshylar zeınetaqy aktıvterin basqarý prosesiniń tıimdiligin derbes ba­ǵalaýǵa jáne barynsha tabysty bas­qarýshy kompanııalardy jáne ınvestısııalyq strategııalardy tańdaýǵa múmkindik alady.
Jeke basqarýshylardy tartý zeınetaqy aktıvteriniń port­felin ártaraptandyrý jáne tıi­sinshe, aktıvterdi basqarýǵa baılanys­ty táýekelderdiń jalpy deń­geı­in tómendetý boıynsha júr­gi­zi­le­tin jumystyń bóligi bolyp ta­bylady. Sonymen birge, bul ha­lyq­aralyq qarjy naryqtarynda ak­tıvterdi ınvestısııalyq bas­qa­rýdyń aýqymdy tájirıbesin paı­­da­lanýǵa jaǵdaı jasaıdy. Zeı­net­aqy jınaqtaryn basqarý júı­esi­niń bolashaq reformasynyń tu­­jyrymdamasy Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Úkimetimen tal­qy­lanýda.
Biz usynylatyn reformany iske asyrý zeınetaqy qyzmetteriniń naryǵyna jaǵymdy áser etedi, salymshylarǵa qyzmet kórsetý sapasyn arttyrady jáne otandyq qor naryǵyn jandandyrýǵa serpin beredi dep kútemiz.
– Jınaqtaýshy zeınetaqy júıesin reformalaǵannan keıin onyń árbir qatysýshysynyń róli týraly aıtyp berseńiz? Usy­ny­latyn úlginiń basym­dyq­tary qan­daı?
– BJZQ zeınetaqy qarajatynyń jáne jeke zeınetaqy shottarynyń kólemin esepteý ortalyǵy bolyp qalatyny boljanyp otyr. Ol sondaı-aq, jınaqtaýshy zeınetaqy júıesiniń ornyqtylyǵy boıynsha aktýarlyq esepterdi jasaıdy jáne olardyń negizinde ony damytý boıynsha usynystar engizedi. Aktıv­terdi basqarýǵa úmitker kom­pa­nııalarǵa barynsha qatań talaptar, eń aldymen, men­shikti kapıtal boıynsha talaptar qoı­y-
latyn bolady, olarǵa kompanııa tıimsiz basqarý jaǵdaıynda jaýap berýge tıis. Sondyqtan, naryqta kóp basqarýshy kompanııa bolmaýy múmkin. Zeınetaqy aktıvterin basqarýshy kompanııalar zeınetaqy aktıvteri boıynsha kiristilik deńgeıin Ulttyq Bank aıqyndaıtyn benchmark deńgeıinde qamtamasyz etýge tıis. Kompanııa kiristiliktiń belgilengen deńgeıine jetpegen jaǵdaıda, ol alynbaǵan aıyrmany óz qarajaty esebinen óteýge mindetti bolady. Zeınetaqy aktıvterin basqaratyn kompanııa­lar ózara úsh ólshemshart bo-
ıynsha: kiristilik deńgeıi, qarjy quraldarynyń sapasy jáne alynatyn komıssııa mólsheri boıynsha básekeles bolady.
Ulttyq bank, óz kezeginde, bas­­qarýshy kompanııanyń paıda­sy­na tańdaý jasamaıtyn sa­lym­shy­lardyń zeınetaqy aktıv­te­rin, sondaı-aq, konser­va­tıvtik ın­ves­­tısııalyq strate­gııa boıyn­sha zeınetaqy jáne zeı­net­aqy al­dyn­daǵy jastaǵy adam­dar­dyń zeı­net­aqy jınaqtaryn basqarýyn jal­ǵastyrady.
