Ultty súıý

(О́mir, óner, ónerpaz týraly tolǵanys)

Kógildir ke­ńis­tikke kóz qarashyǵym talǵansha qaradym. Qos janarym Jaratqannyń appaq nurymen sýarylyp, nárlenip, ty­ńaıyp qalǵan haldemin. Qas-qaǵym sáttegi sulý dúnıeni kókiregine kóshirip alý úshin de Táńiri kisi balasyna janar syılaǵan bolar-aý. Osynaý keńistikti kózi bola turyp kórmeý qylmys qoı. Atar tańnyń appaq nuryna, shyǵar kúnniń al­qyzyl shapaǵyna malynyp otyryp jazyl­ǵan árkim de kórýge tıisti, tipti mindetti osy kartınany árkim árqalaı qabyldar. Biraq, adamnyń jan dúnıesin nurlan­dyryp jiberetin áseri ortaq bolýy kerek. Dańqty sýretshi Erbolat Tólepbaıdyń «Paıǵambardyń aq bulty» kartınasyn kórgen saıyn men osyndaı kóp oıdyń, kóp áserdiń jeteginen birneshe kún shyǵa almaı júremin. Shyn mánindegi sýretker bolyp ǵumyr keshý netken baqyt edi dep oılaısyń. «Rýhanı bıik kisi – ulttyń uıytqysy» degende Qadyr aqyn óleńdi oqı bilgen, sýretti kórgen, jalpy, ónerdi baǵalaǵan adamdy aıtqan bolar-aý. Appaq álem, appaq sezim, appaq nur, appaq kóńil-kúı, baıtaq bir álem kóz al­dyńda kólbeıdi. «Dúnıe netken jap-ja­ryq, osyndaı ma edi buryn da», degende, Qasym aqyn osynaý bir kóz de, kóńil de toımaıtyn yntyzar sáttiń shýaǵyna shomy­lyp turyp aıtty ma eken!? Qazaqstannyń halyq ártisi Doshan Jol­jaqsynovtyń álemine men osy oı ústinde kelip kirdim. Eger Erbolat bolmasa, álgi jan saraıyńa rýhanı qýanysh syı­lar, kóńilińe bir serpilis sazyn alyp keler kórinisti kim syılar edi!? Sol sııaqty eger Joljaqsynovtar bolmasa, qazaq sahnasy­nyń da bir kirpishi kem qalanǵan bolar ma edi?! Áp degennen nege bulaı bıik, asqaq sóılep kettik?! Sebebi, talantty talant qana túsinedi degen bir buljymas qaǵıda bar ǵoı. Shyn talant týraly qalam ter­beseń, ózińniń de kókirek kóziń ashylyp, ár qııaǵa órleıtin bir kúıdi bastan kesheriń jáne bar. Sondyqtan da shý degennen bir-birine jaryǵyn túsirip júretin júırikter týraly oıdyń sanadaǵy salqyndyqty sypyryp tastap, talanttyń qyry men sy­rynyń aqıqaty salystyrý arqyly málim bolatynyna eriksiz den qoıdyq. О́mirde azdy-kópti túıgenimizge salyp aıtsaq, keń talant degen bolady, kem talant degen bolady eken. Keń talant, bul – kól-kósir talant. Máse­len, ol akter bolsa, sahnaǵa shyǵa kelgende bir sáýle shashyp ketedi, ol án salmasa da el án tyńdaǵandaı kúı keshedi, ol sóılemese de sóılep turǵandaı bolady, qysqasy jurtty, óner dep soqqan júrekti nurǵa malyndyryp ketedi. Kem talant, árıne, ol da talant. Biraq, oǵan óneboıy birdeńe jetpeı turady, sonysyn tolyqtyramyn dep ózin de, ózgeni de sharshatyp alady. Eger qarapaıym mysal keltirsek, Qudaı bergen