«Sıfrly armııa» – ilgerileýdiń alǵysharty

Qazirgi zaman ǵylym men tehnıkanyń serpindi damýymen, áleýmettik úde­ris­terdiń kúrdelilenýimen, óńdeletin aq­pa­rat kóleminiń turaqty ósýimen, onyń jańarý merziminiń aptalar men táý­lik­terden saǵattar men mınýttarǵa deıin qys­qa­rýymen sıpattalady. Qoǵamnyń aqparattanýy jahandyq áleý­met­tik úderiske aınaldy. Onyń erek­sheligi za­manaýı mık­ro­pro­ses­sorlyq jáne esepteý teh­nı­kasynyń, sondaı-aq, aq­pa­rattyq ózara árekettestik pen aı­yr­­bastyń túrli quraldary negizinde jú­zege asyrylatyn aqparatty jınaý, te­rý, óńdeý, jiberý, qoldaný qyzmettiń ne­gizgi túri bolýynda. Qazirdiń ózin­de kez kelgen memlekettik or­­gan turaqty ne­gizde úlken aq­pa­rattyq aǵyndarǵa tap bolyp ja­tyr. Sonymen qatar, osy aǵy­n­­­nyń ishinen qoıylǵan maq­sat­tarǵa sáı­­kes keletinderin irik­tep alý qajet. Iаǵ­nı, keshendi monıtorıng jáne oryn alyp jatqan úde­risterge úzdiksiz taldaý júr­gi­zilýi tıis. 
Búgingi kúni búkil álemde aq­pa­rattyq-kom­mýnıkasııalyq tehnologııalardy qol­daný, sonyń ishinde túrli salalarda 2 «sıf­r­lyq telekommýnıkasııalyq jú­ıe­­ler­di» qurý basym baǵyt bolyp keledi, armııa osy úderisten tys qalmaı otyr. 
Zamannyń jańa synaqtarynan ótý úshin, Qazaqstannyń Qarý­ly Kúshteri dúnıe júzinde oryn alyp jatqan bel­sen­di úde­ris­ter­den shet qalmaı, ás­ker­di bas­qa­rýdaǵy ustanymdardy je­til­­dire tú­sýde. Basymdyqtar ne­gizinen jaý­yn­ger­lik basqarý já­ne kúndelikti is-qı­myl­dardy av­tomattandyrýǵa beriledi. 
Qazaqstan Qarýly Kúshteri Áýe qor­ǵanysy kúshterin my­sal­ǵa keltirer bol­saq, olar soń­ǵy jyldary birte-birte qyz­met­terine avtomattandyrylǵan bas­qarý júıelerin engizip ke­ledi. Bul óz kezeginde olarǵa ás­ker­ler men kúshter toptaryn basqarýdyń tıimdiligin art­tyrýǵa, jaýyngerlik paıda­laný sheshimderin qabyldaý ýa­qy­tyn qysqartýǵa jáne opera­sııa­­lardy daıyndaýda eń qo­laı­­ly nusqalardy tańdaýǵa múm­­­kindik beredi. Munyń bári st­ra­te­gııalyq baǵyttardaǵy bir­le­s­­­­­­­­ken is-qımyldardy daıyn­daý já­ne ótkizý barysynda Qa­­rýly Kúshter áskerleriniń túr­­li tekteri men túrleriniń ara­syn­daǵy ózara árekettestik deń­­geı­in arttyrýǵa jaǵdaı tý­ǵy­zady. 
Sondaı-aq, Memleket bas­shy­synyń «Sıfrly Qazaqstan» baǵ­darlamasyn ázir­­l­eý boıynsha tapsyrmasyn iske asy­rý maq­sa­tynda Qazaqstan Respýb­lı­ka­­­synyń Qarýly Kúshterinde áskerdiń kún­­d­elikti is-qımylyn tıimdi basqarý úshin jańa aq­pa­rattyq tehnologııalardy qol­da­na otyryp, «Sıfrly armııa» baǵ­­dar­lamasyn ázirleý bastaldy. 
Ol úshin mynalardy: 
1) ulttyq ǵarysh apparat­ta­ry­nyń resýrstarynda spýtnıktik baılanystyń jer ústi jelisin qurý; 
2) basqarý nysandarynda aqpa­rat­tyq-telekommýnıkasııalyq ın­fra­qu­ry­lym­dy qurý; 
3) Qorǵanys mınıstrliginiń sıfrly ǵylymı-tájirıbelik bazasyn damytý; 
4) aqparattyq qaýipsizdik já­ne arnaıy maqsattaǵy geo­aq­pa­rattyq plat­for­many ázirleý boı­ynsha áskerı-ǵyly­mı hab qurý; 
5) IP-VPN sıfrly baılanys kanaldaryn qoldaný; 
6) sıfrly avtomatty stansalar men te­lekommýnıkasııalyq jabdyqtardy qol­daný; 
7) túrli maqsattardaǵy sıfr­ly ke­shen­derdiń sandyq radıo­taratý jáne ra­­dıo­qabyldaý qu­raldary, taktıkalyq ra­dıo­baı­lanys quraldarymen qarý­lan­dy­rý; 
8) túrli mamandandyrylǵan baǵ­d­ar­la­malyq qamtamasyz etý boıynsha ju­mys­tar júrgizý. 