Jınaqtaýshy zeınetaqy júıe­sin reformalaýdyń usynylyp otyr­­ǵan úlgisi: birinshiden, jeke zeı­­netaqy jınaqtaryn basqarǵan kez­de memleket múddeleriniń qaq­­­tyǵysyn boldyrmaýǵa, ekin­shi­den, zeınetaqy aktıvterin já­ne ınvestısııalyq strategııa­ny basqaratyn kompanııany tań­daý jolymen salymshyny óz zeı­netaqy jınaqtaryn basqarý pr­o­sesine tartýǵa múmkindik beredi. Úshinshiden, qor naryǵy da jandanýǵa tıis – oǵan zeınetaqy aktıvterin basqaratyn kompanııa­lar túrinde jańa «zákirlik» ınvestorlar, jeke basqarýshy kompanııalar jáne ómirdi saqtandyrý jónindegi kompanııalar shyǵa alady. Bul tujyrymdama qazirgi kezde túrli deńgeıde, onyń ishinde Jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi máseleleri jónindegi BJZQ ja­nyn­­daǵy qoǵamdyq keńeste de tal­­­qylaný ústinde. Taǵy da to­lyq­tyrýlar men ózgerister en­gi­zilýi múmkin. Bul tásildiń biz úshin basym bolýy onyń memleket ba­­qy­­laı­tyn básekeles orta bolýyn­da.
– Qazaqstan úshin zeınetaqy júıesiniń ártaraptandyrylǵan úlgisin saqtaý nelikten mańyzdy?
– Álemniń birde-bir elinde zeınetaqy júıesiniń minsiz úlgisi joq ekendigi sózsiz. Árbir, úlginiń myq­ty jáne osal tus­tary bar jáne ol belgili bir min­det­ter­di sheshýge baǵyttalǵan. Zeı­net­aqy­ny túrli quraýyshtan tóleýdi kózdeıtin zeınetaqy júıe­siniń ár­ta­raptandyrylǵan úl­gisi zeınet­aqy júıesiniń túrli quraý­ysh­tary­nyń myqty jáne osal tus­tary arasynda ońtaıly teńgerim ta­býǵa jáne bir quraý­yshtyń kem­shi­likterin ekinshi qu­raýyshtyń artyqshylyqtary esebinen óteýge múmkindik beredi.
Qazaqstan kóptegen Eýropa elderi sııaqty halyqtyń qartaıýy problemasyna kezigedi, ol kezde jyl ótken saıyn zeınetkerlerdiń sany turaqty túrde ósip, al jumys istemeıtin azamattardyń sany baıaý ósedi. 90-shy jyldary ekonomıkalyq belsendi halyqtyń zeınetkerlerge araqatynasy 1-ge 1,8 bolatyn. Búgingi kúni jaǵdaı shamaly ǵana jaqsardy – Dúnıejúzilik banktiń derekteri bo-
ıynsha 2015 jyly Qazaqstanda osy araqatynas 1-ge 2,2 boldy.
Sondyqtan zeınetaqy júıesinde tek ortaq quraýyshtyń bolýy turaqty túrde ne zeınetkerlik jas­ty arttyrýdy ne salyqtardy (bıýdjetke túsimderdi) ulǵaıtýdy, ne jıyn­tyǵynda ekeýin de talap etedi.
Ortaq júıege qaraǵanda, bel­gili bir jar­nalary bar júıe qa­ǵı­daty boıynsha qurylǵan jınaq­taý­shy quraýyshy qarjylyq tur­ǵydan ornyqty bolyp tabylady. Salymshylar ózderiniń eńbek kiristerinen zeınetaqy jarnalaryn engizý jáne ınvestısııalyq kiris alý esebinen eńbek qyzmeti kezinde ózderi jınaqtaǵan aqshasyn alady. BJZQ-dan tólemder salym­shynyń shotyndaǵy soma aıaqtalǵansha júzege asyrylady. Árbir jeke salymshyda bar zeınetaqy jınaqtarynyń jáne tólemder mólsheriniń arasyndaǵy araqatynas onyń: 1)júıege qatysý uzaqtyǵyna, 2) júıege engizilgen zeınetaqy jarnalarynyń sanyna, 3) jınaqtalǵan ınvestısııalyq kiriske jáne 4) jalaqynyń ósý qarqyndaryna baılanysty. Dál osy sebeppen 1997 jyly belgili bir jarnalary bar jınaqtaýshy quraýysh Qazaqstannyń zeınetaqy júıesine engizilgen bolatyn. Qazaqstannyń zeınetaqy júıesi qarjylyq tu­r­ǵydan ornyqty bolýy úshin zeı­netaqy tólemderiniń kózderin ár­ta­raptandyrý qaǵıdatyn saqtaý jáne ortaq quraýyshtyń úlesin birtindep azaıta otyryp zeınetaqy tóleýdiń jańa kózderin engizý qajet. Qazirgi kezde biz osy jumysty jasap jatyrmyz.
