Qaıta qulpyrǵan «Qyz Jibek»

Al dástúr qashan da qaıta túleýimen qasıetti. M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatry 91-maýsymdaǵy jumysyn dramatýrgtiń «Qyz Jibegimen» túıindegende, bizdiń kókeıimizde eń aldymen «rejısser eski shyǵarmadan jańa spektakl jasaı aldy ma?» degen suraq turdy. О́ıtkeni, rejısser ótkenniń dúnıesin qolǵa aldy ma, endeshe ol sózsiz búgingi kúnge laıyq maǵyna izdeýi tıis. Klassıkanyń basqa sharty joq. 
Qoıýshy-rejısser jas bol­ǵanymen, buǵan deıin «Qas-qaǵym», «Lır patsha» qoıy­lymdaryn sátti sah­nalaǵan Elik Nursultan sıý­jeti jalpy jurtqa jaq­sy tanys «Qyz Jibekti» mýzykalyq drama úlgisinde usynǵanyn spektakldiń bas­ty jańalyǵyna balaǵan bolar edik. Tipti túsiniktirek tápsirlesek, «ulttyq mıýzıklge» kóbirek uqsaǵan. Qazaq teatrlarynyń sahnasynda ánmen, óleńmen jazylǵan pe­salardyń qoıylýy tańsyq emes. Birinen soń biri úzdiksiz shyrqalǵan ánderden kórermen eki jarym saǵatqa jýyq estradamen oryndalǵan dástúrli án keshinde otyrǵandaı áser alǵanyn nesin jasyraıyq. Munshama baı bı sahnasyn da bul teatrdyń sahnasy bu­ryn-sońdy kórmegen bolar. Jibek pen Tólegenniń ara­syndaǵy mahabbat el birligi men tutastyǵy ıdeıa­­­­­symen qatar órilip, halyqtyń oı-ar­many men ańsary tanylatyn, boıaýy jarqyn qoıylymda ulttyń ómirimen tyǵyz baılanysty dástúrler – bata sóz, qarǵys, joqtaý, zar, kóńil aıtý, qoshtasý jaqsy kórinis tapqan. Únemi jańashyldyqqa, tyń izdenisterge boı uryp júretin E.Nursultannyń salttyń bárin bir pesaǵa syıǵyzyp, sulý qyz, kórkem jigitterdi lek-legimen bıletip,  Jibek pen Tólegendi, Bekejan men Jibekti spektakl aıaqtalǵansha ánmen aıtystyryp qoıǵanyn, qandaı «formaǵa» salatynymyzdy bilmeı, ári-sári kúımen qol soǵyp turǵanymyzda, túıinin teatr dırektory Erlan Bilál sheship berdi. «Bul bizdiń EKSPO-2017 kórmesine arnaıy qoıǵan spektaklimiz» degennen keıin ǵana dereý «e, endi túsinikti boldy» dep Elikti taban astynda aqtap alýǵa tyrystyq. 
Jibektiń rólindegi Saltanat Baqaeva men Tólegen bolyp oınaǵan Almas Shaıahmetovtiń kóptegen ózge áriptesterinen ereksheligi, ekeýiniń de vokal­dyq sheberligi joǵary. Mýzy­kalyq drama Saltanat pen Almastyń jáne Shegeniń ró­lindegi M.Taǵanovtyń ánshilik qarymyn kórsetýge baǵyttalǵan bolsa, ol maqsat tolyǵymen oryndalǵan. S.Baqaevanyń oryndaýyndaǵy Jibek názik, jumsaq minezdi, sezimtal, lırıkalyq keıipker. Kınodaǵy kópshiliktiń kóńilinde qalyp qoıǵan órshil, ójet minezdi Jibekke múlde kereǵar beıne. 
Biraq qansha talpyn­ǵa­nymyzben, spektaklden Tó­legendi taba almadyq. Eger Tólegenniń obrazy ashylmasa, onda spektakl de joq degen sóz. «Qyz Jibektiń» jany E.Daıyrov, K.Shaıahmetova, B.Áb­dilmanov sekildi eki-úsh akter men teatr jastarynyń deni jumyldyrylǵan kópshilik sahnasynyń horeografııasy men vokalynyń arqasynda  ǵana aman qalǵan sekildi. 
Tólegenniń róli A.Shaıahme­tovtiń tabıǵatyna tán emes, tym jeńiltek. Harakteri joq, jalǵan kóńil kúı emosııasyna kóbirek beriledi de, kerisinshe, Jibekti alǵash kórgen kezde nemese onymen qoshtasyp, eline attanar sáttegi sahnalarda psıhologııalyq ıirimderi joqtyń qasy. Súıiktisimen alǵash jolyǵysyp tur nemese, mine, qoshtasqaly tur, biraq ol jan dúnıesin qýańshylyq jaılap alǵandaı, ishki qýatyn qospaıdy. Osy Almastyń ár jańa qoıylymdaǵy rólderinde sahnadan sharq uryp kimdi, neni izdeıtinin bilmeımiz. Júgirip sahnanyń ana buryshyna barady, odan alasuryp myna buryshqa keledi. Bitpeıtin alashapqyn júgiris áıteýir. Jaý shapqandaı sóıleıtini óz aldyna, asyǵys-úsigis