qasıet edi dep (oǵan ol qasıetti Qudaı berdi me, bermedi me, onda sharýasy joq) kúshenip, kúńi­renip, ysyldap-pysyldap, ahylap-úhilep án salǵan bolady. Jurtshylyqqa bular­dyń da áseri asa bolmaǵannan keıin bir kezde basqa amalǵa kóshedi. Sóıtip, onyń mingeni tulpar emes, tuǵ­jym tuǵyr bolyp biraz jerge deıin shoqytady. Al, keń talant bolsa eshteńege bas aýyrtpaıdy, bulaı jan ushyrmaıdy. Ol bir bıik, ol bir baıtaq álem. Jurt olardy saǵynyp júredi, umytpaıdy. Doshan Joljaqsynov sondaı talant. Onyń kisi bolmysyna enip, óziniń kisiligin, kishiligin, parasatyn, paıymyn birde qarapaıym, birde tákappar, birde ór qasıe­timen bıik kórsetip kele jatqanyna kemi 40 jyl bolypty-aý. Osynaý jyldar ishinde osy jigittiń asyp-tasyǵanyn da, jasqa­nyp-jasyǵanyn da, súrinip-shalynǵanyn da, ne bolmasa áldebireýlerdeı balaqqa jabysqan bıt bolǵanyn da kórmeppiz, tek bıikten kórippiz. Qashan kórseń de qamaý teri alynǵan, jaraý attaı, qyrǵyz komýz­shysy Nııazaly aıtqandaı: «Jaqsy kisiniń kúlúshúndeı, sulý attyń júrúshúndeı», bekzat qalpyn kórippiz. Bul ónerde júrgen adam úshin shúkirshilik etetin jaǵdaı. Osy tazalyqty, osy baǵalaýdy biz qaı kezde baıqadyq. Talanttyń tulparlyǵy taı kezinen bilinse kerek. Taı kezinen demekshi, ótken ǵasyrdyń 80-shi jyldarynyń basy eske túsedi. Ýnı­ver­sıtettiń sońǵy kýrsynda oqyp júrgen kezimiz. Akterlerdiń teatrdan shyqpaı­tyny tárizdi, biz de basylymdardan shyq­paıtynbyz. «Sosıalıstik Qazaqstannyń» ádebıet, óner bóliminiń meńgerýshisi Aqse­leý Seıdimbektiń kabınetinen óner adam­da­­ry arylmaıtyn. Sol tustaǵy ónerdiń baǵylandary – búgingi bıikterin Ahańnyń aldynan kóretinbiz. Ásirese, Jánibek Kármenovti jıi kezdestiretinbiz. Qazir ǵoı, sondaı bıiktermen qolyn qaltasynan shyǵarmaı, shemishkesin shaǵyp, saǵyzyn shaınap, túkirip turyp sóılesetinderdiń kóbeıgeni. Al ol kezde... О́tken ǵasyrdyń 80-shi jyldary ma eken, mezgildiń qaı tusy ekeni esimizde joq, «Lenınshil jasqa» Doshan Joljaq­­synov kelipti degendi estidik. Tip-tik, symdaı tartylǵan, murty endi tebindep kele jatqan, bir qaraǵanda jana­ry jarq ete qalatyn (qazir de osy bolmy­synan alystap ketken joq) jigittiń Saǵı Jıenbaevtyń «Aýyl qarttaryn» úzilip aıtyp turǵany esimde qalypty. Saǵıdyń sol óleńi botatirsek balǵyn ónerpazǵa berilgen batadaı bolǵan eken. Jalpy, ol ýaqytqa tán erekshelik – rýhanııat adamda­­rynyń kóp kúni redaksııalarda ótetin. Syrlasý, pikirlesý, oılasý damylsyz júrip jatady. Qazir mundaıdy kezdestire qoımaısyz. Al mundaı kezdesýlerdiń ár­kim­­­niń oı-órisin keńeıtýine, qalyp­tasýyna eter yqpaly orasan zor edi. Nesin aıtasyz, keńestik