Eýrazııalyq medıa-forýmnyń halyqaralyq pikirsaıys alańy retinde on bes jyldan beri 60-tan astam memlekettiń 600-den astam ókilderiniń basyn qosyp, Qazaqstannyń tórinde ún qatyp kele jatqanyn bilemiz.
Bıylǵy medıa-forýmnyń bir ereksheligi – ol EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesiniń aıasynda ótip, sonyń Kongress-ortalyǵynda jumysyn júrgizetin bolady. Osy kórmeniń ózi de Batys pen Shyǵystyń arasyndaǵy aralas-quralastyqty ǵana emes, ortaq problemalardy sheshýdiń ozyq tásilderin, ásirese, ekonomıkalyq máselelerdiń sheshimin tabýda utymdy joldardy izdeıdi emes pe?!
Endi medıa-forýmnyń qalaı jumys isteıtindigine toqtala keteıik. Maýsymnyń 22-si kúni medıa-forým jumysyn aldymen «Shyǵarmashylyqpen oılaý kontent pen saýdanyń óristeýin qalaı qoldaıdy» degen taqyrypta sheberlik-sabaǵyn ótkizýden bastaıdy. Ony Anglııanyń «Faınenshl taıms» gazetiniń arnaýly ókili Devıd Eplfıd júrgizedi. Odan keıingi sheberlik-sabaqtaryn da ulybrıtanııalyq ókilder júrgizetin bolady.
Máselen, «Medıadaǵy tabysty naýqannyń tetikteri» taqyrybyndaǵy sheberlik-sabaǵyn Ulybrıtanııa Premer-mınıstri baspasóz qyzmetiniń burynǵy basshysy Djaılıs Kenıngam, «Bıznes-jańalyqtar jáne jańalyqtardaǵy bıznes» degen taqyryptaǵy sheberlik-sabaǵyn halyqaralyq «Bloomberg» agenttiginiń halyqaralyq dırektory Todd Baıer jáne t.b. júrgizedi.
Medıa-forým jumysynyń ashylyp, plenarlyq otyrystary bastalatyn kúni – 23 maýsym. Ony «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov quttyqtaý sózben ashady. Odan keıin Eýrazııalyq medıa-forýmdy uıymdastyrý komıtetiniń tóraıymy, senator Darıǵa Nazarbaeva sóıleıtin bolady.
Alǵashqy otyrys «Kópirler tartqan ba álde qabyrǵalar turǵyzǵan qolaıly ma?» degen taqyrypta álemdik jańa tártipke arnalady. Munda jahandyq tártipti eski qaǵıdattan jańa sapadaǵy ózgeriske ótkizýdiń ssenarııleri qandaı bolýy kerek degen máseleler qozǵalady. Sonyń ishinde álemdik kartanyń transformasııasy, qaterler men qorytyndylar týraly oılar ortaǵa salynady dep kútilýde.
Qazirgi álem turaqsyzdyqtyń qaterlerine jaýap bere ala ma, jahandyq ıntegrasııalardyń ózgerisi eski jaǵdaıdan álemdik jańa tártipke kóshire ala ma degen sııaqty pikirler aıtylyp, olardy basqalardyń qalaı qabyldaıtyndyǵy osy pikirsaıystarda kórinetin bolady.
Otyrystyń moderatory bolyp, Ulybrıtanııanyń tanymal telejúrgizýshisi Nık Goıng belgilengen. Al spıkerler qatarynda Eýrokomıssııanyń burynǵy tóraǵasy Joze Manýel Borrozý, Túrik Respýblıkasynyń 11-prezıdenti Abdolla Gúl, AQSh-tyń BUU-daǵy burynǵy elshisi Bıll Rıchardson, Reseı Memlekettik Dýmasynyń halyqaralyq ister jónindegi komıtetiniń tóraǵasy Leonıd Slýskıı sóıleıdi dep kútilýde.
Ekinshi jalpy otyrystyń taqyryby «Bolashaqtyń energııasy: jasyl ekonomıkanyń qýaty» dep atalyp, EKSPO-2017 kórmesiniń taqyrybyn qaýzaǵan. Onda bolashaqtyń energııasynyń basymdyqtary, tıimdilikteri týraly áńgimeler aıtylmaqshy.
Moderatory Reseıdiń RBK telearnasynyń júrgizýshisi Andreı Levchenko bolyp belgilengen bul otyrysta Úndistannan shyqqan Nobel syılyǵynyń laýreaty Radjendra Pachaýrı, «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov, AQSh-tyń Kolýmbııa ýnıversıtetiniń professory Grasıela Chıchılnıskı, Qazaqstannyń qaıtalama energetıka qaýymdastyǵynyń bas dırektory Arman Qashqynbekov jáne Ortalyq Azııadaǵy IýNEP (UNEP) ofısiniń basshysy Natalıa Alekseeva sóıleıtin bolady.
