Elaman naǵyz er eken!

Keshe Astanadaǵy «Barys Arena» muz aıdyny saraıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń júldesi úshin qazaq kúresinen VII «Qazaqstan barysy» týrnıri ótti. EKSPO-2017 kórmesi aıasyndaǵy sharalar tizimine engen bıylǵy dodaǵa elimizdiń eń myqty degen 34 balýany qatysyp, baq synady.  

Týrnırdiń ashylý saltanatynda Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtaty Darhan Qaletaev, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵynyń qur­­metti prezıdenti Qaırat Sa­tybaldy, Parlament Májili­siniń depýtaty, Ulttyq sport túr­leri qaýymdastyǵynyń pre­zıdenti Bekbolat Tileýhan jáne «Qazaqstan barysy» qazaq kúresin damytý qory qamqorlyq keńesiniń tóraǵasy Arman Shoraev quttyqtaý sóz sóılep, balýandarǵa jeńis, jankúıer qaýymǵa esten ketpes áser tiledi. Kúshteri boılaryna syımaı, kúreske túskeli tur­ǵan balýandarǵa elimizdiń áıgili ǵalymy, akademık Tóregeldi Sharmanov aq tilegin joldap, batasyn berdi.

Jalpy, qazaq kúresiniń bul jarysy bes jyl boıy Astanadaǵy «Saryarqa» velotreginde ótkizilip kelgen edi. Bıyl týrnırdi uıym­dastyrýshylar «Barys Arena» muz saraıyn qolaı kórgen eken. Munyń da jóni bar: osydan eki jyl buryn paıdalanýǵa berilgen bul sport ǵımaraty «Qazaqstan barysy» syndy kórermendi kóp jınaıtyn týrnırdi ótkizýge ábden laıyq. Sebebi, «Barys Arenaǵa» kem degende 11 myń adam syıady. Sonymen qatar, «Saryarqa» ve­lotregi sııaqty emes, munda jan­kúıer qaýym balýandar kúre­sin meı­linshe jaqyn jerden tama­shalaýǵa múmkindik alady. 
Týrnırge elimizdiń talaı synnan súrinbeı ótken tańdaýly balýandarynyń qatysqanyn esepke alsaq, alǵashqy beldesýden bastap, sońǵy aıqasqa deıingi kú­restiń jankúıerdiń delebesin qozdyrǵan joǵary deńgeıde ótkeni zańdy da edi. Kilem ústi kezdeısoq jeńisterge, jan alysyp, jan be­risken beldesýlerge de toly boldy. Degenmen, týrnırdiń tamashasy óziniń sharyqtaý shegine dodanyń orta tusynda jetti.

Shırek fınaldaǵy asa qyzyqty hám tartysty ótken beldesýdiń biri 2013 jylǵy «Qazaqstan barysy» týrnıriniń fınalynda kúresken Erjan Shynkeev pen Aıbek Nuǵy­marov arasynda ótti. Eske salar bolsaq, osydan tórt jyl burynǵy jekpe-jekte Nuǵymarov jeńiske jetip, «Qazaqstan barysy» atanǵan bolatyn. Al bul jolǵy tartysta qaraǵandylyq balýan, dzıýdodan el qurama komandasynyń múshesi Shynkeev qarymta qaıtara almaı, taǵy da upaı sanymen je­ńilip qaldy. Sonymen birge, shırek fınalda jankúıerler qy­zyǵýshylyǵyn týdyrǵan beldesý boldy dep aǵaıyndy Rýslan Ábdirazaqov pen Ulan Rysqul ara­syndaǵy tartysty ataýǵa bolady. Sonshalyqty tartys baıqala qoımaǵan bul kúreste Ulan Rysqul inisin shalyp jyǵyp, jarystyń jartylaı fınalyna joldama aldy.

Sonymen, jankúıer qaýym asyǵa kútken jartylaı fınal belde­sýlerine de kezek keldi. Al­dy­men kilemge «Ásker barysy», mundaı dúbirli dodaǵa ekinshi ret qatysyp otyrǵan Elaman Erǵalıev pen Arman Qalıev shyqty. Bul beldesýde Elaman jeńiske jetti.

Al ekinshi jartylaı fınaldyq jupta syralǵy qarsylastar Aıbek Nuǵymarov pen Ulan Rysqul kúsh synasty. Tartysty ótken bul beldesýde asa senimdi kúresken Ulan Rysquldyń juldyzy jandy.

2017 jylǵy «Qazaqstan barysyn» anyqtaıtyn sheshýshi synnyń aldynda týrnırdiń úshin­shi júldesin sarapqa salǵan beldesý ótti. Atyraýlyq apaıtós ba­lýan Arman Qalıev pen Shyǵys Qazaqstan oblysynyń jampozy Aıbek Nuǵymarov arasyndaǵy jekpe-jekte sońǵysy jeńiske jetti.
Sonymen, qazaq kúresinen eń myqty, eń kúshti balýandy anyqtar fınaldyq beldesýge de kezek kelip jetti. Sheshýshi synǵa bul týrnırde bir demde kúresip, óziniń babynda ekendigin kilem ústinde kórsetken jas balýan Elaman Erǵalıev pen «Qazaqstan barysy» týrnıriniń tuńǵysh jeńimpazy Ulan Rysqul shyqty.