sóı­legen sóziniń birde-biri besinshi qatarda otyrǵan bizdiń qulaǵymyzǵa jetpedi. Aıtyp jatqany «sóz­diń kúshin kórkemdiginen iz­degen» Músirepovtiń sózi me, bas­qanyń sózi me, ajyratyp ala almaısyń. Tólegennen keıin onyń ákesi Bazarbaı – Bo­lat Ábdilmanovqa kezek tıgende, qulaǵymyz raqattanyp qalady. Ol da ulynyń ata jaýy Syrlybaıdyń qyzyn alýǵa qarsylyǵyn bildirip bastyrmalata, shappa-shap jaýaptasyp, shapshańdata sóılep jatyr, biraq dál Tólegendeı tutyqpaıdy. Ár sózi anyq, baıypty. Minezi myǵym. Sesti. Ulynyń kóńili qaıdaǵy bir shúıkebas úshin aýǵan  ejelgi dushpanyna en jaılaǵan jylqysyn sanap berip, ata saltynan aınyǵysy joq. Biraq súıekke túsken qandy kek búgin-erteń joıylmaq emes. Qan kerek pe – qan, berdi áne, teris batasyn.
Shaǵyn bolsa da, Shegeniń beınesi qyzyq shyqqan. Sózi az, obraz, negizinen, sharyqtata salatyn ánge qurylǵan. M.Ta­ǵanovqa bap qosylǵan Ji­bektiń jeńiltek, erkekshora qurbysy Dúrııanyń jarasymdy ázilderi pesadaǵy qozǵaltqysh quraldardyń biri. Tek táp-táýir talantty aktrısa Zarına Kármenova onsyz da qyzyqtyryp áketer qylyǵy bar qurbyny erketotaılaý etip kórsetemin dep boıaýyn qalyńyraq jaǵyp jibergeni baıqaldy. Áıtpese, Zarınanyń kishkentaı rólin irilendirip kórsetý úshin kóp izdengeni, eńbektengeni kórinip tur. 
Spektakldegi barlyq oqı-ǵ­a­nyń uıytqysy, pesanyń belomyrtqa beınesi, ol árı­ne, Bekejan. Bekejan – kúr­deli beıne. О́zine aıar, ózgege adal bolyp kóringen ekijúzdi kúr­deli harakterdiń kiltin Er­ke­bulan Daıyrov dál tapqan. Erkindigimen baýraıdy. Zulym bolsa da, qorqaq emes, súıgeni Jibek úshin janyn berýge ázir kórinister qabat-qabat psıhologızmge toly. Bekejannyń qatysýymen ótetin barlyq sahnalardyń ishki dramatızmi tereń. Kekesini kelisken sylq-sylq kúlkisiniń ózinde sumdyq jasyrýly. Jalpy, bul spektaklde jańasha sahnalyq sheshim tapqan jalǵyz osy Bekejannyń beınesi boldy. Akter ózi keıipteıtin beıneniń eń mańyzdy qasıetin ańǵarǵan, obrazdy jan-jaqty qubyltyp jiberetin shtrıhtar tapqan. Bir kóńil kúıdi ekinshi kóńil kúıge jymdastyra jalǵap, sahna yrǵaǵyn buzbaı, birkelki ustaı bilgen Erkebulan spektakldiń negizgi júgin kóterdi desek, artyq aıtqandyq emes.
Akademııalyq teatrdaǵy jasaǵan obrazy bir-biri­ne uq­samaıtyn talantty ak­ter­lerdiń arasynda Kún­sulý Shaıahmetovanyń orny bó­lek. Tólegenniń anasy Qam­qanyń rólinen ulyna jan­ashyrlyq, otbasynyń bereke­sine, eliniń amandyǵyna alań­daǵan qamqor peıil analyq meıirimimen qabattasa bilinedi. Sahnalyq temperamenti, ár sózdiń maǵynasyn ashýdaǵy sóı­leý sheberligi, qımyl-qoz­ǵalysyndaǵy báıbishege tán bııazylyq kóńil toǵaıtady. 
Árıne, «Qyz Jibekte» kózge tú­ser kemshilik te baıqaldy. Ja­ńa túsken kelinniń betin otpen, jermen alastap, ene at­qa­ratyn joralǵyny Jibektiń anasy ózi atqaryp, eń sońynda qyzy Jibek pen Tólegendi tó­sekke deıin jetelep aparǵany esh­nársemen aqtaýǵa kelmeıtin kórinis. 
Sóz basynda qoıylǵan «jańa spektakl jasaı al­dy ma?» degen suraqqa gallo­grafııalyq, sahnalyq jańa sheshim tabýymen, sándi kostıým­derimen, jınaqy kompozısııa­symen jaýap bergendeı boldy. Jekelegen akterlik oıynnan ózge, mýzykalyq dramany óristetýdiń tosyn oı-júıesin, kórkemdik ereksheligin, re­jısserlik tyń sheshimderin tapqan eńbegin eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Máńgi ólmeıtin ómirsheń klassıkanyń bir uly­lyǵy da sonda, kemshilik ataýly onyń saıasy mol kóleń­kesinen kórinbeı qalyp jatady... 

Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»

ALMATY