Palestına

Jańa jalpyálemdik saıası, ekonomıkalyq, mádenı jáne aqparattyq tutastyq qurylý úrdisi retinde anyqtalyp, solaı sıpattalyp júrgen jahandaný termınin áý basta ǵylymı aınalymǵa amerıkalyq ekonomıst T.Levıta engizgenimen, jahandaný adamzattyq úrdis  kúıinde baıaǵydan bar. Arǵy zamandardaǵy álemdi jaýlaýshylyq joryqtaryn bastaǵan qudi­ret­ti qolbasshylardy jahangerler deıtinimiz beker emes. Odan berige kelsek, mysaly, Napoleon soǵystary tek jaýlaý jolymen jańa jer qosýdy, jaýlaý jolymen tonaý, baıýdy ǵana maqsat tutpaǵanyn, fransýz ımpe­ra­tory sol arqyly  fransýz mádenıetiniń negizinde birtekti álem qurýdy da kóz­degenin, kóksegenin kóremiz. Odan da berige tússek, keshegi keńestik bol­she­vıkterdiń álemdik revolıýsııa ıdeıasy da jahandanýǵa jaqyndaıdy. Tipti, kún kósemimizdiń Vladımır degen esiminiń ózinde búkil álemdi baǵyndyrý («vladet mırom») nıeti turǵany talassyz. Sol jahandaný búginde basqa sıpatqa aýysyp barady. Mádenı jahandaný, ekonomıkalyq jahandaný, aýmaq­tyq jahandaný, aqparattyq-kommýnıkasııalyq jahandaný, etnos­tyq jahandaný sııaqty taram-taramǵa bólinip, tamyr jaıa túsken bul qubylystyń búginde bizdiń sanamyzǵa dendep enip ketkeni kúmánsiz. Bul ara jahandanýdyń jaqsysy men jamanyn taldap-tarazylap jatatyn jer emes. Biz tek jahandanýdyń sananyń saıasılanýyna, árbir eldiń  adamzat qoǵamynyń bólshegi, árbir kisiniń adamzat balasynyń ókili ekendigin sergek sezinýge septesip jatqanyn ǵana aıtpaqpyz.      Aptanyń bir kúninde Eýrazııa ýnıversıtetinde dáris oqyp turaty­ny­myz bar. Osy sársenbide birinshi kýrs stýdentterine «Jýrnalıstıkaǵa kirispe» páni boıynsha dáriste olar tańdaǵan mamandyqtyń qoǵamdyq quby­lys retindegi sıpatyn áńgimelegen kezde bul kúnderde álemdik BAQ betindegi qany tamyp turǵan taqyryptar jaıyndaǵy suraǵymyzǵa jastardyń birazy salǵan betten-aq «Palestınanyń problemasy» degendi aıtty. Aldyńǵy kúni Astanadaǵy «Dýman» oıyn-saýyq kesheniniń janynda, Qyzylorda oblysynyń kórme-jármeńkesi bastalar aldynda Syr boıynyń bir top syıly azamattarymen az-kem áńgime-dúken quryp qalǵanbyz. Sol jerde de sóz arnasy bir sátte ózinen ózi jańaǵy máselege – Pales­tınanyń táýelsizdik alý-almaýyna aýysyp júre berdi. Prezıdenttiń Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń 66-sessııasyna qatysqan jumys babyndaǵy saparyna baılanysty Nıý-Iorkten qaıtqaly áli basy ashyla qoımaǵan osy máselege oraı jazsaq pa, jazbasaq pa  dep eki oıly kúıde kelgenimiz ras edi. Myna áńgimeler bul taqyryptyń oqyrmandarymyz úshin qyzǵylyqty, bálkim tipti kókeıkesti bolaryna senimimizdi nyqtaı tústi. Sonymen, búgingi áńgimemizdiń arqaýy – Palestına daýy. BUU Bas Assambleıasynyń 66-sessııasyndaǵy basty taqyryptardyń biri de osy boldy. Biz Nıý-Iorkten joldaǵan «Semserden soqa soǵý» atty maqalamyzda («EQ», 23 qyrkúıek) Palestına avtonomııasynyń syrtqy ister mınıstri Rııad ál-Malıkı Palestına Birikken Ulttar Uıymynyń Qaýipsizdik Keńesine táýelsiz Palestına memleketin 1967 jyly shekarasynda taný ǵana emes, BUU-ǵa tolyqqandy múshelik berý jóninde ótinim jasaıtynyn jazǵan bolatynbyz. «Alaıda, qazirshe, mundaı málimdeme mınıstrdiń