Joǵaryda kórsetilgen qa­dam­dardy is­ke asyrý Qarýly Kú­sh- t­er­­­­degi qupııa aqparatpen almasýdy qaýipsiz etetin tolyqqandy júıe­ni jasaýǵa jol ashady. 
Budan basqa, «Sıfrlyq ás­­kerı bilim be­rý men ǵy­lym» jobalaryn iske asyrý áskerı oqý oryndarynyń ǵy­lymı-ınno­vasııalyq áleý­eti­niń damýyn tezde­týge, al «Sıfr­ly áskerı medısına» ás­­kerı qyz­metkerler men olardyń ot­ba­­­sylaryna garnızondardaǵy áskerı-me­dısınalyq bólimsheler men mekemeler­de zamanaýı medı­sı­nalyq qyzmetter kór­setýge múmkindik beredi. 
Qazaqstan Respýblıkasynyń Ult­­tyq ulany da óz shtabtary men bó­lim­she­leriniń kúndelikti qy­z­me­tine aq­pa­rattyq tehnologııalardy engizý ba­ǵytyn us­tanady. Osylaısha, qazirgi ýa­qy­tta osyn­da úsh aqparattyq platfor­ma júzege asy­rylyp, kúndelikti qoldanysqa engizildi: 
1. Kúndelikti ómirdi basqarý. 
2. Áskerlerdi naqty ýaqyt rejiminde basqarý. 
3. Daǵdarystyq jaǵdaılar oryn alǵan kezdegi basqarý. 
Kúndelikti qyzmetti basqa­rý platformasy aıasynda kóp­deń­­geıli josparlaý jáne aq­pa­rat­tyq qaýipsizdiktiń ve­dom­st­vo­lyq aqparattyq júıesi qol­da­nylady. Osy aqparattyq jú­ıe je­ke quram men jedel aq­pa­­ratty, jaý­yngerlik qyzmet pen jaýyngerlik daı­yn­dyq is-sha­ralaryn, kólikterdiń qoz­ǵa­­­lysy men qoımalarǵa esep júr­­gizý boı­ynsha mindetterdi she­­­shýge arnalǵan. Júıe­niń ár mo­­­dýli birtekti jáne logıkaly oryn­­dalǵan mindet bolyp ta­by­latyn bir­neshe tómengi deń­geı­degi júıelerden qu­ralady. 
Osy aqparattyq júıeni qol­daný esepterdiń barlyq túr­lerin alý úde­ris­­terin jeńil­de­tý­ge, qaǵaz aınalymyn aı­tar­­lyqtaı qysqartýǵa, tal­da­malyq zert­teýler men daǵ­da­rys­tyq jaǵdaılar ba­ry­synda komandırlerdiń sheshim qabyl­daýy úshin málimetterdiń eleýli kólemin jınaýǵa múm­kin­dik berdi. 
Naqty ýaqyt rejiminde bas­qarý platformasy jedel jaǵ­daı týraly málimetterdi qosa ala otyryp, kezekshi qyz­met­ter­diń qyzmetin avtomattandy­rady. Olarǵa jaýyngerlik qyz­metti tekserý, jeke quramdy qyz­met­­ke joldaý týraly máli­met­ter, aldaǵy táýlik is-sha­ra­la­ry, jaq­sy úlgiler týraly aq­pa­rat jáne taǵy basqalary jat­qy­zylady. 
Sondaı-aq, osy platforma aıasynda jyljymaly nysandardy monıtorıngteý júıesi – bul obektilerdi baqylaý mindetterin oryndaıtyn jáne ofıserlerge qaraýyl men kólik quraldarynyń osy kezdegi ornalasý ornyn bilip otyrý, al oqıǵa oryn alǵan jaǵ­daıda qysqa merzimde sheshim qabyldaý múmkindigin beretin baǵdarlamalyq-tehnıkalyq keshen. 
Jaǵdaı kúrdelengende jáne ásker­ler túrli daıarlyq dáre­je­lerine kel­tirilgen jaǵdaıda, sondaı-aq, koman­da­lyq-shtabtyq jattyǵýlar men oqý-jattyǵýlar úshin daǵdarystyq jaǵ­daı­lar týyndaǵan kezde aqparatty basqarý plat­formasy paıdalanylady. Onyń maq­saty – osyndaı jaǵdaılardyń zardabyn joıý boıynsha mindetterdi oryndaý ke­zinde bólimsheni basqarý tıimdiligin arttyrý. 
