Táýelsizdik saraıyndaǵy saltanatty jıynda sóz sóılegen Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bıylǵy quryltaıdyń dúnıejúzilik EKSPO-2017 kórmesimen qatar kelýiniń tegin emes ekendigin atap ótti. Bul jolǵy quryltaıdyń basty ereksheligi – qatysyp jatqan delegattardyń deni Qazaqstandaǵy jáne basqa elderdegi jastar men jastar uıymdarynyń, stýdentter birlestikteriniń kóshbasshylary.
– Alty qurlyqqa jaıylyp ketken alqaly jıynǵa 350-den astam qandasymyz kelip otyr. Qaıda júrse de qazaqtyń tarıhı otany bireý ǵana. Ol – Qazaqstan. Bir ýys topyraǵynyna deıin qasıetti bizdiń uly dala – qazaq elimiz. Búgingi bas qosýǵa jas býyn qatysyp otyr. Sebebi jas urpaq tarıhı negizi qazaq ekenin eshqashan umytpaıdy. Sol úshin ata-analaryna kóp rahmet aıtamyz. Týǵan elimen baılanysyn nyǵaıtyp, ata saltyn saqtap, ana tilin umytpaýǵa tyrysady. Biz balalarymyzdyń Qazaqstannyń búgingi kelbetin kórip, marqaısyn, oı túısin dep sizderdi EKSPO-ǵa oraı shaqyrdyq, – deı kele Prezıdent Qazaqstannyń búgingi kezeńdegi áleýmettik-ekonomıkalyq jetistikterin álemniń ár túkpirinen jınalǵan aǵaıyndarǵa jan-jaqty tanystyra kelip, endi osy tabystardy sheteldegi qazaq dıasporasyna qoldaý kórsetý úshin tıimdi paıdalanýdyń naqty joldary men tetikterine toqtaldy.
– Bar bolǵany 15 jyldyń ishinde boı kóterip, kúlli álemdi tańqaldyrǵan Astanany kórip otyrsyzdar. Alǵashqy quryltaıdan beri 25 jyl ótti. Adam kórmegen qıynshylyqtan óttik. Qazaqtyń basynan ótpegen zulmat joq. 25 jylda jalǵyz ózimiz qaldyq, ekonomıkamyz turalap qaldy. Barlyq mekemeler toqtap qaldy. Halyq jumyssyz qalyp, ne jalaqy tóleı almaı, zeınetaqy tóleı almaı, taqyrǵa otyryp qalǵannan bastadyq. Degenmen qazaqtyń talanty dúnıjúzine belgili. Birigip jumys istep, birligimizdi jazbaǵannyń arqasynda osy jyldardyń ishinde úlken tabysqa jettik. 40 paıyz kedeıshilikti 3 paıyzǵa deıin tómendettik, el tabysy 20 esege ósti. Búgingi qazaqtyń jaǵdaıy esh ýaqytta tarıhta bolǵan emes. Sondyqtan bul tarıh turǵysynan qas-qaǵymdyq sát dep aıtýǵa bolady. Elimizdiń bolashaqqa bastar baǵyty men maqsaty aıqyn. 2050 jylǵa deıingi strategııamyzdyń maqsaty órkendegen, ósken eń uly elderdiń arasyna qosylý. Elimizdi nyǵaıtatyn bes ınstıtýsıonaldyq reformany iske asyrý úshin naqty qadam ult josparyn oryndap jatyrmyz, – dedi memleket basshysy Nursultan Nazarbaev.
Sheteldegi otandastarǵa kómektesetin arnaıy Qor qurý da Elbasynyń nazarynan tys qalmady. «Birinshiden, sheteldegi jáne elge kóship kelgen aǵaıyndardy qoldaý úshin «Otandastar» degen qor quramyz» dep sózin jalǵaǵan Prezıdent bul máselelerdi de jan-jaqty qarap, naqty sheshim qabyldaý jóninde Úkimetke tapsyrma beretinin aıtty. Ásirese, Elbasy atajurtqa kóship kelýge yntaly azamattarǵa zańdyq-quqyqtyq jaǵynan jeńildikter jasaý qajettigin eskertti. Úkimettiń, tıisti mınıstrlikter men oblystyq ákimdikterdiń mindetterin belgilegen Memleket basshysy qazaq dıasporasyna qatysty ózekti máselelerdiń josparly sheshimin usyndy.
– Biz kezinde Soltústik Kavkazdan kelgen bolgarlarǵa, sheshenderge qoǵam bolyp qushaǵymyzdy jaıdyq. О́zimizdiń qazaqtarymyzǵa nege olaı isteı almaımyz? Qany qazaq bıznesmenderdi osy qorǵa kómektesý úshin shaqyramyn. Muny uıymdastyrýdy quryltaı basshylyǵyna, Prezıdent apparatyna, Úkimetke tapsyramyn, - degen memleket basshysy otandastarǵa jan-jaqty kómek berýdiń keshendi baǵdarlamasyn engizý qajettigin aıtyp, birqatar josparly usynystardy atap ótti.