deńgeıinde aıtylyp otyr. Mahmud Abbastyń resmı málimdemesi jarııa etilgen jaǵdaıda ǵana (gazet qolyńyzǵa tıgenshe solaı bolýy da múmkin, óıtkeni mundaǵy jýrnalıster, bizdiń sóılese alatynymyz reseılik áriptester ǵoı negizinen, Palestına basshysy BUU Bas hatshysyna ótinimdi jumada tapsyrýy múmkin degendi aıtyp jatyr) bul másele Qaýipsizdik Keńesinde resmı túrde qarala alady», degenbiz. Dál solaı boldy. Jan-jaqtan qansha qysym jasasa da, Mahmud Abbas Pan Gı Mýnǵa ótken juma kúni resmı ótinimin tapsyrdy. Onda Palestınany táýelsiz memleket retinde taný, BUU músheligine qabyldaý máselesin qaraý suralǵan. Birikken Ulttar Uıymy Palestınadaǵy aǵylshyn mandatyn joıý, aǵylshyn áskerlerin elden shyǵarý jáne el terrıtorııasynda táýelsiz eki memleket – arab jáne evreı memleketterin qurý jóninde sheshim qabyldaǵan 1947 jyldan keıingi kezeńdi bylaı qoıǵanda, Palestınany azat etý uıymy qurylǵan 1964 jyldan bergi ýaqyttyń ózinde bul másele osyndaı turǵyda BUU-nyń aldynda alǵash ret kóterilip otyr.  Bul – erekshe qadam. Bul – alpys jyldan astam ýaqyttan beri adamzatty alańdatyp, al búkil Taıaý Shyǵystyń tynyshyn alyp kelgen asa aýyr daýdyń jańa saıası deńgeıge aýysýy. Palestına daýy qandaı daý? Ol qashan, qalaı bastalǵan, qalaı shıelenisken, onyń túıini nege áli kúnge tarqatylmaı keledi?   «Álemge áıgili» aıdarynyń búgingi aıtary osy jaıynda. Aldyn ala eskerterimiz: bul maqala belgili bir saıası ustanymdardy jaqtaý, maqtaý, aqtaý, dattaý sarynynan ada sıpatta, eń aldymen oqyrmanǵa túıtkildi taqyryp týraly tanymdyq málimet berýdi kózdep jazylǵan. Onyń sebebi maqalany oqý barysynda aıqyndala túsedi.      Saýytbek ABDRAHMANOV. Eldiń zatynan buryn atyn aıtaıyq. Pales­tı­na­nyń atyn evreıler ıvrıtshe «pelıshtım» sózi­nen shyǵarady. «Pelıshtım»  «syrttan kirgender»  («vtorgshıesıa») degen maǵyna beredi eken. Bul jerdi atam zamanda mekendegenderdiń fılıstımlıandar atalatyny sondyqtan. Arabtar ol mem­lekettiń atyn Daýlıat Fılastyn deıdi. Dáýlet – memleket degen sóz. Qazaq «Baı-dáýletti bol» degende áıteýir baılyqty ǵana aıtpaǵan, baılyǵyńa saı eldigiń bolsyn degen de tilek bildirgen. Osy aıdarmen jarııalanǵan Ierýsalım qalasy týraly maqalamyzda («EQ», 2008, 19 qyrkúıek): «Bul oqıǵalardyń dramatızmin sergek seziný úshin sol óńirdegi ejelgi halyqtardyń túp-tuqııanyna úńilýge týra keledi. Másele my­nada: arabtar da, evreıler de bir kisiniń – Yby­raıymnyń (Avraam) balalary. Evreıler Yby­raıym­nyń Sarasynan (Sarra, Saraı) týǵan Ys­qaq­tyń (Isaak), al arabtar Ajardan (Agar) týǵan Ysmaıyldyń urpaq­tary. Ekeýi de semıt­ter. Ekeýiniń de tilderi semıt-hamıt tildik shoǵy­rynyń bir tobyna – semıt tobyna jatady. Semıt tilinde sóıleıtin halyq­tar­dyń ishinde eń kóp taralǵany – arabtar men evreıler», dep jazǵan­byz. V.Bazanovtyń: «My znaem, chto syn Avraama ot egıptıankı Agar (Hagar), Is­maıl, ıavlıaetsıa rodonachalnıkom severnyh arab­skıh plemen. Estestvenno, chto ı syn ot Saraı Isaak v bolsheı stepenı arab, chem evreı. Kak nı stranno, no mat evreıskogo naroda ımeet arabskýıý krov» degen sózin de («Taıny Bıblıı ı Korana», M., «Veche», 2006, 75-bet)  keltirgenbiz.  