Qazaqstanda da osy salanyń jaı-japsaryn jaqsy meńgergen mamandar bar. Olar tek Qazaqstanmen ǵana shektelip qalmaı, basqa memleketterdegi áriptesterimen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, halyqaralyq deńgeıdegi túrli forýmdarǵa qatysyp, gerontologııa boıynsha júıeli jumys júrgizip keledi. Endi osy baǵyttaǵy jumys Astanada jalǵasyn tapty. Salanyń bilikti mamandary gerontologtardyń II sezinde bas qosyp, adamzattyń uzaq ómir súrýiniń alǵysharttary men múmkindikteri jaıly oı-pikir almasty. Bul sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Is basqarmasy men osy basqarmaǵa qarasty Medısına ortalyǵynyń basshylyǵy, Reseı, AQSh, Ulybrıtanııa, Japonııa, Ázerbaıjan, Ýkraına, Belarýs jáne taǵy basqa elderdiń jetekshi ǵylymı ortalyqtarynyń ókilderi qatysty.
Sezde gerontologııa mamandary belsendi jáne uzaq ómir súrý, sapaly turmys, saýyqtyrý terapııasynyń erekshelikteri jaıly tájirıbeleri men zertteýlerin ortaǵa saldy. Onyń jumysyna Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Gúlshara Ábdiqalyqova qatysyp, quttyqtaý sóz sóıledi.
Birikken Ulttar Uıymynyń deregine qaraǵanda, 2025 jylǵa qaraı álemde egde adamdar sany 1 mlrd 100 mıllıonǵa jetedi degen boljam bar. Qazaqstanda da 2012 jyl men 2016 jyl aralyǵynda jas mólsheri 60-tan asqan adamdardyń úlesi 7 paıyzdan 12 paıyzǵa deıin kóbeıgen. Al adamdardyń ómir jasynyń uzaqtyǵyna baılanysty sol eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq, densaýlyq saqtaý salasynyń hal-ahýalyn baǵamdaýǵa bolady. Bul jóninen Qazaqstannyń kórsetkishi jyldan-jylǵa jaqsaryp keledi. Qazir qazaqstandyqtardyń ortasha ómir uzaqtyǵy 72 jastan asty. Elbasy N.Á.Nazarbaev bul basty jetistik ekenin Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýynda basa aıtqan edi. О́ıtkeni, elimizdiń keleshegi – densaýlyǵy myqty, ómirlik ustanymy joǵary, salamatty ómir saltyn qalaıtyn qazaqstandyqtardyń qolynda. Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy óz sózinde osyny tilge tıek etti.
Gerontologtardyń II Eýrazııalyq sezine qatysýshy mamandardyń oı-kózqarasy bir arnaǵa toǵysty: adam uzaq jasaý úshin dene jattyǵýlary men oı belsendiligin kúndelikti daǵdyǵa aınaldyryp, kún saıyn belsendi zattar túrindegi dárýmender keshenin qabyldap, óziniń jasy men denesine baılanysty salmaq saqtaýǵa tyrysqany jón. Tipti, kerek deseńiz, týǵan-týysqan, aǵaıyn-baýyrlaryńyzben, syılas adamdarmen, dos-jarandarmen, áriptestermen jıi aralasyp, shynaıy qarym-qatynas jasaýdyń ózi adam ómirin uzartýǵa birden-bir dáneker eken. «Jasym keldi, qartaıdym» dep qarttyqqa moıynsunýdyń eshqandaı jóni joq. Kerisinshe, adam qaı jasqa kelse de salamatty ómir saltyna kóshý men belsendi qımyl-qozǵalys, ómir súrýge qushtarlyq pen talpynys arqyly óziniń jasyn meılinshe uzarta alady.
Qysqasy, adam qaı jasta bolsa da, júıeli túrde dene jattyǵýlarymen aınalysýdy kúndelikti daǵdyǵa aınaldyrýy tıis. Belsendi qımyl-qozǵalys pen dene jattyǵýlary arqyly adamdar ómirlik kúsh-jigerdi, ózine degen senimdilikti meılinshe saqtap qalady. Dene belsendiligi jasqa da, kárige de aýadaı qajet. Al ómirdiń taǵy bir ózegi – tátti uıqy. 60-tan asqan adam jas bala sekildi táýligine 10-11 saǵat uıyqtaýy tıis eken.
Mine, gerontologtardyń II sezinde mamandar osyndaı oı-pikirler men tájirıbelerdi ortaǵa saldy. Belsendi dene qımyl-qozǵalysy men durys tamaqtaný jáne salamatty ómir saltyn ustaný ómirdiń ózegi ekeni basa aıtyldy.
Ǵalym OMARHAN,
«Egemen Qazaqstan»
