Ortaq qundylyqqa qyzmet etetin joba

– Qazaq eline qosh keldi­ńiz­der! 
– Rahmet. 
– Aldymen ózderińizben tanysyp alǵymyz keledi.
Katarına Horn: – Negizgi mamandyǵym boıynsha horeografpyn. «ArtEZ – Hogeschool» bı óneri mektebiniń túlegimin. 2010 jyly Nır de Voffta, al 2014 jyly «Schaubuhne Berlin» ujymy quramynda óner kórsettim. Sonymen qatar, 2008 jyldan beri Balqan elderi shyǵar­mashylyq ortalyqtarymen tyǵyz qarym-qatynastamyn. 
Nemanıa Mıýtık: – Al meniń túbim – bosnııalyq serb. Ak­ter­­likke qosa bı óneri men tálim­ger­likti qatar atqaryp júr­gen jaıy­m bar. Horvatııa akademııasyn­da drama jáne qýyrshaq ártisi ma­mandyǵy boıynsha professor B.Stjepanovtyń sheberhanasynan dáris aldym. Bıyl Berlınge qonys aýdardym. 
– Bilýimizshe, sizder Qazaq­stanǵa alǵash ret taban tirep otyr­­syzdar. Alǵashqy áser­le­rińiz qalaı? 
K.H.: – Sapar shegip bara jatqan elińniń salt-dástúrimen, tarıhymen, máde­nıetimen syrttaı az da bolsa tanysyp alý, ejelden qalyptasqan ádetim. Bul joly da solaı istedim. Atyn, keń baıtaq dalasy týraly jaqsy jańalyqtardy qulaǵym shalǵany bolmasa, mynadaı alýan aıshyqty mádenıeti men ózgeshe ónerine osynda kelgende kózim jetýde. 
– Taǵy qandaı qyrlarymen unady?
– K.H.: – О́zim bıshi bolǵan­dyqtan osy salaǵa qa­tysty bar­lyq qazynany júr­gen jerimde qadaǵalap qarap júretin ádetim bar. Jalpy, maǵan qazaqtyń ult­tyq bıi unaıdy. Buryn shamaly ǵana túsinigim bolsa, osy joly bu­ǵan kádimgideı ýaqytymdy ból­geli otyr­myn. Eń qymbat oljam sol bolatyn shyǵar. 
– Jastar teatry sahnasynda ózderińiz usynǵan «Beısana qaýyshý» spektakliniń edáýir bó­ligi plastıkalyq qı­­myl-qoz­­­­­ǵalystan tura­dy. Bul qo­ıy­­lymdy qandaı erek­­­sheligine qa­rap tańda­dy­ńyzdar? 
N.M.: – Bul saparǵa laıyq dra­malyq shy­ǵar­many irik­te­gende alǵash tańdaýdyń dál osy «Beısana qaýyshý» modern úl­gisindegi sahnalyq týyndyǵa túsýi beker emes. О́ıtkeni, bul Eý­­ro­­pany bylaıǵy álemge basqa qy­rynan kórsete alatyn birden-bir shy­ǵarma. Eýropanyń ózine tán qaǵıdasy, ustanymy, tabıǵaty bolatyny sııaqty mádenıeti men mánerin de mundaǵymen salys­tyrý múmkin emes. Bul shyǵarma arqyly biz eki túrli endikte ómir súrip jatqan qoǵamdy, mádenıetti jaqyndatyp, ózara túsinistik ornatqymyz keldi. Eýropa by­laıǵy jurt oılaǵandaı adamı qundylyqtardan alshaqtanǵan, jekelik, jalqylyq sıpaty basym jer emes. 
K.H.: – Muny uǵyný úshin árkimniń júreginiń túbinde ne jatqanyn, qalaýy men qalybyn tanyp alý kerek sııaqty. Biz osy týyndymen jurt­qa sony tar­qatyp aıtqymyz kelgen. Búginde burynǵyny minsiz qaıtalaýmen, belgili beınelerdi jańylmaı jań­ǵyrtýmen halyqty tań qal­dyra almaısyz ǵoı. Qazir bular jet­kiliksiz. О́ziń basyńmen jańa birdemeni oılap tappasań, qal­ǵanynyń bári bos. Myna modern-drama adamnyń óz janyn ózi izdep sarsylǵan sátin sıpattaı­dy. Erekshelikteriń nede degen kisi­lerge biz osy qyrymyzdy aıtamyz. 
– Alǵa qoıǵan taǵy qandaı maqsattaryńyz bar?