– Ulttyq bank zeınetaqy aktıvterin saqtaý jáne olardyń kiristiligin arttyrý jónindegi ınvestısııalyq basqarýshy retinde qandaı jumys júrgizýde?
– 2016 jyldan bastap BJZQ zeınetaqy aktıvterin ınvestısııa­laý baǵyttaryn aıqyndaý bóli­gin­degi máselelerdi qaraý már­tebesi Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń Ulttyq qoryn basqarý jónindegi keńestiń deńgeıine deıin arttyryldy. Zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaý Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Úkimeti bekitken, BJZQ zeınetaqy aktıvteriniń ese­binen satyp alýǵa ruqsat etilgen qar­jy quraldarynyń tiz­besin eskere otyryp jasalǵan BJZQ Investısııalyq deklarasııasynda belgilengen talaptarǵa jáne shek­teýlerge sáıkes júzege asy­ry­lady.
2016 jyly Ulttyq Bank QR Ulttyq qoryn basqarý jónindegi keńestiń usynymdaryna sáıkes BJZQ-nyń shetel valıýtasynda nomınırlengen zeınetaqy aktıvteriniń úlesin ulǵaıtý ju­mysyn bastady. Nátıjesinde 2016 jylǵy 1 qańtar – 2017 jylǵy 1 sáýir aralyǵyndaǵy kezeńde zeınetaqy aktıvteriniń valıýta­lyq bóligi zeınetaqy aktıvteri kó­leminiń 17 paıyzdan 27 paıyzǵa deıin ulǵaıdy. Bul rette Ulttyq Bank orta merzimdi perspektıvada valıýtalyq pozısııany ulǵaıtýdy jáne portfeldi odan ári ártaraptandyrý maqsatynda onyń úlesin zeınetaqy aktıvteri kóleminiń 30 paıyzy deńgeıinde ustap turýdy jalǵastyrýdy jos­parlap otyr. Jalpy al­ǵan­da portfeldi valıýtalyq árta­rap­tandyrý ınvestısııalar geografııa­syn jáne zeınetaqy aktıvteriniń esebinen satyp alynatyn qarjy quraldarynyń aıasyn keńeıtýge múmkindik beredi. Jańa sheteldik naryqtarǵa shyǵý ınvestısııalyq portfeldiń sapasyn jaqsartýǵa jáne onyń ótimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. 
Sonymen qatar, zeınetaqy jınaqtarynyń saqtalý deńgeıin arttyrý úshin Ulttyq Bank BJZQ zeınetaqy aktıvteriniń portfelin ártaraptandyrýdy, onyń ishinde Qazaqstan bank sektorynyń BJZQ zeınetaqy aktıv­teriniń portfelindegi jalpy úlesin qysqartýdy jáne ınvestısııalardyń jekelegen ekinshi deńgeıdegi bankterde sho­ǵyrlanýyn tómendetýdi jal­ǵas­tyrýdy josparlap otyr. 2016 jylǵy 1 qańtar – 2017 jylǵy 1 sáýir aralyǵyndaǵy kezeńde Qazaqstan bank sektorynyń úlesi BJZQ zeınetaqy aktıvteriniń 33,9 paıyzdan 26,4 paıyzǵa deıin tómendegenin atap ótken jón. Mundaı qysqarý zeınetaqy aktıvterin jańadan ekinshi deńgeıdegi bankterge ınvestısııalaýdyń qysqarýy esebinen, sondaı-aq, bankterdiń óz mindettemelerin josparǵa sáıkes óteýi nátıjesinde boldy. 
– 2016 jyldan beri zeınetaqy aktıvteri daǵdarysqa qarsy sharalar josparynda aıqyndalǵan birqatar baǵyttar boıynsha ınvestısııalanýda. Statıstıkany aıta alasyz ba? Bankter men kvazımemlekettik sektorǵa ınvestısııalaý qandaı qaǵıdattar boıynsha júzege asyrylýda?
