Taza sý – tán saýlyǵynyń kepili. Elimizde erekshe mańyz berilip otyrǵan osy másele Batys Qazaqstan oblysy úshin óte ózekti. О́ıtkeni, óńirdegi 443 eldi mekenniń 164-i nemese 37 paıyzy ǵana taza aýyz sýmen qamtylǵan. 275 eldi meken ortalyqtandyrylǵan sý júıesine qosylmaǵan. Tórt aýyl aýyz sýdy syrttan tasymaldaıdy. Respýblıka boıynsha halyqtyń taza sýmen qamtylý ortasha kórsetkishi 52% ekendigin eskersek, batysqazaqstandyqtardyń jaǵdaıy alańdatarlyq kúıde. Mine, sondyqtan da óńirdegi 55 aýylǵa bıyl sý tartylyp jatyr.
– On eki aýdandy túgel aralap, jaǵdaımen tanysyp shyqtyq. Barlyq jerde eldi mekenderdi jol, sý, gazben qamtý maqsatynda jumys júrip jatyr. «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha Aqjaıyq, Syrym aýdandary gaz jáne sýmen tolyq qamtyldy. Áli de sheshimin tabar jumys kóp. Bıyl oblystaǵy 55 eldi mekenge sý tartylady. Nátıjesinde óńirdegi eldi sýmen qamtý 43 paıyzdy quraıtyn bolady. Jol jóndeý úshin de bıýdjetten 37 mlrd teńge bólingen. Jóndelýi tıis 480 shaqyrym joldyń 200-iniń respýblıkalyq mańyzy bar. Ár aýdannyń óz ereksheligi bar, ony da eskerip otyramyz. Demek, maqsatymyz aıqyn, túıindelgen máselelerdi sheshý jolynda keleshekte de eńbektene beremiz, – dedi Altaı Kólginov aýdandarǵa saparyn qorytyndylaǵan soń jýrnalısterge.
Bıyl oblysta «О́ńirlerdi damytý-2020» jəne «Nurly jol» baǵdarlamasy aýqymynda 5 mlrd 637 mln teńgege 33 joba júzege asyrylady.
– Oblys ortalyǵymen irgeles jatqan Terekti aýdanyna qarasty Novopavlov aýylynda aýyz sý qubyry jańǵyrtylyp jatyr. «Aqbulaq» baǵdarlamasy aıasynda júrgizilgen qurylys aıaqtalǵan soń aýyldaǵy 190 úı taza sý ishetin bolady. Al Ańqaty aýyldyq okrýginde tartylyp jatqan sý qubyry tolyqtaı aıaqtalǵan soń 1200-deı adam, 250-deı aýla aýyz sýmen qamtylady. «О́tken jyldary aýylda mektep, mádenıet úıi jóndeýden ótip, kógildir otyn tartyldy. Oblys ortalyǵyna qatynaıtyn jolymyz jóndeldi. Kóp keshikpeı taza aýyz sýǵa qol jetkizemiz. Aýylymyzda barlyq jaǵdaı jasalýda, – deıdi aýyl aqsaqaly Keńes Saqbaev.
Bıyl jazda Syrym aýdanynyń Toǵanas, Ańqaty, Qaraǵandy, Jańaóńir, Quspankól, Sasyqkól aýyldaryna gaz qubyry keledi eken. Bul úshin jergilikti bıýdjetten 240 mıllıon teńgeden astam qarjy bólingen. Uzyndyǵy 103 shaqyrymdyq qubyr qurylysyn qazan aıyna deıin aıaqtaý josparda tur, buıyrsa, atalǵan eldi mekenderdegi 1800-den astam turǵyn ot jaǵyp, kúl shyǵarý beınetinen birjola qutylady. Osylaısha, Syrym aýdany aýmaǵyndaǵy eldi mekender 100 paıyz gazben qamtylady.
Aýdan ortalyǵy – Jympıty aýylynda kóshe joldary jóndelip jatyr. Araltóbe, Qońyr, Tamdy aýyldaryna aýyz sý qubyry tartylýda. 876 turǵyny bar Araltóbe aýylyn taza aýyz sýmen qamtýǵa jergilikti bıýdjet esebinen 275 mıllıon teńge qarajat qarastyrylǵan. Qurylys bıyl aıaqtalmaq. Jalpy, bıyl taza sý jetkiziletin úsh aýylda 2 myńdaı halyq turady.
– Syrym – áleýeti mol, keleshegi zor aýdannyń biri. Bıyl bul aýdanda «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha 24 turǵyn úı salynady. Bul ıgi ister de aýdannyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna oń áser etpek, – deıdi oblys ákimi Altaı Kólginov.
Batys Qazaqstan oblysynyń qıyr batysynda jatqan Jánibek aýylyna «Aqbulaq» baǵdarlamasy boıynsha taza sý, Taý aýyldyq okýginiń I.Jumaev, Talov aýylynyń Maıtúbek eldi mekenderine tabıǵı gaz tartylyp jatyr.