kezeńniń to­zańyn jutqyzbaı, keýdemizdi shaıdaı ashqan rýhanı bulqynystar, qubylys­tardyń lek-legimen óner aıdynyna qonyp jatqan kezi edi ol. Eger solar bolmasa, sol shoǵyr bolmasa biz búginde osylaı kósilip sóılep maqala jazyp otyrar ma edik. Árisin aıtpaǵanda, berisi Dos­handardan jasy jaǵynan ilgeri, keıindi talaı júırikterdi kórdik-aý. Eger sol jyldardy kókteı sholsaq, Máskeýdiń «Iýnost» jýrnaly ultshyl, túrkishil dep «qaralap» jazatyn Salehetdın Aıtbaevpen birge Maǵaýııa Amanjolov, Anar­bek Naqysbekov, Toqtar Beısenbınov, Erbolat Tólepbaı, Bekseıit Túlkıev, án kóginde Amangeldi Sembındermen birge Sembekterdiń, árıne, Doshan Joljaqsynov­tardyń qazaq rýhanı aspanyn alamanǵa aınaldyryp, kileń bir «sen tur, men ataıyn» jas júırikterdiń jarysa shapqan kezi edi-aý. Sol rýhanı sabaqtastyq, murat­tastyq kúni búginge kelip jetpegende mádenı, rýhanı tegimiz orta jolda mertigip, biri kem dúnıeniń ishinde maltyǵyp júrgen bolar ma edik. Árıne, qazaq óneriniń ár salasynda ár kezde ter tókken býyn týraly áńgime bólek. Áńgime Doshan týraly bolǵannan keıin onyń ortasy týraly oı ushqynyn ańdatyp ótý de zańdylyq. 15 jasynda Almatyǵa kelip, Qaltaı Muhamedjanovtyń «Qudaǵı kelipti» spektaklin kórmegende, Hadıshadaı qazaq sahnasy anasynyń nazaryna ilikpegende Doshan qazir sol ózi bala kezinde armandaǵan dáriger nemese chekıst bolyp júrer me edi. Áı, biraq qaı salada bolsa da talantty adamǵa daýa joq qoı, báribir jaryp shyǵary, báribir el tanyǵan tulǵaǵa aınalary sózsiz edi. Onyń ústine bala kúninen ulttyq qundylyqtardyń káýsarynan qanyp ishken balanyń bolmy­syndaǵy ózgesheliktiń óz degenine jetkizerine esh shúbá bolmas edi. Báıdilda Qaltaev, Mákil Qulanbaev, Qasym Jákibaev, Muhtar Baqtygereev, Sálı­ma Sattarova, Ámına О́mirzaqova, Aqqaǵaz Mámbetova sekildi birtýar aǵalar men apa­lar­dyń alaqanynda ósip, Lıdııa, Ǵazıza, Kádirbek tárizdi áriptestermen úzeńgi qaǵys­tyryp júrip ótken joldyń taǵylymy, ónegesi edi ony keıbir pendeshilikterge «ol da bir qazaqtyń balasy ǵoı» degen kóńil keńdigimen qaratqan. Talantty adam úshin ómir­diń tartysy bite me, ónerdegi ultqa, elge paıdasy tıer tartystardy aıtsańshy. Sol jolda ol Nurmuhan Jantórın, Ánýar Moldabekov sekildi uly daryndarmen sahnada, ekranda seriktesip oınasam degen armannyń jetegimen ósti. Nuraǵańmen «Sapardyń qudyǵy», Ánaǵamen «О́telmegen paryz» fılminde birge túsip, ol armanyna da jetti. Sodan beri uzyn sany jıyrma shaqty fılm­de oınapty. Burynda talaı jaqsy­myzdy óz ishimizden ózimizge teńeý taba almaı, «Qazaqtyń Ostrovskıi», «Qazaqtyń Tıhonovy» dep kelmep pe edik. Endigi