– 2016 jyly Keńestiń usy­nymdaryna, sondaı-aq, Úkimettiń Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zı­denti­niń qatysýymen ótken 2016 jyl­ǵy 10 aqpandaǵy keńeı­til­gen oty­rysynda qabyl­danǵan she­shim­derge sáıkes BJZQ-nyń 1161,2 mlrd teńge mólsherindegi zeı­netaqy aktıvteri birqatar baǵyttar boıynsha naryqtyq talaptarmen ınvestısııa­landy. Respýblıkalyq bıýdjettiń tapshylyǵyn qarjy­landyrý úshin aınalys merzimi 7 jyl jáne ınflıasııa men syılyqaqyǵa teń jyldyq 0,1 paıyz mólsherindegi kirispen 170 mlrd teńge somaǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik baǵaly qaǵazdary satyp alyndy; sonymen qatar, sheteldik qarjy naryqtaryna ınvestısııalaý úshin 500 mlrd teńge somaǵa shetel valıýtasy satyp alyndy. Shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerin qarjylandyrý úshin 112,8 mlrd  teńge somaǵa 3,5 jyldyq óteý mer­zimimen jáne ortasha alynǵan kiris mólsheri jyldyq 15,5 paıyz bolatyn ekinshi deńgeıdegi bankterdiń negizdelgen depozıtteri ornalas­tyryldy. Qazaqstan ekonomıkasy naqty sektorynyń basym jobalaryn qarjylandyrý úshin 378,4 mlrd  teńge somaǵa aınalys merzimi 1 jyldan 15 jylǵa deıingi jáne ortasha alynǵan kiris mólsheri jyldyq 15,1 paıyz bolatyn kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń negizdelgen oblıgasııalary satyp alyndy. 
BJZQ-nyń zeınetaqy aktıv­te­rin kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń negizdelgen oblıgasııalaryna ınvestısııalaý 2016 jylǵy 15 aqpanda Úkimet otyrysynda maquldanǵan Daǵdarysqa qarsy qosymsha jedel sharalardyń 2016 jylǵa arnalǵan josparyna sáıkes júzege asyryldy. Osy jos­parǵa sáıkes jobalardyń ıgerilýin já­ne qarjylandyrylýyn ba­qy­laýdy tıisti memlekettik hol­dıng­ter («Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ, «Báıterek» UBH» AQ, «QazAgro» UBH» AQ) júzege asyra­dy. Bul holdıngter bólingen qa­ra­­jattyń ıgerilýi jónindegi aqparatty Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Úki­me­tine jáne Pre­zıdent Ákimshiligine jiberedi. 
Osylaısha, kvazımemlekettik uıymdar Qazaqstan ekonomıkasy naqty sektorynyń jobalaryn qarjylandyrady. Bul rette zeınetaqy aktıvterin ınves-
tısııalaý naryqtyq paıyzdyq mól­sher­­lemelermen qaıtarý negizinde júzege asyryldy.
– 2017 jyly ınvestısııa­laý­dyń qandaı basty baǵyttary aı­qyn­daldy?
– Investısııalyq strategııaǵa sáıkes Ulttyq Bank 2017 jyly respýblıkalyq bıýdjettiń tapshy­ly­ǵyn qarjylandyrý úshin elimizdiń memlekettik baǵaly q­a­ǵaz­daryn, halyqaralyq qarjy uı­ym­darynyń teńgemen nomınırlen­gen oblıgasııalaryn ıelenýdi, sondaı-aq, zeınetaqy aktıvteriniń portfelin ártaraptandyrý maq­satynda shetel valıýtasyn satyp alýdy josparlap otyr. Va­lıý­ta­lyq pozısııanyń bolýy zeı­net­aqy aktıvterin ınvestısııalaý geo­grafııasyn jáne zeınetaqy akt­ıvteriniń esebinen satyp alynatyn qarjy quraldarynyń aıasyn keńeıtýge múmkindik beredi, bul, óz kezeginde, zeınetaqy jınaqtarynyń saqtalýyn qamtamasyz ete otyryp, ınvestısııalyq portfel sapasyn jaqsartýǵa jáne onyń ótimdiligin arttyrýǵa ákeledi.