Úshinshi jalpy otyrystyń taqyryby «Azııa ekonomıkalyq ǵajaıybynyń qupııalary» dep atalǵan. Onda Azııanyń ozyq ekonomıkalyq elderiniń ǵalamdyq daǵdarysqa qalaı tótep berip, turaqtylyǵyn saqtap otyrǵandyǵy týraly sóz bolady. «Azııa barystarynyń» jalpyálemdik qarjy daǵdarysy kezinde ekonomıkalyq ósimdi saqtap otyrýynyń syry nede? Qytaı men Azııanyń basqa da ındýstrııaly damyǵan elderiniń joǵary damý qarqynynyń turaqty bolýyna qandaı ádis-tásilder, amal-aılalar áser etip otyr degen máseleler medıa juldyzdardyń aýzymen qalaı baǵalanatyndyǵy erekshe qyzyqty bolatyny sózsiz.
Otyrysty júrgizý qurmeti halyqaralyq «Bloomberg» agenttiginiń bas dırektory Todd Baıerge júktelipti. Al sóıleıtin sheshender qatarynda Sıngapýrdegi Lı Kýan Iý mektebiniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Parag Hanna, «Astana» qarjy ortalyǵynyń basqarýshysy Qaırat Kelimbetov, AQSh-tyń «Eýrazııa» qory keńesiniń múshesi Arıýna Namsraı, Qytaıdaǵy qosylý jáne jutylý naryqtary qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Vang Veı, Reseıdiń «Sberbank» basqarmasynyń tóraǵasy German Gref engen.
Budan ári de tórt jalpy otyrys bolady dep kútilýde. «Aqıqattyń jeńetin ýaqyty bola ma?» degen tórtinshi otyrystyń moderatory bolyp Katardyń «Ál-Jazıra ınterneıshnl» telekompanııasynyń júrgizýshisi Djeın Datton belgilengen. Spıkerler qatarynda Qazaqstannyń Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev, Ulybrıtanııanyń «Trafalgar Strategy» telearnasynyń negizin qalaýshy Djaıls Kenıngam jáne basqalar bar.
Barlyq otyrystardyń taqyryptary da adamzat taǵdyry úshin óte ózekti máselelerdi qamtyǵan. Solardyń ishinde besinshi otyrysta qaralatyn «Sırııa daǵdarysy: soǵystyń aıaqtalar shaǵy bola ma?» degen taqyryp ta barynsha mańyzdy ekeni daýsyz. Bul otyrys 24 maýsym, senbi kúnine belgilengen. Onda Sırııa problemasyn sheshýdiń saıası joldary bar ma, kıkiljińge aralasyp otyrǵan úlken derjavalardyń arasynda ymyrashyldyq bola ma degen sııaqty máseleler talqyǵa salynbaq.
Otyrystyń moderatory – Edýard Shevardnadzeniń nemeresi, Máskeýdegi halyqaralyq RT («Russia Today») telearnasynyń júrgizýshisi Sofıko Shevardnadze. Al spıkerler qatarynda Túrkııanyń eks-prezıdenti Abdolla Gúl, Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov, Izraıl ulttyq qaýipsizdigi ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń qyzmetkeri Gılad Sher, Irannyń Taıaý Shyǵys strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Kaıhan Barzegar jáne t.b. bolady.
6-8 otyrystar da osy, senbi kúnine belgilengen. Olardyń taqyryptary beıbit ómirge, ekonomıkalyq damý problemalaryn qamtýǵa baǵyttalǵan. Sonyń ishinde altynshy otyrystyń taqyryby – «Kapıtal, eńbek jáne ıntellekt – erteńgi kúnniń úsh kıti» dep atalsa, jetinshi otyrys «Sıfrlyq tóńkeris» taqyrybyn qamtyǵan. Al sońǵy otyrystyń taqyryby «Jaıly jahandaǵy ómir» dep atalady.
Bul otyrystardyń moderatorlary men spıkerleri de azýyn aıǵa bilegen saıasatkerler, pýblısıster jáne halyqaralyq kózqarasty qalyptastyrýǵa yqpal etip júrgen ataqty medıalardyń basshylary. Máselen, Reseıdiń ITAR TASS aqparat agenttigi bas dırektorynyń birinshi orynbasary Mıhaıl Gýsman, AQSh-tyń eks-kongressmeni Don Bonker jáne t.b.
Sóıtip, elimizde taǵy bir halyqaralyq mańyzdy shara óziniń esigin kezekti ret ashqaly otyr. Onda aıtylǵan álemdik ozyq oılar men pikirlerdi qazaqstandyq jas jýrnalıster men saıasatkerlerdiń estip-bilýi ózderi úshin úlken tabys bolary sózsiz.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