jerde ony qazaq óneriniń Birjanyna teńesek, sirá, artyq ketpespiz dep oılaımyz. Sahnada Aımanovtarmen óner jarystyr­ǵan ataqty Bókeevanyń baǵylany Doshan dese kóz aldyńa «Gaýhartastaǵy» Áskerbek, «Daladaǵy qýǵyndaǵy» Hamıt keledi. Al sahnany aıtsańyz, sóz joq, basqasyn bylaı qoıǵanda ony Aqan serisiz elestete almaı­syz. «Qaladan kelgen qyljaqbas» spektaklinde kúlkimen qyrǵany da kúni keshegideı kóz aldymyzda. Endi arada jyljyp jyldar ótken soń «Birjan sal» kórkem fılmin túsirip qana qoımaı, basty róldi de ózi somdady. (Aıtqandaı, arada «Kóshpendi­lerde» Qaldan Serendi oınap bul talant degenińizge tańǵaldyrý dúıim emes ekenin taǵy bir márte dáleldedi). Qarańyz, arada jóńkilip jyldar ótedi, bir qaraǵanda akter jurt nazarynda, bir qaraǵanda kórinbeı ketken tárizdi. «Birjan saldan» keıin osy pikiri­mizdiń ushqary aıtylǵanyna jáne kóz jetkizdik. Bul ne kezdeısoqtyq pa? Joq, olaı emes eken. Bir akterlerdiń Sezardi oınaýdy ómirbaqı armandap ketkeni sııaqty, Doshannyń kókiregin jyldar boıy Birjan sal kúmbirletken tárizdi. Ol osynaý zymy­ran jyldar ishinde sol sal-serimen aýyryp, ómirge de, ónerge de sonyń bolmysymen úńilip júrgendeı eken. Sanada ábden pisken, tolysqan bolýy kerek, ol «Birjan saldy» nebári úsh aıdyń ishinde túsirip bitti de, on saǵattan asyp ketken materıaldy júregi qan jylap otyryp óz qolymen keskilep, mon­taj­dady. Qysqasy, sonyń bárin fılmge berilgen eki saǵat jıyrma mınýtqa syıǵyzýǵa týra keldi. Desek te, Doshan Birjan saldy túsirýge nege sonshalyqty yntyqty!? Ol úshin osydan biraz jyl buryn akterdiń «Almaty aqshamyna» bergen bir suhbatynan úzindi keltirgendi jón kórdik. – Meniń ákem kezinde Shyǵys Qazaq­standaǵy aımaǵyna tanymal ańshy bolǵan. Jaýapty qyzmetke aralasa júrip, júırik tazy ustaǵan. Meniń bala kezimde anamyz álgi tazyny aıyna bir ret monshaǵa túsirip, jýyndyrýshy edi. Qolbala tazymyz úıdiń ishinde, tabaldyryqtyń aýzynda, bóstektiń ústinde jatatyn. Sol tazynyń bizdiń úıge kelý tarıhy da qyzyq. Ákem sal-seri, jıyn-toıdyń kórki, dombyraǵa qosylyp án de aıtýshy edi. Bir kúni qyzmetinen tús mezgilinde kelse, úıdiń tóńireginde jıyrma beske tarta tazy jatyr eken. Anam Jazıra úıdegi qonaqqa shaı quıyp berip, qas-qabaǵyna qarap júredi. Ákem Qalı úıdegi qarııaǵa sálem berip, jón surasyp otyryp, álgindegi syrtta jatqan ıtterdiń ishinen kózi túsken tazyǵa qolqa salady. Sol kezde qarııa qonaq: «Qaraqtarym, astymdaǵy atymdy, ózge de dúnıelerimdi qalasańdar da, ol tazyny suramańdar!» deıdi. Ákemniń tazyǵa ańsary ábden aýyp otyrǵanyn sezgen qarııa ashyq turǵan esikten at baılaıtyn qadanyń ústine