Sonymen birge, Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Ulttyq qoryn bas­qarý jónindegi keńestiń 2017 jyl­ǵy naýryzda maquldaǵan ınves­­tısııalyq baǵyttarynyń ishinde kvazımemlekettik sektor sýbekti­le­riniń negizdelgen borysh­tyq baǵaly qaǵazdaryn satyp alý jáne baǵaly qaǵazdar naryǵyn damy­tý úshin ınvestısııalardy qosa alǵanda, memlekettik emes uıym­dar­dyń qarjy quraldaryna ınves­tısııalaý kózdelgen. 
Kvazımemlekettik uıymdardyń satyp alynatyn oblıgasııalarynyń belgilengen aınalysta bolý merzimi jáne naryqtyq syıaqy mólsherlemesi bar, bul salynǵan qarajattyń qaıtarymdylyǵyn jáne ınvestısııalyq kiris alýdy qamtamasyz etedi. «Qazaqstannyń Damý banki» AQ, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ jáne tolyǵymen Úkimettiń baqylaýyndaǵy basqa kompanııalar sekildi senimdiligi joǵary uıymdar oblıgasııalardyń emıtentteri bolyp tabylady. 
BJZQ-nyń zeınetaqy aktıvterin halyqaralyq kredıttik reıtıngteri «AAA» deńgeıindegi iri halyqaralyq qarjy uıymdarynyń oblıgasııalaryna ınvestısııalaýǵa qatysty aıtar bolsaq, ol da naryqtyq talaptarmen júzege asyrylatyn bolady. Bul rette Eýropa Qaıta qurý jáne Damý Banki, Azııa damý banki jáne Halyqaralyq qarjy korporasııasy sııaqty halyqaralyq qarjy uıymdary senimdiligi joǵary qarjy ınstıtýttary bolyp tabylatynyn atap ótken jón. Osylaısha, usynylyp otyrǵan ınvestısııalar BJZQ-nyń zeınetaqy aktıvterin qarjy quraldarynyń túrleri, valıýtalar, sektorlar, emıtentter boıynsha ártaraptandyrýǵa múmkindik beredi jáne jalpy alǵanda portfeldiń saqtalýyna jáne kiristiligine jaǵymdy áser etedi. 
– Qyzmetiniń ashyqtyǵyn arttyrý BJZQ aldyna qoıylǵan mindetterdiń biri boldy. Bul tapsyrma, sizdiń pikirińizshe, qanshalyqty sátti oryndalyp jatyr?
– «BJZQ» AQ qyzmetiniń aqparattyq ashyqtyǵyn arttyrý úshin kompanııa Basqarmasy aq­parattyq-túsindirý jumysy jó­nin­degi is-sharalar josparyn bekitti jáne osy jospar júıeli túrde iske asyrylýda. Máselen, osy jos­par­dy iske asyrý barysynda BJZQ Bas­qar­ma­sy­nyń tóraǵasy BJZQ janynan Qo­ǵamdyq keńes qurýǵa bastama jasady, onyń quramyna baspasóz ókil­deri, qarjy sarapshylary, qor salymshylarynyń ókilderi, zeınetaqy tólemderin alýshylar jáne qoǵamdyq uıymdar ókilderi kirdi. Keńes qordyń óziniń qyzmetin de, tutastaı alǵanda jınaqtaýshy zeınetaqy júıesin de jaqsartý jóninde usynystar bere otyryp, belsendi jumys isteýde. Sonymen birge, Qoǵamdyq qabyldaý bólmesiniń jumysyn iske qosý, «BJZQ» AQ Basqarmasy tóraǵasynyń resmı blogyn qurý jáne júrgizý sııaqty is-sharalar iske asyryldy. Qor saıtyn jetildirý jumysy júrgizilýde, aqparatty neǵurlym túsinikti etý jáne onyń jan-jaqty ári tolyq bolýy maqsatynda ony berý sapasy jaqsartylýda. Bul máselede qor basshylyǵy Qoǵamdyq keńes músheleriniń usynymdaryn eskeredi. Qordyń barlyq fılıaldarynda Ashyq esik kúnderi ótkiziledi, BJZQ jınaqtaýshy zeınetaqy júıesiniń máseleleri boıynsha aqparattyq-túsindirý jumysyn belsendi túrde júrgizýde.