Ulttyq ulannyń qyz­met­tik-jaý­­yn­gerlik qyz­me­ti­ne aq­­pa­rattyq bas­qarý plat­for­ma­­syn engizý barlyq den­geı­de­gi ko­mandırlerdiń she­shim qa­­byldaý je­deldigin aıtar­lyq­­taı arttyrýǵa, aqpa­rat­tyq aǵym­­dardy óndeý kezeńderi men min­detterdi oryndaýǵa tar­tyl­ǵan ofıserlerdiń sanyn qys­qartýǵa múm­kin­dik berdi. Qazirgi ýa­qytta, basqarý qyz­metine qa­tysty máselelerdiń kóbi ke­zek­shi aýysymnyń kúshimen osy ýaqyt aýqymynda sheshiletin bol­dy, qaǵaz aınalymy men qo­symsha shyǵyndar barynsha qys­qartyldy. 
Ártúrli krızıstik jaǵdaılar paı­da bolǵan jaǵdaıda yq­pal­dastyq organdar men Ult­tyq ulannyń basqarma org­an­darynyń birlesken jumy­syn tez arada bastap ketýge múm­kin­dik beretin tetikter iske asy­ryl­­­­­ǵan. Sonymen qatar, jedel ke­­­­­zekshiliktiń qurylymy men bas­q­a­rý organdarynyń mazmuny óz­ger­meı­di, tek qajetti materıaldardy daıyndaý men aqparat kólemi, ony óńdeý jyldamdyǵy óz­geredi. Demek, aldyn ala daı­­yndalǵan jáne óńdelgen a­l­go­rıtm­der kez kelgen jaǵdaıda ju­mys isteıdi. 
Qazaqstan Respýblıkasy UQK Shekara qyzmeti de ózi­niń kúndelikti qyzmettik-jaý­yn­gerlik áreketinde sıfrly teh­nologııa ónimderin belsendi qol­danady. Mysalǵa, UQK ShQ úshin áskerlerdi shekaralyq ba­qylaý júıesimen, sonyń ishin­de avtomattandyrylǵan pas­p orttyq baqylaýmen jab­dyq­taý eń kúrdeli jáne basym min­detterdiń biri bolyp ta­by­lady. Bul júıe tulǵalardyń Mem­­lekettik shekaradan ótý tár­tibin tek­serýge arnalǵan. Ol she­ka­ralyq baqy­laý­dyń arnaıy baǵ­darlamalary men teh­nıkalyq qu­raldarynyń qujattardyń túp­nusqalyǵyn baqylaýdyń Biryńǵaı aq­parattyq júıesine ıntegraldanǵan qu­jattardy tek­­se­rýdiń tehnıkalyq qu­ral­­da­­ryn qoldaný negizinde qalyp­ta­sady. 
Shekara qyzmeti Memlekettik she­ka­ra­­dan ótýdi qadaǵalaý kún­delikti qyz­­metinde tulǵa­lar­dy tanýǵa baǵyt­tal­ǵan baǵ­dar­lamalyq keshendi qolda­na­dy. Bul baǵdarlama adamdar aǵy­nynan beı­ne­baqylaý aı­ma­ǵyn­da ekenin bilmeıtin naq­ty bir adam­nyń bet-beınesin «bó­lip alý» prınsıpi boıynsha ju­mys isteıdi. Alynatyn sýretter krı­mınalıstıkalyq foto-por­t­re­t­tik ıdentıfıkasııa úshin jaram­dy. 
Budan basqa, kontrabandany anyqtaý maq­s­atynda tekserý se­nim­diligin art­ty­rýǵa jáne tek­serý­den jasyrylatyn zat­tar men nárselerdi anyqtaýǵa detektor­lar qoldanylady. 
Identıfıkasııalyq tekserý keshenin, ren­tgentelevızııalyq apparattardy, son­­daı-aq, kontrabanda detektorlaryn qol­­daný Memlekettik shekaradan ótetin kó­­­lik quraldary men júkterdiń qý­­ys­ta­rynda jasyrylǵan kon­tra­banda­ny (qa­­rý-jaraq, esirtki zattary, jarylǵysh zat­­tar jáne t.b.) tıimdi anyqtaý múm­kin­digin beredi. 
Osylaısha, otandyq Qarýly Kúsht­er, basqa da áskerler men ás­kerı qurylymdar progrestiń bir ornynda turmaıtynyn bi­ledi. Qazaqstan QK, IIM UU jáne UQK ShQ jańa aqparattyq tehno­logııalar men tehnıkalyq ázir­­lemelerdi belsendi zerttep, eń qajetti jáne tıim­di jab­­dyq­tardy qoldanady. Osy sha­ra­­­lar áskerlerimizdiń jaý­yn­gerlik daı­­yndyǵyn, eli­miz­diń Memlekettik she­ka­rasynyń qor­ǵa­lýyn, mem­le­kettiń qorǵanys qabiletin arttyrady.

Múslim Altynbaev, Qaýipsizdik Keńesiniń 
Áskerı qaýipsizdik jáne qorǵanys bóliminiń meńgerýshisi