Al endi máseleniń qıy­ny da osynda. Arabtar da, evreıler de «Aǵaı­yn­nyń azary bolsa da, bezeri bol­maıdy», «Aǵaıyn ózgege qısa da, ólimge qımaıdy» dep maqaldaıtyn, jaqyndasa tebisip, alystasa kisinesip júre beretin keńbalaq qazaqtar emes. Aǵaıynnyń  ashynǵany jaman bolady. Arasy bir ashylsa, aralaspaı ketetin aǵaıyn keıde qazaqtan da tabylyp qalady. Palestına dep geografııalyq turǵydan Taıaý Shyǵystaǵy shamamen búgingi Gaza sektoryn, Izraıldi, Golan qyrqalaryn, Iordan ózeniniń batys betin, Iordanııanyń bir bóligin qamtıtyn aýmaqty aıtady.   Bıblııaǵa salsańyz, evreıler bul óńirge b.d.d. 2-shi myńjyldyqta kelgen eken. Patshalyqtar Kitabyndaǵy Saýl patshanyń soǵystary jaıyn­da baıandaǵan tusta «Izraıl jeri» (ıvrıtshe – Eres Israel) alǵash ret aýyz­ǵa alynǵan kórine­di. Sol zamanda Iordan óze­ni­niń qos jaǵalaýynda Saýl, Davıd, Solomon atty uly patshalardyń dáýren qurǵan ǵasyrynda bir­tutas Izraıl  patshalyǵy qalyptasqan. B.d.d. 930 jyly Davıd pen Solomon derjavasy eki pat­shalyqqa ydyraı­dy da, soltústik jaǵyndaǵysy Izraıl, ońtústik jaǵyndaǵysy Iýdeıa atala bas­taıdy. «Jeti jurt kelip ketken jer» dep bizdiń qazaq aıtatyndaı, Palestına jerine de talaı jurt kelgen, bul jerden de talaı jurt ketken.  Va­vı­londyqtar b.d.d. 586 jyly qýyp shyqqan evreıler araǵa alpys tórt jyl ǵana salyp, qaıta oralǵan da, Ierýsalım Hramyn qalpyna keltirgen. Palestına parsynyń Ahemen áýletiniń de, Aleksandr Makedonskıı qur­ǵan memlekettiń de, Egıpettiń Ptolemeı áýle­ti­niń de, Sırııadaǵy Selevkı áýletiniń de qu­ramy­na kirgen kezder bolǵan.  Bizdiń dáýirimizdiń tórtinshi ǵasyrynda Palestına jerin rımdikter basyp alyp, Rımniń provınsııasyna (Iýdeıa pro­vın­sııasy) aınaldyrǵan. Imperator Adrıan 135 jyly evreıler kóterilisin basyp-janshyǵan soń jalpy Iýdeı patshalyǵynyń atyn jurttyń jady­nan birjola óshirý úshin Jerorta teńizi men Iordan ózeniniń  arasyndaǵy búkil aýmaqty Palestına dep atatqyzady. Latynsha nusqasy – Palaestina. Bul jerdi arabtar 638 jyly basyp alǵan. Palestına ataýynyń arabsha aıtylýy túrinde Falastyn sózin ornyqtyrǵan. Qalaı degende de búkil álem moıyndaıtyn shyn­dyq mynaý: úsh uly dinniń – ıýdaızmniń, hrıstıandyqtyń, ıslamnyń uıysqan uıasy osy jer. 2008 jyly Ierýsalımge barǵanymyzda bireý­lerdiń Kóz jasy qabyrǵasyna, bireýlerdiń Qudaı qabiri hramyna, bireýlerdiń Jartas meshitine minájat etip jatqanyn kórgenbiz, Ierý­sa­lımniń ıslamda Mekke men Medıneden keıingi úshinshi qala sanalatynyn jazǵanbyz. Paıǵam­bary­myz Muham­med (s.ǵ.s.) 619 jyly Mıraj túninde (Láılat ál-Mıradj) osy jerge Mekkeden ushyp kelgen, dál osy jerden qanatty Bý­rakqa (qazaq Pyraq deıdi) minip, jeti qat kókke kóterilgen. Bul jaıynda Qurannyń Isirá súre­si­niń 1-aıatynda aıtylǵan. Paıǵambarymyz saqa­lynyń úsh taly da osynda saqtaýly. Paı­­ǵambarymyz kók­k­e kóterilgen jer­ge ál-Aqsa meshiti or­na­tylǵan. Mundaı jer­ge arabtar nege ta­laspaıdy? Talasady. Sonymen birge, etnos retinde ev­reı­lerdiń b.d.d. 2-shi myńjyldyqta osy Palestına jerinde qalyptasqany da talas týdyrmaıtyn ta­rıhı fakt. Búkil hrıs­tıan álemi qasıet tu­tatyn Qudaı qa­biri hramy