qonǵan saýysqandy myltyqpen atyp túsirse, unatqan tazysyn berip ketetinin aıtady. Jas bala men qabyrǵada ilýli turǵan myltyqty alyp shesheme berip, tórdegi ákeme qol jalǵap jiberýin ótingende, oń qolymen shaı quıyp berip otyrǵan anam sol qolymen oqtaýly myltyqtyń uńǵysyn syrtqa qarata bere kózdemesten qada basyndaǵy qonaqtap otyrǵan saýysqandy atyp túsiripti. Sol kezde tórde otyrǵan qarııa qolyndaǵy kesesin dastarqanǵa shıyryp jiberip: «Oıpyrmaı, senderge daýa joq eken, qalaǵan ıtterińdi alyńdar!» – degen eken. Ańshylyq qol bosta, erikkende, zerikkende ermek eter aldanyshym ǵoı. Meniń mańdaıyma ol áý basta jazylǵan óner bol­ǵan soń odan alshaqtap ketýim múmkin de emes. Oıǵa alǵan sharýaǵa kirispes buryn sergip, tynystap alý úshin ańshylyq ta kerek ermek. Kópshilikke málim, «Kóshpendilerge» túser kezde ruqsat alyp, teatrdan ketip edim. Teatrdaǵy basshy­lyq qyzmettiń kınoǵa túsýge qolbaılaý bolǵan kezi de boldy. Bala kezimde ákemniń Birjan sal men Aqan seri týraly aıtqan áńgimeleri qulaǵymda qalyp qoıypty. Mahambettiń erligin de tamsana áńgimelep otyratyn. Ákemniń dombyrada tartyp otyratyn biraz kúıleri de bolýshy edi. Ol kisiniń báıge atyna arnaǵan kólemdi poemasy da boldy. Sol jyrynyń úzindi­lerin elde úzip-julqyp aıtatyn kónekóz qarııalar áli de bar. «Báıge torynyń aryzy» degen atpen belgili osy jyr shýmaqtary ákemniń atqumarlyǵynan, ańshylyǵynan, sal-seriliginen týǵan edi. Sol bala kezdegi áńgime­niń qanyma, qulaǵyma ábden sińip ketkeni sonshalyq, sal-seriler týraly kórkemóner týyndysyn ómirge ákelsem degen maqsat­pen «Birjan sal» atty kıno­týyndyny qolǵa alyp jatqan jaıymyz bar. «Qazaq­fılmde» túsiriletin bul fılmniń rejısseri de, basty rólde oınaıtyn da ózim. Ssenarııin jazýshy Talasbek Ásemqulov jazǵan. Qarjy­sy sheshilgen, jyl saıyn bólinip turatyn boldy. Qazirgi kezde bolashaq kınonyń jasaý-jabdyǵy men kerek jabdyǵynyń bárin daıyndaý ústindemiz. Birjan saldyń minetin aty, ústine kıetin kıimi, kúndelikti tutynǵan qarý-jaraǵyna deıin daıyndap qoıdyq. Ańshy­lyǵymnyń paıdasy osy kórkem fılm­ge daıyndyq barysynda da tıip jatyr. О́zim atyp alǵan qasqyrlar­dyń terisin ıletip, úlken ishik tiktirýdemin. Birjan sal Kólbaıdyń aýylyna kelgende baı qaıtarynda astyna qundyz qara júırik mingizedi de, qasyndaǵy Jubaı seriniń ıyǵyna kólkildegen ańnyń terisinen tigilgen ishik jabady». Mine, osy suhbattyń ózi akterdiń óner­paz­dyq bolmysyn, jalpy, ómirdegi ustany­myn aıqyndap berse kerek. Búginde jahan­daný prosesinen, rýhanı ekspan­sııadan qorǵaný jolynda ár eldiń ózindik áreketi de bar. Bul rette sol halyqtyń óz baýy­rynan