Árıne, halyqtyń zeınetaqymen qamsyzdandyrý salasyndaǵy qarjylyq-quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrý, halyqtyń jınaqtaýshy zeınetaqy júıesine degen senimin nyǵaıtý úshin kóp nárse isteý qajet. Biraq bastalǵan jumys, meniń oıym-
sha, durys baǵytta júrip jatyr. 
– Osy jylǵy 13 qańtarda BJZQ Dırektorlar keńesi qor qyzmetin jetildirýge baǵyt­tal­ǵan birqatar sheshimderdi qabyl­da­ǵany belgili. Olardyń keıbiri qor­daǵy ishki baqylaý rásimderin kú­sheıtýmen baılanysty boldy. Bir bóligi BJZQ-nyń menshikti ak­tıv­­terin basqarý fýnksııalaryn Ult­tyq Bankke berýge qatysty bol­dy. Ol qalaı iske asyrylýda? 
– О́te durys, 2017 jyly qordyń aldyna jańa mindetter qoıyldy, olardyń bir bóligi belgili bolǵan jaǵymsyz oqıǵalarǵa jáne halyqtyń BJZQ-ǵa degen senimin qaıtarý qajettiligine baılanysty boldy. Ulttyq bank basqarmasy «Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory» AQ-tyń menshikti qarajatynyń bir bóligin senimgerlik basqarýǵa qabyldaý týraly sheshim qabyldady. Ulttyq bank pen BJZQ arasynda tıisti senimgerlik basqarý shartyna qol qoıyldy jáne aǵymdaǵy jylǵy sáýirden bastap Ulttyq bank osy qarajatty basqarýǵa kiristi. 
Ishki baqylaý jáne aýdıt rásimderin kúsheıtýge qatysty mindetterdi iske asyrý boıynsha da biraz jumys isteldi. Atap aıtqanda, Ishki baqylaý júıesin uıymdastyrý saıasaty jáne Alaıaqtyq táýekelin basqarý saıasaty sııaqty mańyzdy qujattar jańa redaksııada ázirlendi. Dırektorlar keńesi halyqaralyq standarttarǵa beıimdelgen jáne álemdik praktıkada eń úzdik dep tanylǵan bul qujattardy bekitti. Ishki normatıvtik qujattar táýekel­der­di basqarý ádisterin, bıznes-prosesterdi baqylaý júıesin, alaıaqtyq táýekeliniń aldyn alý tásilderin kórsetedi, sondaı-aq «BJZQ» AQ-tyń qyzmetin qorǵaýdyń úsh deńgeıli júıesin kózdeıdi. Qordyń ishki aýdıti kúsheıtildi. Árbir fılıaldyń shtat kestesine qordyń óńirlik bólimsheleriniń operasııalyq qyzmetin baqylaý júıesin qamtamasyz etetin ishki aýdıtorlar engizildi. Sonymen birge, BJZQ-da 2016 jylǵy zeınetaqy jáne menshikti aktıvter boıynsha qarjylyq eseptilikke syrtqy 
aýdıt júrgizildi. Táýelsiz aýdıtorlyq kompanııanyń qorytyndysyna sáıkes barlyq mańyzdy aspektiler bo-
ıynsha zeınetaqy aktıvteri boıynsha qarjylyq eseptilik eseptiliktiń qarjylyq eseptilik standarttaryna sáıkestigin rastaıdy. 
Eger BJZQ-nyń jaqyn jáne orta merzimdi perspektıvaǵa arnalǵan maqsattary men mindetteri jaıynda aıtar bolsaq, birinshi kezekte jańa salymshylardy tartý jáne belsendi salymshylar úlesiniń ósýi esebinen halyqty jınaqtaýshy zeınetaqy júıesimen qamtýdyń ulǵaıǵanyn atap ótý qajet, sebebi bolashaqta zeınetaqymen qamsyzdandyrý jarnalardyń turaqty jáne tolyq tólenýine baılanys­ty. Sonymen birge, halyqtyń zeı­net­aqymen qamsyzdandyrý salas­yn­daǵy qarjylyq-quqyqtyq saý­attylyǵyn arttyrý arqyly zeı­net­aqyny jos­parlaý mádenıetin damytý boıynsha alda úlken jumys jasaý qajet. 

Áńgimelesken
Qalmahanbet MUQAMETQALI, 
«Egemen Qazaqstan»