da osyn­da. Hrıstosty kres­ke kergen Golgofa qyrqasy da osynda. Hrıstostyń kókke ushyp ketetin jeri de osynda. Prokýror Pontıı Pılat Hrıstosty sottaı­tyn pretorıı orny da osynda. Mundaı jerdi evreıler nege ózimizdiki demeıdi? Deıdi. Palestına jerinde ıýdaızmniń, hrıstıan­dyq­tyń qaldyrǵan izi kóp pe, musylmandardyń qal­dyr­ǵan izi kóp pe dep daýlasýdyń da bereri sha­maly. Palestına jerinde Omeııa áýletiniń de (661-750), Abbas áýle­tiniń de (750-969), Fatıma áýletiniń de (969-1099) izi saırap jatyr. Mu­syl­mandar ál-Qudys dep ataǵan bul qa­la­ny arabtardan krest kerýshiler qaıta tar­typ alǵan. Pa­les­tınanyń aýma­ǵyn krest kerýshilerdi tal­qandaıtyn My­syr sultany Salah ád-Dın de, odan keıin Mysyr men Sı­rııany qabat bılegen ózimizdiń qan­da­sy­myz Beı­barys sul­tan da basqaryp tur­ǵan. Osyn­daǵy ol kezde sany az evreıler turmaq, bú­kil batys álemin moń­ǵol áskerleriniń shap­qyn­­shylyǵynan olardy 1260 jyly Aın-Jalýt tú­bin­de­gi uly shaıqasta tal­qandaǵan Beıba­rys sul­tan  qutqa­ryp qal­ǵan joq pa? Osy je­ńis moń­ǵol­dardyń Af­rıka qur­ly­ǵyna basyp kirmek jo­lyn birden kesip tasta­ǵan edi ǵoı. Osman ım­perııasy tarıh sahnasyna dúrildep shyqqanǵa deıin Egıpettiń qaraýynda kelgen Palestınany sultan Selım bastaǵan túrik qoly 1517 jyly basyp alyp, tutastaı tórt ǵasyr boıy bul jer túrikterdiń qolyna qaraǵan joq pa? Ol kezde el aýmaǵy eki vılaıetke (ýálaıat) bólingen.  1800 jyly Palestınanyń bar halqy 300 myńnan aspaǵan eken, mundaǵy bar evreıdiń sany 5 myń ǵana bolǵan eken. Jalpy, Palestınadaǵy barsha hrıstıandar sany nebári 25 myń shamasyn quraǵan. Tarıh tolǵan paradoks. Bir jamannyń bir jaqsylyǵy bar. Palestınaǵa evreılerdi oralt­qan uly ıdeıanyń aty – sıonızm. Zamanynda dáý­ren quryp turǵan Izraıl patshalyǵyn assı­rııalyqtar, Iýdeı patshalyǵyn vavılondyqtar talqandaǵan soń naızanyń ushymen  dúnıeniń burysh-buryshyna qashyp baryp, shashyrap ketken (grektiń «dıaspora» sóziniń maǵynasy – sha­shyraý, bytyraý) evreıler, ana elde de, myna elde de kóztúrtki bolyp, soǵylyp, sabylyp júrgen (mysaly, Reseıde «evreıskıe pogromy» deıtin masqara oqıǵalar 1917 jylǵa deıin jalǵasyp kel­gen, 1904 jylǵy ataqty Kıshınev «pogromy­nan» keıin elden 40 myń adam Palestınaǵa kóship barǵan) evreıler, Gıtler genosıdinen 6 mıllıon adamy atylǵan, asylǵan, Osvensım, Býhenvald peshterinde órtelgen evreıler Ekinshi dúnıe­júzilik soǵysta erekshe zardap shekken etnos retinde sol soǵys bite salysymen jeke memleket qurý múmkindigine ıe boldy. Munyń aldynda, 1917 jyly Palestınada «evreı halqynyń ulttyq oshaǵyn» qurýǵa Ulttar Lıgasy (BUU-nyń izashary) ýáde etken Balfýr deklarasııasy da evreılerdiń Birinshi dúnıejú­zilik soǵysta alabóten zardap shekkenine baı­la­nysty qabyldanǵan. Ulttar Lıgasy 1922 jyly Palestına aýmaǵyn basqarýǵa Ulybrıtanııa man­datyn belgilegen. Brıtan bıligi tusynda evreı turǵyndar sany 90 myńǵa jetken. Eldegi negizgi halyq musylman arabtar bolǵanymen, sol kezdiń ózinde Ierýsalım turǵyndarynyń basym kópshi­ligi evreıler edi. Al saıasatty qaı kezde de qala jurty aıqyndaıdy. Ultty da qala qalyptas­tyrady.  