– N.M.: – Aldy­men, qazaq­standyq teatrlarmen táji­rıbe almasyp, ozat tusta­rymyz­dan úırensek deımiz. Al tól máde­nıe­timiz týraly tolyq maǵlumat alý úshin bárin óz kó­ziń­men kórýge týra keledi. Bul saparǵa sonshalyq mán bergen se­bebim, tabanymyz tımegen mundaı jerler az emes, qanshama rýhanı qundylyqtar, dástúrler bizden syrt jatyr. Baıaǵydan basyńda pisip jetilgen sondaı ıdeıalardyń júzege asýyna mynadaı jarqyn júzdesýler tikeleı jol ashady. 
– Berlın drama teatrynda qaı jyldan beri óner kórsetip júrsiz?
K.H.: – Jeke men­shik óner ıe­leri tobyna jatamyz. Biraq túr­li teatrlarmen qosylyp óner kór­sete beremiz. Berlınde de solaı. 
– Qaı janrǵa jaqynsyz?
N.M.: – Mýzyka, bı jáne sóz óneri birligin saqtaı otyryp, kó­bine qazirgi zamanǵy janrlarda óner kórsetemiz. Spek­takldiń bir bóligin mýzykalyq kompozısııalar atqarady, biraq olardy jeke dısk túrinde shy­ǵarýmen aınalyspaımyz. 
– «Beısana qaýyshý» spek­takli ne týraly?
K.H.: – Bul spek­takl eki taǵ­dyr arqyly eki túrli órkenıet pen mádenıetti baıandaıdy. Biri Ger­manııadan, al ekinshisi Baltyq jaǵalaýynan kelgen. Osy ekeýiniń ózara qa­rym-qatynasynan bólek eki eldiń máde­nıetin tanyp-bilý kózdelgen. Olardyń aıyrmashylyǵy men uqsastyǵy nede ekendigin drama bir saǵatqa jýyq ýaqyttyń ishinde barynsha ashyp kórsetip berýge tyrysyp baǵady. О́mirlik jaǵdaılar kóbine zamanaýı mýzyka tilimen, bımen jetkiziledi. Munda ár eldiń mádenıeti men adamı qarym-qatynastary nazar­ǵa alyna otyryp, elimizdegi ár kezdegi saıası jáne áleýmettik jaǵ­daılardy, dástúrler men má­de­nıetti baıandaýǵa táýekel ettik.
– Jalpy, nemis drama teatr­larynyń basqa elderdiń óner ujym­darynan ereksheligi ne­de?
N.M.: – Ne­mis teatrlary belgili bir qaǵı­da­lar men ustanymdarǵa tastaı qatyp, tabandap jatyp almaıdy. Akterler sahnada ózderin shektemeıdi, emin-erkin qozǵalady, oılaıdy, oınaıdy. О́nerde olar úshin múmkin emes nárse joq dep eseptelinedi. Spektakl óne boıy ósip-jetile beredi. Sahna erkindigi degen uǵymdy biz osylaı túsinemiz. 
– Qazaq teatrlary Gete, Shıl­­­ler shyǵarmalaryn óziniń tól týyndysyndaı súıip, or­taq qundylyqqa balaıdy. Al siz­­derde bul jaǵy qalaı? Basqa eldiń dramatýrgteriniń pesalary sahnalana ma?
K.H.: – Berlın áý bastan ınter­nasıonaldyq qala ǵoı, munda jalpy eýropalyq úlgiler bóten sanalmaıdy jáne ózge halyqtardyń da múdde-muratyna tosqaýyl qoıylmaıdy. Osy retten kelgende, sheteldik drama­týrgterdiń shuraıly týyndylaryna udaıy mán berilip otyrady, árıne. Al tikeleı ózimizge kelsek, dál osy ýaqytta repertýarymyzda tek nemis avtorlarynyń týyndylaryn oınap júrmiz. 
– Keleshekte qazaq drama­týrg­terin qoıý oılaryńyzda bar ma?
N.M.: – Mundaǵy avtorlarmen, pesamen tikeleı tanyssaq, qazaq qalamgerleri shyǵarmalaryn nege qoımasqa. Bul sonshalyq sheshilýi qıyn kúrdeli másele bolmasa kerek-ti. Sondyqtan, bola­shaqta osy oıdy júzege asyrýǵa atsalysýǵa tıispiz. Qazir órkenıettik jobalar adamzattyq ortaq qun­dy­lyqtarǵa qyzmet etýge jumyl­dyrylýda. Belgili tulǵa Asanáli Áshimovtiń 80 jasqa tolýyna oraı uıymdastyrylǵan I Dúnıe­júzilik teatr festıvali bizge jańa álemniń esigin ashty. Túrli mádenıetter men teatr dástúr­lerin toǵystyryp jatqan Astana qalasy meniń esimde endi osy mıssııa­symen máńgi este qalatyn bolady. 
Áńgimelesken 
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»