Astananyń avtory – Elbasymyzdyń ózi, óziniń uıǵarymymen, uly muratymen úndes qala. Jańa turpatty memlekettiń aınasy, Táýelsizdik jemisi. Elbasy men elordany bir-birinen ajyratyp qaraı almaısyń. Saryarqadaı qasıetti óńirde kóz jaýyn alar kórkem qala turǵyzyp, ony qysqa merzim ishinde mıllıon turǵyny bar álemdik megapolıstermen ıyq teńestire alatyndaı estetıkalyq rýhy bar ásem shaharǵa aınaldyrý, ekige jarylyp aǵyp jatqan erke Esildiń boıyna jaǵalata el qondyrý erlikpen para-par is. Jastyǵyna qaramastan, Arqanyń moınyna taǵylǵan alqa ǵana emes, kúlli qazaq dalasynyń saltanatyn asyryp turǵan sıqyry bar elimizdiń baıtaǵy kópten beri «HHI ǵasyrdyń qalasy» dep atalyp keledi. Jańa ǵasyr shaharynyń bulaı atalýynyń jóni bar. Osy merzim aralyǵynda qoǵamdyq sanamyzda, dúnıetanymymyzda jańa turpatty memleketimizdiń ortalyǵy elorda retinde berik ornyǵyp úlgerdi. Eń aldymen, Eýrazııanyń kindiginde jahandyq toptasýdyń hám aýqymdy ıntegrasııanyń ınısıatory retinde beıbitshilik pen kelisim, tatýlyq pen birlikti temirqazyq etken Astana bedeldi memleketter arasynda ózindik qoltańbasymen aıshyqtaldy. Salt atty órkenıetimen saltanat qurǵan kóshpendi ımperııalyq dáýirimizdiń búginge jetken jalǵasy syndy Aqorda álemdik saıası oı-pikirlerge, saıası sheshimderge jańasha serpinmen yqpal aıasyn keńeıtip keledi. Álemde elorda bolǵaly óte qysqa merzim ishinde dál Astana sekildi máshhúr bolyp úlgergen ortalyqtar joq ta shyǵar.
Kópten beri Astana kúnin toılaýdy halyqtyq dástúrge aınaldyrdyq. Astana bizge nesimen qymbat? Eń aldymen, Astana – kindik qala. Aspan keńistigine bergisiz keń-baıtaq jerimizdiń kez kelgen núktesine birdeı qashyqtyqta ornalasýymen qolaıly. Qazaqstannyń týra ortasynda ornalasqandyqtan, saıası strategııalyq jaǵynan da óte tıimdi tańdalǵan ortalyq. Ekinshiden, táýelsizdik alǵannan keıin qurylysy qaýyrt, qarqyndy júrgizilgen Astana az ýaqytta adam tanymastaı ózgerip, kóz aldymyzda keremet kórkeıip ósip keledi. Búginde Astanamyz jaı ǵana bir eldiń elordasy bolyp otyrǵan joq. EQYU-nyń Astana Sammıtin, Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń, Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń máslıhattaryn, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin, Astana ekonomıkalyq forýmyn, Azıadany, endi mine, EKSPO-2017 sekildi halyqaralyq mańyzy zor úlken sharany ótkizip jatqanymyz el mereıin ǵana ósirmeıdi, bul Qazaqstanǵa degen shet memleketterdiń, álemdik qoǵamdastyqtyń senimin bildiredi ári óńirdegi basqa elderge qaraǵanda, resmı Astanaǵa artylǵan senim asa zor.
Jyl saıyn Prezıdentimiz óziniń Aqordasynda shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderin qabyldap, kezdesý ótkizedi. Bul kezdesýlerge el de eleńdep, ulttyń taǵdyryna baılanysty baıypty áńgime qozǵalar ma eken dep qulaǵyn tosatynyn baıqap júrmiz. Ol jerdegi áńgime barysynda qoǵamdyq-saıası saladaǵy keń aýqymdy máseleler qozǵalyp, mádenıetti damytý, qazirgi zamanǵy ádebı úderisterdiń aspektileri, jalpy, el ómiriniń barlyq muń-muqtajy, qam-qareketi múmkindiginshe qamtylyp aıtylady. Al sońǵy kezdesýimizde latyn álipbıine kóshý, demografııalyq ahýal, kóshi-qon saıasaty, úsh tilde bilim berý júıesin engizý sekildi dál qazir qoǵamda ótkir qozǵalyp otyrǵan máseleler jóninde sóılestik. Sol kezdesýlerdiń qaı-qaısynda da Nursultan Ábishuly alystan baýyrlary kelgendeı kóńil hoshymen qarsy alady, kónekóz dostardaı erkin áńgime-dúken qurady. Prezıdent birden «tek shyndyqty aıtyńdar» deıdi. Sodan keıin qazannyń qaqpaǵy ashylyp ketkendeı, keýdemizge jınalyp qalǵan oıdy aǵytamyz. Sózimizdi bólmeı, keń otyryp tyńdaıdy. Keıbir oıymyzdy qaǵazyna túrtip alyp otyrady. Jazýshylarmen jolyǵysyp, janynyń jadyrap qalǵanyn aıtady.