– Bizde qurylys qarqyndy. Syrt kóz synshy ǵoı. Kórshiles Reseıden keletin qonaqtar aýdanymyzdyń damyp, kórkeıip kele jatqanyn jıi aıtady, – deıdi Jánibek aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Amangeldi Ýálıev.
Aıtsa aıtqandaı, oblys ortalyǵynan shalǵaı, 500-600 shaqyrym jerde jatqan Jánibek aýdanyna bıyl 3 mlrd teńge qarjy qaralyp, Jánibek, Qamysty aýyldyq okrýgterine taza aýyz sý tartý, eki eldi mekenge kógildir otyn kirgizý, 104 páterlik 48 úıdiń qurylysy, respýblıkalyq mártebege ıe joldy kúrdeli jóndeý jumystary júrip jatyr.
Al Qaztalov aýdanynda bıyl 4,5 mlrd teńgeniń jumysy atqarylmaq. «Aqbulaq» baǵdarlamasy boıynsha aýdannyń Taldyapan, Saryqudyq, Qaıshaqudyq, Qosoba aýyldaryna jalpy uzyndyǵy 100 shaqyrymnan astam sý qubyry tartylyp, 1383 turǵyn taza sýdyń ıgiligin kóredi. Al, Jalpaqtal men Qaraózen aýyldyq okrýgine respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetten «Aqbulaq» baǵdarlamasy boıynsha 361,126 mln teńge kóleminde qarajat bólinip otyr. Aýdan ortalyǵy Qaztalov aýylyna respýblıkalyq bıýdjetten 244 mln 606,2 myń jáne Bostandyq aýylyna 336 mln 470 myń teńge bólingen.
– Aýdanda áli de jasalatyn josparly jumys kóp. Oblys ortalyǵynan tartylyp jatqan kúre jol da aýdan ortalyǵyna taıap qaldy. Ortalyqtaǵy 100 oryndyq jataqhana qurylysy bıyl aıaqtalady. «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha Qaztalovta – 22, Jalpaqtalda 12 turǵyn úı salynbaq. Qaztalov aýdany boıynsha bıyl 12 eldi mekenge taza sý beriletin bolady, – dedi Altaı Kólginov aýdanǵa sapar kezinde jurtshylyqpen júzdeskende.
Bókeı ordasy aýdanynda jeti aýyldyq okrýg, 22 eldi meken bar. Eldi mekenniń 10-y ortalyqtandyrylǵan taza aýyz sýmen qamtylǵan, al eki eldi mekenge sý tasymaldanady. Aýdan ortalyǵy Saıqynda sý qubyryn jańǵyrtý jumysy júrýde. Joba quny – 369 mlrd 425 mln teńge. Jańǵyrtý aıaqtalǵan soń 3514 adam taza sý ıgiligin kóredi.
Bókeı ordasy aýdany boıynsha toǵyz eldi mekenge gaz tartylsa, 1975 aýlaǵa kógildir otyn kirgen. Aldaǵy eki jylda jospar boıynsha 11 eldi mekenge gaz júrgiziledi. Al «Aqbulaq» baǵdarlamasy boıynsha Kókterek, Jambyl, Bórli eldi mekenderine taza aýyz sý tartylatyn bolady.
– Aýdanda qazirdiń ózinde «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha 16 turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, jyl sońyna deıin taǵy 10 úı salyndy, – deıdi óńir basshysy Altaı Kólginov.
Taza sýdyń taýqymetin tartyp otyrǵan óńirdiń biri – Jańaqala. Bıyl aýdandaǵy tórt eldi mekenge «Aqbulaq» baǵdarlamasy boıynsha taza aýyz sý kirse, tórt aýyldyq okrýgke kógildir otyn tartylady. Qulshyq jer asty sý qorynan 10 eldi mekenge taza aýyz sý tartylatyn bolady.
Al kógildir otyn máselesine keler bolsaq, aýdandaǵy 27 eldi mekenniń 12-si gazdandyrylǵan. Aýdan boıynsha barlyǵy 23287 adam bolsa, sonyń 20121-i tabıǵı gazben qamtamasyz etilgen.
Taratylǵan Taıpaq pen Chapaev qosylǵan Aqjaıyq aýdany – óńirdegi eń iri aýdan. Aýdannyń birneshe aýylyn aralap shyqqan oblys ákimi «Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes aýdannyń 11 eldi mekenine gaz qubyry tartylady. Eki jyldyq joba boıynsha osy aýyldardy gazben qamtıtyn bolsaq, Aqjaıyq 100 paıyz gazben qamtylady. Jeti eldi mekenge aýyz sý qubyry tartylady. «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha 18 úı salynady. Áleýmettik nysandardan úsh mádenıet úıi jóndelýde. Esensaı aýylynyń mektebi kúrdeli jóndeledi. Shabdarjap eldi mekeninde jańa mektep salynady. Aýdan ortalyǵynda alty, Taıpaq aýylynda eki kóshege asfalt tóseledi, jaıaý júrginshiler joly salynady. Chapaevtan Jańaqala baǵytyndaǵy respýblıkalyq joldyń 36 shaqyrymy jóndeledi. Bıyl Aqjaıyq aýdanyn damytýǵa 4,5 mlrd teńgeden astam qarajat bólindi», – dedi jýrnalısterge bergen suhbatynda.