jaralǵan, ana sútimen, ata kúshimen daryǵan ulttyq ónerinen asqan qarý joq. Osy oraıda «ándi erttep, kúıdi mingen» (Jaryl­ǵapberdi), qazaqtyń dás­túr­li óne­riniń bastaýynda turǵan Birjandaı, Aqan­daı sal-serilerdiń talaıǵa ses bolatyny anyq. Mine, osyny tereń sezingen Doshan úshin ulttyń ózinde bar minezdi álemdik keńistikke alyp shyǵý basty muraty boldy. Ádette, saıasatta kóbine memlekettik múdde alǵa shyǵýy tıisti bolsa, ulttyq múdde ónerde menmundalap turatyny sózsiz. Sondyqtan ol jer-kókten jańalyq izdep jan ushyrmaı, óz ultynyń bolmysyna Birjan arqyly qaıta úńildi. О́nerdegi uly dástúrdi, bekzattyqty, degdarlyqty bir Birjannyń boıynan izdep, sony kórsete bildi. Álginde tilge tıek etken, biz áli de kóp izdeıtin birtýar Ahań – Aqseleý Seıdimbek osy fılmdi kórgende keýde kere tynystap, rıza pishinmen qarap, zor iltıpat bildiripti. Adamzat aqyl-oıynyń bir alyby (osylaı dep esh júreksinbeı aıtýǵa bolady) Ábish Kekilbaı «Egemen Qazaq­standa» tebirenip tolǵanys jazdy. Qys­qasy, dástúrli qazaq basylymdarynda fılmniń jetistigi jetkilikti aıtyldy. Búginde bir dúnıe túsirsek, oǵan ózge­niń kózimen, ólshemimen qaraıtyn dertke de ushyradyq. Shet elge baryp, júlde alyp kelmese, ol fılmdi qatarǵa qospaı­tyn, aýyldaǵynyń aýzy sasyq degennen arylmaıtyn boldyq. «Birjan saldy» túsi­re bastaǵanda da onyń ssenarııin synap-minegisi kelgender, fılmniń bola­sha­­ǵyna boljam jasaǵysh sáýegeıshiler de tabyldy. Doshan men Talasbek onyń birine de qaramady. Ondaılarǵa shet eldiń festıvaline emes, qazaq halqyna arnap kıno túsirgeli jatqandaryn, áýeli ózimizdi-ózimiz tanyp alaıyq, óz baǵamyzdy ózimiz bileıik, dep shyǵaryp saldy. Sóıtip, olar bir kúnderdegi: «Apyr-aı, bizdiń sal-serilerimiz qaıda, qazaqtyń uly mýzykasy qaıda, biz týraly nege fılm túsirilmeı­di?» dep keletin oı-armandarynyń bıigine bir umtylys jasaǵandaı edi. Talanttardyń, birtýar adamdardyń taǵ­dyry uqsas keledi. Sonyń ishinde Aqan seriniń de taǵdyry Birjan keıiptes. Osy turǵydan kelgende el kókeıinde endigi fılm Aqan seri týraly bolýy kerek qoı degen oı da óz-ózinen qylań berse kerek. Alaıda, Dos­han «Birjan salda» tek Birjan týraly ǵana emes, jalpy, qazaqtyń dástúrli óneri, onyń ishinde sal-seriler ómirin kórsete otyryp, halqymyzdyń bekzat, degdar bolmysynyń tıptik beınesin jasap shyqty. Ádette óner adamy týraly aıtqanda, zııalylyq, zıpalyq uǵymdary arjaǵynan qyltıyp turady. Onyń ózgeden ereksheligi de sol. Alaıda, suhbat berýdi asa kóp qoldaı kórmeıtin Dosekeńniń keı kezde kóńildegi oılaryn búkpesiz aıtatyny da bar. Jaı bir sátterdiń ózinde qazaqy sózdiń túgin