Polshadaǵy, Vengrııadaǵy antısemıtızm esiriginen keıin (1924-1929) Palestınaǵa 82 myń evreı qashyp kelse, Germanııadaǵy  nasıstik ıdeologııa qyspaǵy Gıtlerden bas saýǵalaǵan 250 myń evreıdi Palestınaǵa jetkizgen. Qysqasy, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys aıaqtalǵanda Palestı­nadaǵy árbir úshinshi adam evreı bolatyn. Osydan keıin-aq Palestına jerindegi ultaralyq qatynas shıelenise tústi.  1947 jyly Brıtanııa úkimeti Palestına mandatynan bas tartty. Negizgi sebebi – arabtar men evreılerdiń máselesin sheshe almaǵandyǵy. Biz  Nıý-Iorktegi BUU ǵımaratynan «Vopros o Palestıne ı Organızasııa Obedınenyh Nasıı» de­gen kitapsha ala qaıtqan edik. Sonyń qaı betin oqyp qarasańyz da  mine alpys jyldan astam ýa­qyt­tan beri  Palestına BUU-nyń basty bas aýrý­la­ry­nyń birine aınalyp kele jatqanyna kóz jetkizesiz. 1947 jylǵy 29 qarashada Birikken Ulttar Uıymy Palestınany bólý josparyn (BUU Bas Assambleıasynyń № 181 qarary) qabyldady. Ol jospar boıynsha Palestına eki memleketke –  arabtar jáne evreıler memleketterine bólinetin bolyp sheshildi. Ierýsalım BUU basqaratyn halyqaralyq qala retinde belgilendi. Evreıler bul sheshimge shap ete túsip, birden-aq qabyl aldy. Arab memleketteriniń lıgasy jáne Arab joǵarǵy keńesi bul jospardy birden-aq keri serpip tastady. Osynyń sebebin túsindirý qıynnyń qıyny. Erkin ensıklopedııa – Vıkıpedııanyń anyqtamalyq materıalynda dál sol kezde Pa­lestınanyń Joǵarǵy komıssary kolonııalar isteri jónindegi mınıstrlikke joldaǵan qyzmettik jazbada arab memleketin qurýǵa arnalǵan aýmaq arab elderiniń arasynda bolmaı qoımaıtyn so­ǵys­tyń nátıjesinde Sırııanyń, Transıorda­nııa­nyń jáne Egıpettiń ózara bólisine túsedi degen boljam jasalǵanyn aıtady. Eger osy sóz shyn­dyqqa jaqyndasa, onda Palestınadaǵy arab memleketin qurý isine áý basta arabtardyń ózara alaýyz­dyǵy kedergi keltirgen demeske áddiń qalmaıdy. Arabtar memleket qurmady eken dep mundaı tarıhı múmkindikten evreıler bas tartqan joq. 1948 jylǵy 14 mamyrda mandatqa qarasty Palestınanyń qalǵan aýmaǵynda Izraıl memleketi qurylatyny jarııalandy. Erteńinde, 15 mamyrda arabtyń jeti memleketi (Egıpet, Sırııa, Lıvan, Transıordanııa, Saýd Arabııasy, Irak pen Iemen) jańa qu­ryl­ǵan elge bas saldy. Birinshi Arab-Izraıl soǵysy solaı bastaldy. Evreılerdiń arabtarǵa qarsy qoıatyn ekinshi kinási  osy – soǵysty al­dymen bastaǵandyǵy. Jeti jaqtap shabýylǵa shyqqanymen, arabtar jabylyp júrip  bir Izraıldi jeńe almady. Onyń da sebepteri belgili. Bir jaǵynan, arab elderiniń áskerı qýaty­nyń álsizdigi, ózara is-qımyl birliginiń na­shar­lyǵy, ekinshi jaǵy­nan, halyqaralyq sıonızm kúshteriniń Izraılge qýatty qoldaý kór­setýi. Aqyry jyl boıǵy soǵys áreket­te­ri­nen keıin bitim jasa­lyp, ýaqytsha shekaralar belgilendi. Transıordanııa Batys jaǵalaý men Shyǵys Ierýsalımdi ıelenip, Egıpet Gaza sektoryna baqylaý ornatqany bolmasa, Pa­les­tınanyń arab memleketi qurylmaǵan kúıi qala berdi. Onyń esesine osyndaı basy ashyl­maǵan jaǵdaıǵa qaramastan, sol soǵystyń artyn­sha, 1949 jylǵy 11 mamyrda Izraıl Birikken Ulttar Uıymynyń músheligine qabyldandy. Palestına máselesin 1967 jylǵy jáne 1973 jylǵy