Esten ketpes kezdesýler

Jastyq shaǵynyń keıbir sátterin Elbasy Nursultan Nazarbaevpen birge ótkizgenin maqtan tutatyndardyń biri – Aqtóbe qalasynyń qurmetti azamaty, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Úkitaı Baıjomartov. Osydan biraz ýaqyt buryn sol kisimen júzdeskende, aǵamyz tómendegi áńgimelerdi aıtqan edi. Gagarınge usynys aıtý – Temirtaý jastary Nursultan Ábishulyn Qa­zaqstan komsomolynyń H sezine, keıin BLKJO-nyń HIV sezine delegat etip saılady, – dep bastady Úkitaı aǵa esteligin. – 1962 jyly 16-20 sáýirde Máskeýde HIV sezd ótti. Sonda Nur­sultan Ábishuly ekeýmiz aldyńǵy qatarlarda jaqyn otyrdyq.  Álemdegi tuńǵysh ushqysh-kosmonavt, Keńes Odaǵynyń Batyry Iýrıı Gagarın bul jıynda zalǵa BLKJO-nyń qyzyl týyn alyp kirdi. Sóıtip saltanatty sát bastalyp ketti. Aty ańyzǵa aınalǵan alǵashqy ǵaryshkermen birge sýretke túsýge osyndaǵy 6 myń dele­gat­tyń bári de yntaly. Biraq Iýrıı Gagarınniń ár respýblıka ókilderimen júzdesý kestesi qatań bekitilgen. Kezekti kútýge shydam jeter emes. Úzilis kezinde maǵan Nurekeń: «Iýrıı Gagarınge qazaqstan­dyqtarmen sýretke túsýge usynys jasaı alasyń ba?» – dedi. Jastyq, albyrttyq qoı, kelise kettim. Ǵaryshker Belorýssııadan kelgen ókildermen sýretke túsip jatyr eken. Biraz ýa­qyt ótken soń bul rásim aıaqtaldy. Jınal­ǵan­dardyń bári tarap ketti. Osy sátti paıdalanyp, ushqyshtyń qasyna keldim. – Iýrıı Alekseevıch! Siz Qazaqstan jerinen ǵaryshqa kóterildińiz. Atamekenimiz bizge qalaı ys­tyq bolsa, sizge de bóten emes dep oılaımyz. Qa­zaq­standyqtar sizben birge sýretke túskisi keledi. Qarsy bolmasańyz qyz-jigitter kútip tur, – dedim. Ol kelise ketti. Sóıtip, estelik sýretke tústik. Maǵan sonda Nurekeń rızashylyq bildirip: – Mine, erlediń, Úkitaı, – degen edi. Sol sóz áli jadymda. Ony kúni búginge deıin asqan bir jyly sezimmen eske alamyn. Helsınkı sapary – 1963 jyly Helsınkıde ótken jastar men stýdentterdiń Búkildúnıejúzilik VIII festıvalinde Nursultan Ábishulymen taǵy da kezdestim. Bul jıynda da ortamyzda tuńǵysh ǵa­rysh­ker Iýrıı Gagarın boldy, – dep eske alady Úki­taı Serikbaıuly. – Ol ýaqyt – kapıtalızm men kommýnızm arasyndaǵy ıdeologııalyq qyrǵı-qabaqtyń órship turǵan kezi. Sondyqtan, shetelge shyǵar aldynda kezdeısoq jaǵdaı bolmas úshin bizdi BLKJO Ortalyq Komıtetinde arnaıy daıyndyqtan ótkizdi. Helsınkıge keldik. Sheteldiktermen jıynda birge otyramyz. Bir kúni kapıtalıstik eldiń ókili Nurekeńnen: – Kostıýmińiz qansha turady? Jalaqy­lary­ńyz kúnkóriske jete me, – dep surady. Suraq tótesinen qoıyldy ma, zalda tynysh­tyq ornaı qaldy. Biraq Nursultan Ábishuly sasqan joq. Salqynqandylyq tanytty. – Meniń kostıýmimniń quny sizdiń kos­tıý­mi­ńiz­den bes ese artyq.  Bizdiń elde baı men jar­lyǵa, násilge, aq pen qaraǵa bólý joq. Al jeke maǵan keletin bolsaq, meniń jalaqym tur­my­syma, oqýyma, ata-anama qamqorlyq jasaýǵa tolyq jetedi, – dep jaýap bergende zaldaǵylar dý qol shapalaqtap jiberdi. – Múmkin, qazirde álemdi aýzyna qaratyp júrgen kóshbasshymyzdyń danalyǵy sol kezderden bastap qalyptasqan bolar, – deıdi Úkitaı Baıjomartov. Nursultan Nazarbaevpen taǵy bir kezdesýin Úkitaı Serikbaıuly bylaı dep eske alady: – Arada jyldar ótti. Nurekeń 37 jasynda Qaraǵandy obkomynyń ekinshi hatshysy dárejesine kóterildi. Bul onyń sol kezdegi qoǵam men ortaǵa jas ta bolsa, uıymdastyrý qabiletin moıyndatýy bolatyn. Birde Nurekeń Halyqtyq baqylaý komı­te­tiniń tóraǵasy Kanselrıarıstov ekeýi Máskeýge ushyp bara jatyr eken. Men ol kezde Aqtóbe oblystyq halyqtyq baqylaý komıtetin bas­qa­ra­tynmyn. Qurmetti qonaqtardy áýejaıda qarsy aldyq.  Men Nurekeńe Helsınkıde shetel jýrnalısiniń suraǵyna ótkir, utymdy jaýap bergenin eske túsirip, laýazymdy jumysqa kóterilgendigin aıtyp: «Áli alar asýyńyz alda», dedim. Nursultan Ábishuly Qaraǵandy obkomynyń ekinshi hatshylyǵynan 39 jasynda Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń hatshy­ly­ǵyna joǵarylady. Keńes Odaǵy kezinde obkomnyń ekinshi hatshylyǵynan Ortalyq Komıtetke hatshy bolyp saılaný – óte sırek oqıǵa. Tipti, odaqtas respýblıkalar arasynda Nurekeńniń arqasynda mundaı jaǵdaı birinshi ret Qazaqstanda boldy desek qatelespeımiz, – deıdi Úkitaı Baıjomartov. «Ol reformator bolady» 1980 jyl 10 jeltoqsanda Qazaqstan Kom­partııasy Ortalyq Komıtetiniń hatshysy Nursultan Nazarbaev Aqtóbe oblysynyń HHII partkomkonferensııasyna keldi. Ol kezde oblysty V.Lıvensov basqaryp turǵan bolatyn. Konferensııada oblystyq tutynýshylar odaǵynyń tóraǵasy A.Ramazanov, oblystyq jaý­apty qyzmetterde bolǵan Iа.Iýrman, K.Birmanov, N.Soldatenko, T.Kúnbaev jáne Komsomol aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hat­shy­sy I.Medeýbaev jaryssózge qatysty. Minbege kezegim kelgende men de kóterildim.  Bas­qo­sý barysynda Nursultan Ábishuly da sóz aldy. Nurekeńdi shyǵaryp salǵannan keıin Vasılıı Andreevıch Lıvensov maǵan qarap: – Baıqadyńyz ba, jas ta bolsa, dana kisi ǵoı. Onyń dúnıetanymy keń. Bolashaqta Nursultan Ábishuly reformator bolady, – degen edi, – deıdi Úkitaı Baıjomartov. Balnııaz ÁJNIIаZOV, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi. Aqtóbe.