Reseı Federasııasymen shekarada jatqan Tasqala aýdanynda qyrýar jumys júrip jatyr. Mereı aýyldyq okrýginiń ákimi Qazıhan Táshimovtiń sózinshe, aýyz sý qubyryn qaıta jóndeý jumysyna 153 mln teńge bólingen. Jóndeletin sý qubyrynyń jalpy uzyndyǵy 24 shaqyrym. Sondaı-aq, «Oral – Tasqala – Reseı shekarasy» baǵytyndaǵy avtokólik jolyn qaıta jańǵyrtý jumysy 2015 jyly «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha qolǵa alynǵan. Jańǵyrtylatyn joldyń uzyndyǵy – 104 shaqyrym.
Zelenov aýdanynda bıyl 15 kóshe kúrdeli jóndeýden ótpek. Bes eldi mekenge taza aýyz sý beriledi jáne birqatar áleýmettik nysan salynady. Onyń biri – 160 oryndyq sport kesheni. Sondaı-aq, Darııan aýylynda jańa mektep boı kótermek.
Shyńǵyrlaý aýdanynda segiz aýyldyq okrýg, 25 eldi meken bar. Tasmola jáne Lýben aýylynda sý qubyryn jańartyp-jańǵyrtý jumysy júrgizilýde. Shyńǵyrlaý aýylynyń ózinde bir páterli 30 turǵyn úı qurylysy bastalǵan. «BatysKotlo Montaj» JShS-niń merdigerligimen salynyp jatqan bul jobanyń quny – 285 436,0 myń teńge. Aýdan ortalyǵynda aýylishilik joldardy kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilýde. 2017-2018 jyldarǵa eseptelgen jol jóndeý jumystaryna jergilikti bıýdjetten 254, 094 mln teńge bólingen.
О́ndiristi óńir – Bórli aýdanynda 14 aýyldyq okrýg, 31 aýyldyq eldi meken, aýdandyq mańyzy bar bir qala bar. Aýdandaǵy ónerkásip óndirisiniń kólemi 408,2 mlrd teńge, aýyl sharýashylyǵynan túsken jalpy óniminiń kólemi 846,2 mln teńgeni qurady. Aqsaı qalasyndaǵy 153 páterli eki turǵyn úıdiń qurylys jumysy aıaqtalýǵa jaqyn. Aqsaı qalasynyń №10 shaǵyn aýdandaǵy 320 oryndyq balabaqsha maýsym aıynda paıdalanýǵa berilmek. Osyndaǵy «QPO b.v.» kompanııasynyń qarjylandyrýymen júrip jatqan dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheniniń qurylysy da shilde aıynda aıaqtalýy tıis. Ekologııasy nashar Berezov pen Bestaý aýyldary turǵyndaryna Araltalda jer telimine salynyp jatqan 100 úıdiń qurylysy da bitýge jaqyn. Araltalda 300 oqýshyǵa arnalǵan mektep te «QPO b.v.» qarjylandyrýymen salynyp jatyr. Joba quny – 850 mln teńge. Al Keńtúbek aýyldyq okrýginde 50 balaǵa arnap balabaqsha salynýda. Ol bıylǵy qyrkúıekte paıdalanýǵa berilmek.
Negizinen mal sharýashylyǵymen aınalysatyn Qaratóbe aýdanynda bıyl 22 úı salynyp, 87 adamǵa jer telimi beriletinin aýdan ákimi Ashat Shaharov aıtyp otyr. Aýdanda «Aqbulaq» baǵdarlamasy boıynsha jalpy uzyndyǵy 54 shaqyrymdy quraıtyn joba negizinde Shóptikól, Úshaǵash, Sonaly, Sýlykól, Úshana aýyldaryna qubyr arqyly taza sý jetkizilýi tıis.
– «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha segiz aýdanda 240 páter salynady. Oblys ortalyǵynda kóp qabatty 11 turǵyn úı turǵyzylmaq. Oblys ortalyǵyndaǵy jáne Aqsaı qalasyndaǵy kóp qabatty turǵyn úılerdiń qurylysyna 11 mlrd teńge bólinip otyr. Bul úıler baspanaǵa asa muqtaj adamdarǵa beriledi. Sondaı-aq, aýdandarda turǵyn úı qurylysyn júrgizý úshin kezekte turǵan adamdarǵa 3252 jer telimi beriledi. Osynyń bári Elbasymyzdyń «Nurly jer» baǵdarlamasyna sáıkes, el Úkimetiniń qoldaýymen júzege asýda, – dedi óńir basshysy oblystyń barlyq aýdanyn aralap shyqqan issapar jumysyn qorytyndylaǵan sózinde.
Qazbek QUTTYMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy
Sýretti túsirgen
Aıbatyr NURASh