arab-ızraıl soǵystary odan saıyn ushyndyra tústi. Ásirese, 1967 jylǵy Alty kún­dik soǵys arab áleminiń ábden ara-dara kúıde ekenin, arab jurtynyń ekonomıkalyq turǵydan da, áskerı turǵydan da ábden kenjelep qalǵanyn kóz jetkize kórsetip berdi. Sol alty kúnniń ishinde Izraıl arab elderiniń bar tehnıkasyn talqan­dap (áskerı áýejaılarǵa, tank kolonnalaryna avıasııa soqqylary dáıim namaz kezinde ja­sal­ǵan, ol kezde arab soldattary, ushqyshtary ne bol­sa da  sájdeden basyn almaıtyn), burynǵy man­dattyń barlyq aýmaǵyna óz baqylaýyn ornatyp úlgerdi,  Egıpet áskerin Gaza sektoryn tastap shyǵýǵa, Sınaı túbegine sheginýge máj­búrledi, Iordanııa áskerlerin Iordan ózeniniń ar jaǵyna ysyryp tastady. Mahmud Abbastyń Pa­lestınanyń táýelsiz­di­gin 1967 jylǵy sheka­ra­synda taný qajettigin aıtyp júrgeni son­dyq­tan. Palestına memleketi 1988 jylǵy 15 qarasha­da Aljırde Palestına ulttyq keńe­si­niń (Pales­tınany azat etý uıymynyń joǵary keńes or­ga­ny) sessııa­syn­da jarııalanǵan. 1994 jyly Osloda Izraıl men Palestınany azat etý uıymy ara­synda qol jetken kelisimge sáıkes Palestına ulttyq ákimshiligi qu­ryl­ǵan. Bul kelisim boı­ynsha OOP Izraılmen túpkilikti ýaǵ­da­lastyqqa qol jetkenge deıin Palestına táýel­sizdigin ja­rııa­laý­ǵa moratorıı belgileýge jáne ózin resmı túrde Palestına ulttyq ákim­shiligi dep ataýǵa tıisti bolatyn. Memlekettik qury­lym­dardyń jarym-jarty­laı ǵana qalyptasty­ryl­ǵany, armııanyń joq­ty­ǵy shyn máninde Palestına memleketi qazirgi kúnge deıin tolyqqandy kúıde qurylmaǵanyn kór­setedi. Bir kezde arab memleketin qurýǵa bó­lingen aýmaq árkimniń ıeliginde: Iordan ózeni batys jaǵalaýynyń basym bóligin  Izraıl armııasy baqylap tur, Shyǵys Ierýsalımdi Izraıl basyp alǵan, Gaza sektory men Iordan ózeniniń batys jaǵalaýy Izraıl aýmaǵy bólip jatqan eki anklav – bir jaǵyna HAMAS (Islam qarsylyq qozǵalysy), bir jaǵyna FATH (Pales­tınany ulttyq azat etý qozǵalysy) ıelik etýde. Osy eki uıym bir-birimen qarýly qaqtyǵysqa da túsip turady. Ár anklavtyń óz úkimeti bar. Oǵan HAMAS-ty biraz elde lańkestik uıym dep ba­ǵa­laıtynyn qossańyz, biraz nárseniń basy ashy­lady. Lańkestik demekshi, osy jaǵdaı Palestına problemasyn sheshýdegi basty qıyndyqtardyń birine aınalyp otyrǵanyn aıtpasqa bolmaıdy. Palestına basshylyǵyndaǵy ara-daralyq, bir kezde jiberilgen saıası qatelikter ol eldiń halqy táýelsiz memleket qurýǵa quqyly emes degendi áste de bildirmeıtini belgili. Sondyqtan da, álemdik qoǵamdastyqtyń basym bóligi (125 memleket) Palestına memleketin resmı túrde tanyp otyr. Eldi tanýdan (qazirshe dep qoıaıyqshy) BUU Qaýipsizdik keńesiniń úsh turaqty múshesi (AQSh, Ulybrıtanııa men Fransııa), sondaı-aq Eýro­odaq­tyń kóptegen elderi, Japonııa basqa da memleketter bas tartýda. BUU Bas Assambleıasynyń 66-ses­sııa­sy­nyń qarsańynda osy másele erekshe kókeı­kes­ti­lene tústi. Mahmud Abbas BUU-ǵa Palestına memleketin tolyqqandy múshe retinde taný tý­ra­ly ótinim túsiretini belgili bolǵannan-aq ses­sııa­daǵy pikirtalastyń basty taqyryby aıqyndalyp qalǵan edi. Barak Obamanyń sessııa bastalardan buryn eger Palestına bul máseleni Qaýipsizdik