Tabandylyq – tabysqa jetýdiń kilti

Medıa-forým sheńberindegi sha­ralar álemdik deńgeıdegi ozyq oı­ly jýr­nalısterdiń ótkizýindegi sh­e­ber­lik-sabaqtarymen bastaldy. «Shy­ǵar­mashylyqpen oılaý kontent pen saý­dany qalaı óristetedi? Aıryqsha oılaı bilýdiń artyqshylyqtary men onyń BAQ-qa yqpaly qandaı?» degen taqyryptaǵy alǵashqy sheberlik-sabaǵyn AQSh pen Fransııaǵa ortaq «Faınenshl Taıms» basylymynyń arnaýly ókili Devıd Epplfıld júrgizdi. She­berdiń aıtýyna qara­ǵan­da, qazir ın­ter­nettiń ótimdi kon­tenti mańyzdy ról atqarady. Kontentter vınegret sa­laty sekildi tolyp jatqan ar­gý­­mentter, kontrargýmentter men sa­rap­ta­malarǵa toly. Olardyń arasynda aq­sha tólengendikten jazylǵandary ne­mese tegin jazylǵandary da qap­tap jú­redi. Bir sózben aıtqanda, kon­tenttiń tolyp jatqan qyrlary bar. 
Solardyń ishinen paıdalysyn, durysyn qalaı tańdap alýǵa bolady? Sheberdiń aıtýyna qaraǵanda, ol úshin birneshe aqparat kóziniń derekterin sa­lystyryp otyrý kerek. Sonda ǵa­na shyndyqqa jaqyn kelesiz. Tipti, on­daıda da adasyp qalý ǵajap emes, óıt­keni, ótirik aqparat taratýshylar da birneshe derekkózin bir-aq paıdalanady.
Odan ári sheber jeke óziniń tany­mal­dyǵy men ótimdiligine sebepshi bol­ǵan shynaıy aqparattyq sıýjetterdi Afrıka saparlarynda tapqanyn aıtty. Ásirese, Kenııadaǵy sıýjetterim sát­ti bol­dy. Ol kezde munda aqparattar aq­­sha­ǵa satylmaıtyn, sondyqtan da olar­dyń shynshyldyǵy senimdi edi. Men osy sıýjetterimmen kóptegen BAQ-ta kó­ri­nip, ózimniń alǵashqy 63 myń fýnt-ster­lı­ng qalamaqymdy taptym, dedi sheber.
Odan ári Devıd Epplfıld jýrnalıs­ter­ge ótimdi, tanymal, oqylymdy bolýy úshin qandaı da bir kreatıvti jobalardy tabý kerektigin aıtty. Tek osyndaı jobalar ǵana búgingi kórermenniń, oqyrmannyń júregine jol tabady, dedi ol. Sonymen birge, búgingi jýrnalıstıkany aıaqtan shalatyn dúnıeler týraly da óziniń oılaryn ortaǵa saldy. Sonyń ishinde qorqaqtyq, salǵyrttyq, nem­quraılylyq – bizdiń kásibı jaý­la­rymyz. Osyndaılar, ásirese, aı­maq­tyq BAQ-tarda kóp bolady. Olar­dyń boıynda jergilikti bılikke jal­taq­taý­shylyq, solarǵa jaqpaı qalamyn ba degen qorqaqtaýshylyq basym. Sonyń ke­sirinen aqparattary da ótimsiz, solǵyn, ásersiz bolady, dedi sheber. 
Onyń áńgimeleriniń ishinde Qa­zaq­stan jýrnalıstıkasy týraly da pi­kir­ler aıtyldy. Sonyń ishin­de bizdiń jo­ly bolmaıtyndardy qol­daý­ǵa um­ty­lýymyzdy synady. Bizde keri­sin­she, joly bolmaıtyndardy odan ári tómpeshteımiz, sóıtip, ondaı jan ózi­nen ózi shıraı túsedi. Sonymen birge, ol Qazaqstanda áleýmettik jeliler aq­parattarynyń ótimdiligi joǵary eken­digi birden kózge túsetinin aıtty. О́ıtkeni, olardiki barynsha ótkir, naq­ty, batyl eken, dedi ol. 
Kelesi sheberlik-sabaǵyn  júr­giz­gen «Trafalgar Strategies» kampanııasyn qurýshy, Ulybrıtanııa premer-mınıstri keńsesi baspasóz qyzmetiniń burynǵy basshysy Djaıls Kenıngam boldy. Onyń taqyryby «Medıadaǵy tabysty naýqandardyń tetikteri» dep ataldy. Sheber tabysty bolýǵa qalaı jetý joldaryn óz bilik deńgeıinde aıtyp berdi. Onyń oıynsha, tabysty bolýǵa jetýdiń bir kózi – adamnyń jeke qulqy men minezine de baılanysty. Bir taýy shaǵylǵan jerden qashan tabysqa jetkenshe aıyrylmaıtyn tabandy adam ǵana bıik tabystarǵa jetedi, dedi ol.
Úshinshi sheberlik-sabaǵyn «Bloomberg» TV halyqaralyq agent­ti­giniń dırektory Todd Beır «Bız­nes-jańalyqtar jáne jańa­lyq­tardaǵy bıznes» degen taqyrypta ótkizdi. Ol bıznes ar­qyly medıanyń aqsha tabý joldaryn, sonymen qatar, aqparattardyń ózin bızneske aınaldyrý tetikteri týraly baıandady. Búgingi tańda eshqandaı jeke sala bolmaıdy, tek qana nátıje bas­ty baǵdarǵa alynady. Al nátıjege qol jetkizý úshin barlyq sala bir-birimen bi­ri­gip, tabys tabýdyń dara jolyna shy­ǵýy kerek, dedi ol.   
Sheberlik-sabaqtarynyń ara­syn­­da taza dáris oqýlar da bolyp turdy. Má­selen, AQSh-tyń ataqty «Los-Andjeles taıms» gazetiniń burynǵy vı­se-prezıdenti, al qazir «Newseum» atty jýr­nalıstıka mýzeıiniń dırektory Shel­bı Koffı «Jańalyqtar ta­rı­hynyń bes ǵasyry» degen ta­qyrypta tamasha dáris oqydy. Sa­naly adamdardyń alǵashqy kún­nen jańalyqqa qumarlyǵy, so­nyń ar­qasynda onyń damı tús­ken­digi onyń dárisiniń negizgi ar­qaýyna aınaldy. «Kim aqparatqa ıe­lik etse, sol álemge ıelik etedi» deg­en támsil qalyptasqanǵa deıin-aq aqpa­ratqa degen qushtarlyq álemde berik ornyqqan, dedi ol.  
Medıa-forýmnyń keshegi kúnin AQSh-tyń «Storyful» ınternet agent­ti­giniń bólim bastyǵy Tobı Bochan men  «Now This» ınternet-por­talynyń basqarýshy redaktory Versha Sharma­nyń «Sandyq dáýirdegi faktchekıng» she­ber­lik sabaǵy aıaqtady. Munda medıa-teh­no­logııanyń jetistikteri men onyń kún­nen kúnge ózgeriske, jańa­shyl­dyq­qa aýysyp bara jatqan syrlary tý­raly aıtyldy. 
Forým resmı túrde búgin  ashylady. 
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»