«Úshinshiden, elim, jerim dep eńiregen ár qazaqa Qazaqstannyń esigi aıqara ashyq. Eshkimge shekteý joq. Jaǵdaı bar, elge kelem degen azamattarǵa qaýymdastyq arqyly bar jaǵdaı jasalýy qajet. Barlyq elde bizdiń elshilikterimiz bar. Sol elshilikter azamattardyń qujatyn qamdap, qonystanatyn jer týraly keńeıtilgen málimetter berýi tıis. Muny Syrtqy ister mınıstrligine tapsyramyn. Kelem degenderge shekarada shyrǵalań bolyp turady. Elge kelgen soń qujat túgendeý úshin ary-beri sabylys bolmaýy kerek. Mysaly, Qytaı qazaqtarynyń sottalmaǵan, sottalǵany týraly anyqtama alýyna qatysty máseleler bolady. Ony shekara turǵysynan anyqtap, aqyldasyp sheshýi tıis. Úkimetke osynyń barlyǵyn keshendi túrde qaıta qarap, sheshimin tabýdy tapsyramyn.
Tórtinshiden, shette júrgen aǵaıynnyń urpaǵyna kómek jasaý, jastarǵa kómek kórsetý. Biz sheteldegi qazaq balalardyń Qazaqstanda bilim alýyna barsha jaǵdaıdy jasaý kerekpiz. Qazir olar memlekettik granttarmen joǵarǵy oqý oryndarynda oqı alady. Úkimetke otandastarymyzdyń bilim alýyn qoljetimdi etip, olarǵa qazir bólinetin kvotany eki ese kóbeıtýdi tapsyramyn. Qazir Qazaqstanda bilim menen ǵylymǵa kóp kóńil bólip jatyrmyz. Osy jyldardyń ishinde tarıhymyzda bolmaǵan 1500 mektep salyndy. Joǵarǵy oqý oryndary quryldy, zııatkerlik mektepter, talantty balalardyń mektepteri, dúnıejúziniń oqý oryndarymen terezesi teń ýnıversıtetter salyndy. Sondyqtan shet eldik qazaq stýdentteri úshin bilimine qaraı arnaıy stıpendııalyq baǵdarlama engizilýi kerek.
Besinshiden, syrtta júrgen baýyrlardyń bir bóligi jastar assımılıasııaǵa túsip, ana tilin umytyp barady. Biz buǵan ara túsýimiz tıis. Táýelsizdiktiń aldynda biz de osy jaǵdaıǵa jaqyn boltynbyz. Úkimet sheteldegi yqsham ornalasqan qazaqtardyń ana tilinde bilim alýyn qarastyrýy kerek. Qysqa merzim ishinde qazaq dıasporasyn gýmanıtarlyq, zııatkerlik baǵyttaǵy ádistemeler men oqý-quraldarymen qamtamsyz etýdi tapsyramyn.
Altynshydan, altystaǵy aǵaıyn elden turaqty habar alyp, baılanysta bolǵysy keledi. Qazaqstanda ne bolyp jatqanyn bilgisi kelip, istegen isterdi kórgisi keledi. Úkimetke memlekettik telearnalardy kórsetý múmkindigin qarastyrýdy júkteımin. Bul merzimidi baspasózge de qatysty.
Jetinshiden, "men tarıhı Otanyma eńbek sińiremin, damýyna úles qosamyn" degen ár qazaqty elge jeke-jeke shaqyramyn. Ǵalym bolyp júrgen, zerthanada júrgen azamattardyń elge kelýge yntasy bar. Olardy shaqyryp, elimizge eńbek etkizýimiz kerek. Úkimet osyndaı azamattardy elge tartyp, jaǵdaı jasaý men tetikterin qarastyrsyn.
Segizinshiden, «Serpin» degen baǵdarlamany kóbeıtýimiz kerek. Bul baǵdarlamany kóship kelgen aǵaıyndarǵa da berýimiz kerek. Sol jaqta beıimdeý ortalyqtary jumys istese, túsindiretin bolsa, mamandyq joǵyn mamandyq berýge baýlıtyn bolsa, jumysy joǵyn á degende jumysqa ornalastyratyn bolsa, sol kezde turaqtap qalatyn bolady. Kelgen aǵaıyndardy qonystandyratyn áleýmettik ınfraqurylym asa qajet. Muny baǵdarlama túrinde qolǵa alýymyz kerek. Qajetti mamandyq alýyna járdem berip, jumyspen qamtýdyń jol kartasyn jasaýymyz kerek» degen el prezıdenti Nursultan Nazarbaev álem qazaqtarynyń tutastyǵyn qamtamasyz etetin biregeı qadamdy birlikte iske asyrýǵa shaqyrdy.
Aıa О́mirtaı,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgen Erlan Omarov,
"Egemen Qazaqstan"