keńesiniń qaraýyna shyǵarsa, onda AQSh Keńestiń turaqty múshesi retinde veto qoıý quqyn paıdalanady dep málimdeýi onyń BUU-daǵy sózine qyzyǵýshylyqty tipti kúsheıtip jiberdi. Reseı de, Qytaı da Palestınany qoldaı­tynyn aldyn ala-aq ańǵartqan. Shynyn aıtqan­da, AQSh basshylyǵy eki ottyń ortasynda qal­dy. Reseıdiń «Novostı» aqparattyq agenttiginiń saıası sholý­shy­sy Andreı Fedıashın Internette: «Aýǵan­standaǵy, Iraktaǵy, Lıvııadaǵy soǵysqa, Sırııa­ǵa «shúıilýge» endi kelip Palestınaǵa qarsy veto qosylsa, onda ıslam áleminiń jańa ra­dıkalızmi daıyn deı berińiz», dep jazdy.  «Nıý-Iork taıms» gazetinde bylaı dedi: «AQSh Pa­les­tı­nanyń táýelsizdik jarııalaý jó­nindegi ótinimin qoldaýǵa tıis... óıtpegen kúnde olar arab ále­min­degi senimniń qalǵanynan da aırylady». AQSh Prezıdenti álemniń bas minberinen mynany aıtty: «Osydan bir jyl buryn men Pales­tınany táýelsiz kúıde kórgim keletinin aıtqan edim. Men palestına halqy óziniń memleketin qurýǵa laıyqty ekenine sengenmin jáne senemin. Kóptegen adamdardyń bul iste ilgerileý joqtyǵyna alańdaıtynyn bilemin. Men de alań­daımyn. Alaıda, maǵan senińizder, ondaǵan jyl­dar­ǵa sozylyp kele jatqan qaqtyǵystyń tez ta­byla qalatyn sheshimderi bolmaq emes. Beıbitshilikke qol jetkizý – qıyn mindet, beıbitshilikke BUU-nyń deklarasııalarymen nemese qarar­la­ry­men qol jete salmaıdy. Eger bári ońaı bolsa, beıbitshilik baıaǵyda-aq ornar edi. Biz umtylatyn bolashaqta palestınalyqtar egemen memlekette ómir súretin bolady. Olardyń muny kópten kútip júrgenin kórmeý múmkin emes. Sonymen birge, Amerıkanyń Izraıl qaýipsizdigin qamtamasyz etýge berik beıimdiligi buljymaıtynyn da túsiný kerek». Fransııa Prezıdenti Nıkolıa Sarkozı Palestına usynysyna amerıkalyq veto qoıylsa, munyń ózi Taıaý Shyǵysta shıelenisti kúsheıte tú­setinin eskerte kelip, Palestınaǵa baıqaýshy el­diń ótpeli mártebesin berýdi, Izraıl men Pales­tınanyń arasynda beıbit shart jasaý úshin bir jyldyq keste daıyndaýdy usyndy. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev BUU-daǵy sózinde Palestına memleketiniń qu­ry­lýyn qoldaıtynyn basyn asha aıtty. Sonymen birge, óńirdegi barlyq memlekettermen jaqsy qa­rym-qatynas ornatqan el retinde qaqtyǵystyń ádildikpen, sonyń ishinde tikeleı palestına-ızraıl kelissózderi arqyly rettelýin jaqtaıtynyn atap kórsetti. Biz Nıý-Iorkte bolǵan kúnderi Qazaqstan Islam Yntymaqtas­tyǵy Uıymynyń tóraǵa eli retinde taǵy bir irgeli is tyndyrdy. Erjan Qazyhanovtyń tóraǵa­ly­ǵy­men ótken IYU-ǵa múshe memleketter syrtqy ister mınıstrleriniń jyl saıynǵy úılestirý kezdesýi  jaıynda gazetimizdiń keshegi nómirinde ja­rııalanǵan «Qyrkúıektegi qarbalas kúnder» atty maqalada bylaı delingen: «IYU dele­gat­tary Palestınanyń jaǵdaıyna erekshe nazar aýdaryp, Qazaqstan tarapynyń usynysymen 57 memlekettiń mınıstrleri aldynda Palestına Prezıdenti Mahmud Abbas sóz sóıledi. Osy ma­ńyzdy jınalystyń sońynda Uıym bir aýyzdan Palestına memleketiniń BUU-ǵa músheligin qol­daý jóninde saıası qarar qabyldady. Qazaqstan tóraǵalyǵy arqasynda qol jetkizilgen osyndaı saıası aýyzbirshilik musylman jáne halyqaralyq qaýymdar úshin óte mańyzdy serpilis boldy».    Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń  Palestına máselesi boıynsha BUU-daǵy sózi, onyń artynsha ótkizilgen IYU-ǵa múshe elder syrtqy ister mınıstrleriniń úılestirý kezdesýinde qol jetken aýyzbirshilik bizdiń elimizdiń ıslam álemindegi ornyn burynǵydan da qomaqtylandyra túsetini talassyz. Biz álem jurtynyń aldynda, jyldyń basty jıynynda palestına halqynyń óz taǵ­dy­ryn ózi aıqyndaýǵa, táýelsiz memleket qurýǵa, BUU músheligine qabyldanýǵa zańdy quqyn ashyq qoldaý arqyly palestınalyqtar men ızraıldikter arasyndaǵy kelissóz áleýetin barynsha tolyq paıdalanýdy, palestınalyq bosqyndar másele­sin ádil sheshýdi, basyp alynǵan terrıtorııa­lar­daǵy demografııalyq quramdy kúshtep ózgertýge qarsylyǵymyzdy, lańkestiktiń qandaı túrin de aıyptaıtynymyzdy, sonymen birge Izraıldiń qaýipsiz ómir súrýge umtylysyn qoldaıtyny­myz­dy bildirip otyrmyz. Palestınany jaqtaý tipti de Izraılge qarsy shyǵý emes. Izraıl halqynyń da aınalasyndaǵy eldermen beıbit qarym-qatynas jasaǵysy, beıqut ómir súrgisi keletini talassyz.   Palestınany jaqtaý – bir kezde derbes memleket qurý múmkindigin san túrli sebepterge baılanysty qoldan shyǵaryp alǵan, tarıhtyń ón boıynda kóp qıyndyq kórgen ha­lyqtyń tabıǵı tilegin jaqtaý.   1948 jylǵy soǵys qımyldarynan keıin 750 myń pales­tı­na­lyq atamekenin tastap, batys jaǵalaýda, Gaza sek­torynda, kórshiles arab elderinde bas saýǵa­lap, bosqyn bolyp ketti. 1967 jylǵy soǵys qı­myldarynan keıin bul qatarǵa taǵy da pales­tı­nalyq 500 myń bosqyn qosyldy. Biz Nıý-Iorkte júrgenimizde BUU-da palestınalyq bosqyndarǵa kómek kórsetý jóninde Taıaý Shyǵys agenttigi bar ekenin bildik. Surastyryp qarasaq, ol agenttik qazir... 3,9 mıllıon palestınalyq bosqyndy tirkep otyr eken! Olardyń ekeýin – atasy men nemeresin myna sýretten kóresiz. Ondaǵan jyldar boıy pales­tınalyq bosqyndardyń bar bas­pa­nasy kádimgi kenep shatyr. Sol kenep shatyr­lar­da týǵan balalardyń balalary turmaq, endi neme­releriniń aldy da kenep shatyrlarda dúnıege kele bastady... Sumdyq qoı. Qazirshe bul máseleniń sheshile qoımaıtynyn aıtýǵa týra keledi. BUU-nyń Qaýipsizdik Keńesi Palestına ótinimin qarap, bul máseleni jerine jete tekserýdi tıisti komıtetke tapsyrdy. Komıtet máseleni birneshe aı boıy qaraýy múmkin. Ol komıtet qandaı sheshim shyǵarǵanda da qazirgi  saıası jaǵdaıda AQSh Qaýipsizdik keńesinde veto quqyn paıdalanatyndyǵy anyq. Demek, Taıaý Shyǵystaǵy shırlengen túıin taıaýda, ońaılyqpen tarqatyla qalmaıtyny da anyq. Alaıda, biz Palestına bos­qyndarynyń aıanyshty ahýaly dáıim osylaısha jal­ǵasa bermeıtinine senemiz. Taıaý Shyǵysta  túp­kilikti beıbitshilik ornaıtyn kún kelerine senemiz. Biz bul maqalany Izraıl-Palestına janja­ly­na tórelik jasaý úshin, artyq-aýys aqyly­myzdy aıtyp qalý úshin jazǵan joqpyz. Ondaı maqalany aǵylshyn tilinde jazsańyz da, qazir bul maqsatyńyzǵa jete almaısyz. Biz bul maqa­lany beıbitshilikke aparar  joldyń qandaılyq taıǵaq keshýli ekenin kórsetý úshin, bárinen de buryn jaqynda 20 jyl tolatyn atyńnan aı­nalaıyn Táýelsizdiktiń qadir-qasıetin óz aǵaıy­nymyzǵa bilgize túsý úshin jazdyq.