shyǵaryp, qunaryn keltirip sóıleıtin sheshendigi bar (qanynda bar dep uǵý kerek) akterdiń qyńyr emes, qońyr sóılep kóki­rek­te jattalyp qalar ornyqty oılary da az emes. Ol birde: «Biz áli tolyq aıqyndaı almaı júrgen zııalylyq degen túsinik bar. Shen-shekpeni barlardyń bárin zııalylar­dyń qataryna qosyp júrmiz», dep aıtyp saldy. Bári de salystyra kelgende aıqyn­dalyp shyǵady. Shynynda da, shyn zııaly kim? Sulý sóılegenniń, ásire belsendiniń bári zııaly ma? Úlken máde­nıet, joǵary ıntellekt ıesin, eńbekqor adam men talantty adam, ortasha talant pen qas talantty jaqty bastan aıyr­ǵandaı etip, saralap bere alyp júrmiz be? Tanymal bolsań dostaryń kóbeıip, ata­ǵyń aspandap bara jatsa dushpanyń molaıa­tyn myna zamanda júrek jibi jińishke óner adamyna ǵumyr keshý de ońaı emes. Biraq qaıtesiń, qalaı bolǵanda da ol seniń qoǵamyń, seniń ómiriń. Demek, saǵan sol ortada ómir súrýge týra keledi. Alaıda, bolmysy, bitimi bólek keń talant odan da shyǵatyn jol tabady. «Adamdy jaqsy sóz semirtedi ǵoı. Adamdardy maqtaý kerek. Bizdi, tipti túk bilmesek te Gerasımov qalaı maqtaýshy edi. Biz odan jaman boldyq pa, maqtandy kótere almaı qalǵan joqpyz ǵoı. Aıtshy maǵan, jurt nege bir-birin kóre almaıdy? Árıne, bireýge qaıyrymdylyq jasaý ońaı emes. Biraq soǵan qaramastan men qolym­nan kelgenshe jaqsylyq jasadym. Eldiń bárin jaqsy kóretin men aqymaqpyn ba? Al endi bar ǵoı, jaqsylyq jasaý qolyń­nan kelmeıdi eken, jamandyq jasamaı ómir súrýge bolady ǵoı. Bul jaqsylyq jasaǵannan áldeqaıda keremet emes pe?!». Bul keshegi keńes ımperııasy kelmeske ketse de bárimizge talanty, daryny ortaq Vasılıı Shýkshınniń áıeli Lıdııa Fedo­seeva-Shýkshınaǵa aıtqan aqtyq sózi eken. «Osy sóz esime tússe «bálkim, Vasıa maqtaý sóz estigende uzaǵyraq ómir súrer me edi», dep kúrsinedi aktrısa. О́mirde ónege tutar kóp mysaldardy kórgende janyń súısinip, kókiregiń ashy­la­dy. Sonyń biri aıaýly dostyq arqyly qalyp­tasatyn qasıet. Qazaqtyń kóptegen belgili azamattarynyń sol dostyǵy da ultqa qyzmet etip keledi. Onyń aınalasy, ortasy da elge bolsyn deıtin azamattar. Eshqaısysy da osal emes. Jaı ánsheıin otbasy, oshaq qasynyń qamynan góri, ulttyq, eldik múdde jolynda birigetin mundaı dostyqtyń mańy­zyna, qunyna eshteńe jetpeıdi. Dostyqtyń ózin elge qyzmet etýge jumsaıtyn osyndaı jigitter kóp bolsa, bul eldiń bolashaǵyna da alańdamaýǵa bolady. «Mádenıet degenimizdiń ózi ultty ólip-óship súıý», degen eken Júsipbek Aımaýytov. Endeshe, Doshan Joljaqsynovtyń azamattyq, ónerpazdyq bolmysyna da osy ólshem turǵysynan qarasaq, aqıqattan alystaı qoımaspyz. Qalı SÁRSENBAI. Almaty.