Fınaldyq beldesýde jas balýan Elaman Erǵalıevtiń basymdyǵy birden baıqaldy. Alǵashqy jasaǵan ádisiniń ózinde ol qarsylasyn qara jambasqa salyp alyp urdy. Jartylaı jeńis! Osy ádisten keıin kilemge ońbaı túsken Ulan Rysqul bas barmaǵyn jaraqattap aldy. Biraq, jarysty ári qaraı jalǵastyrǵanyna qaramastan, jas qar­syla­synyń ádisine taǵy da tú­sip qalyp, jaýyryny jer ıiskedi. Sóıtip, jarystyń aldynda «Bıylǵy «Qazaq­stan bary­sy» men bo­la­myn», – dep jar salǵan Ulan Rysqul jeńilis tapty. «Kúsh atasyn tanymas» degen osy. Nebary jıyrma eki jastaǵy Elaman Erǵalıev týrnır barysynda 2014 jylǵy «Qazaqstan barysy» Muhıt Tursynov, osy týrnırdiń «Kú­mis belbeý» ıegeri Asyl Bármenov syndy balýandardy joldan taıdyryp, bıyl jetinshi ret ótip turǵan «Qazaqstan barysy» dodasynyń jeńimpazy atandy.

Asyl kúresimizdiń abyroıyn asyrǵan «Qazaqstan barysy» týrnıriniń jeńimpazy men júl­degerlerin marapattaý sharasyna Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly, Halyqaralyq Qazaq kúresi federasııasynyń prezıdenti, Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev, áıgili balýan­dar, Olımpıada chempıony Jaqsylyq Úshkempirov pen Dáý­let Turlyhanov qatysty. 2017 jylǵy «Qazaqstan bary­sy» El­aman Erǵalıevtiń beline «Altyn belbeýdi» Qanat Bozym­baev baılady. Sonymen qatar, Qyzylordanyń jampozyna «altyn taıtuıaq» pen 25 mıllıon teńgeniń sertıfıkaty tabys etil­di. Balýannyń bapkeri de qur­alaqan qalǵan joq, chempıonnyń jattyqtyrýshysy 3,5 mıllıon teńge syıaqyǵa ıe boldy.

Budan bólek, týrnırde ekinshi júldeger atanǵan Ulan Rysqulǵa «Kúmis belbeý» men 5,5 mıllıon teńge tapsyryldy. Al onyń bapkeri 1,8 mıllıon teńgeniń ıegeri atandy. Týrnırdiń úshinshi júldesin jeńip alǵan Aıbek Nu­ǵymarov «Qola belbeýge» qosa 1,8 mıllıon teńgeniń sertıfıkatyna ıelik etti. Bapkeri bolsa, 900 myń teńgeni jambasqa basty. 

Aıta ketý kerek, bıylǵy týr­nırdiń baǵdarlamasyna quptaýǵa turarlyq biraz ózgerister engizildi. Sonyń biri – árbir beldesýde jeńiske jetken balýan 100 myń teńge kólemindegi júldege ıe bolyp otyrdy. Munyń ózi alyp kúsh ıelerin jeńiske ıtermelep, yntalandyra túskeni anyq. 

Jalpy, bıylǵy «Qazaq kúresi» týrnıri jyldaǵydaı jo­ǵa­ry deńgeıde ótti. Uıymdas­tyrýshylardyń jarys aldynda júrgizgen jarnama jumystary oń nátıje berip, «Barys Arena» muz saraıyna jankúıer mol jıyldy. Budan bólek, qazaq kúresiniń, onyń ishinde «Qazaqstan barysy» týrnıriniń jyldan jylǵa jurttyń ystyq yqylasyna bólenip, súıip tamashalaıtyn sporttyq sharasyna aınalyp kele jatqanyn da atap ótý kerek. Sondaı-aq, jankúıerlerdi jalyqtyrmas úshin beldesýler arasynda «Qobyz saryny» kvarteti óner kórsetip, Narkenje, Beıbit Musaev syndy ónerpazdar án shyrqady. 

Bıyl «Qazaqstan barysyn» uıymdastyrýshylar jarysqa tórelik etetin qazylardy tań­da­ýǵa asa qatty mán berdi. Osy maq­satta qatań irikteýden ótken tóreshilerdiń árqaısysy 200 myń teńgeden kepildik jarnasyn tóledi. Bul ıgi sharanyń kilemde ádildiktiń saltanat qurýyna oń áserin tıgizgenin aıta ketken jón. Birde-bir beldesýde kúmán keltiretin sheshim, daý týdyrarlyq tórelik bolǵan joq.

Taǵy bir aıta ketetin jaıt, «Qazaqstan barysy» týrnıri televızııa arqyly dúnıeniń tórt buryshyna tanymal bolyp keledi. Bıyl da bul dúbirli dodany Túrkııa men Reseıdiń jáne Qazaqstannyń sport arnalary arqyly álemniń 120 eliniń 60 mıllıonǵa tarta kórermeni tamashalaı aldy. Tórtkúl dúnıe kóz tikken ulttyq sporttyq shara qazaqtyń atyn álemge tanyta túseri sózsiz. Balýandar básekesin osyndaı joǵary, aýqymdy deńgeıde uıymdastyrýdaǵy negizgi maqsat ta osy. Álemge tańdaı qaqtyrǵan áıdik ónerimizdiń órisi keńeıe bergeı!..

Qaırat Ábildınov,
«Egemen Qazaqstan»

Sýretterdi túsirgen 
Erlan Omarov, 
«Egemen Qazaqstan»