Áli esimde, osydan bes-alty jyl buryn kezdeskenimizde, Prezıdent aǵynan jarylyp, qumarynan shyqqansha áńgimelesti. О́mirbaıany týraly áńgime aıtqanda, kózine móltildep jas kelgenin baıqadym. Mysaly, Prezıdent balalyq shaǵy týraly áńgimeledi. «Bes-alty jas kezim edi», – deıdi ol. – Uıyqtap jatsam, sheshem: «Nursultan, Nursultan!» – dep daýystady. Oıanyp kettim. «Ne boldy, apa?» – dedim. Ol: «E, bar ekensiń ǵoı, qulynym!» – dep, betimnen súıdi. Sóıtsem, apam tús kóripti. Túsinde men taýǵa shyǵyp bara jatyr ekenmin. Ol: «Taýǵa barma! Onda qalyń tuman, adasyp ketesiń. Sýyq, tońasyń. Qasqyr bar», – dep aıǵaılaıdy eken. Tek taýdyń jartysyna barǵanda ǵana artyma bir burylyp qarap, odan ary júre berippin. Sheshem óz daýysynan ózi oıanyp, meni izdegen eken», – deıdi Nazarbaev. Eger adamnyń júregi jumsaq bolmasa, kóńili bosaı ma?
Sol joly kórshi О́zbekstanda qazaq degen tólqujaty bar 2 mıllıon, ultyn ózbek qylǵan 4 mıllıon qandasymyzdyń bar ekenin aıtqan edim. Qytaıdaǵy qytaılandyrý saıasatynyń tez qarqynmen údep bara jatqanyn qaýip qyldym. Maǵan qazaqstandyqtardyń 20 mıllıonǵa jetýinen góri, qazaqtyń 20 mıllıonǵa ósýi mańyzdy ekenin de áńgime arasynda qosa kettim. Biz – azbyz degen oıymdy bildirdim. Ol kisi muqııat tyńdady. Tyńdap qana qoıǵan joq, shettegi qarakózder máselesiniń únemi tolǵandyratynyn, munyń da oń sheshimi tabylatynyn aıtty.
Jaqynda Dúnıejúzi qazaqtarynyń quryltaıy Astanada uıymdastyryldy. Álemniń túkpir-túkpirine tarydaı shashyrap ketken qazaqtardyń Astanaǵa kelý armanyna aınalǵandyqtan, osy murat eskerilgen bolýy kerek. Prezıdentimizben kezdesken kezimizde: «Siz qazaqstandyqtardyń nemese Qazaqstandaǵy qazaqtardyń ǵana Prezıdenti emessiz, shetelde júrgen qandas baýyrlarymyzdyń, qıyr jaılap, shet qonǵan barlyq qazaq ulty azamattarynyń da Prezıdentisiz», degen edik. Bizdiń bul pikirimizge Prezıdenttiń ózi de: «Dúnıe júzindegi qazaqtardyń barlyǵyna qamqor bola alamyz, qudaıǵa shúkir, oǵan bizdiń qýatymyz da, múmkindigimiz de jetedi» dep qýandyrǵan edi. Sheteldegi qandastarymyzben kezdesýdiń taǵy bir oraıy Halıfa Altaı atty shoqtyǵy bıik qaıratker qazaq azamatynyń 100 jyldyǵyna baılanysty týdy. Oǵan qosa uıymdastyrylǵan Alash partııasynyń 100 jyldyǵyna da shetelden óte kóp baýyrlarymyz keldi. Dúnıeniń tórt buryshyna taralǵan týystarymyzben tabysýdyń zor múmkindigi týǵanda armansyz sóılesip, arǵy jaq pen bergi jaqtaǵy qazaqtar rııasyz aralasyp, bir marqaıyp qaldyq. Osynyń bári qazaq jerinde ótkenine olar da alǵysyn bildirdi, biz de maqtanyp, ózara qımastyqpen tarqastyq. Mine, osyndaı sebeptermen Astanamyz álemdik tarıhta aıryqsha oryn alyp otyr.
Halyqaralyq dárejede tusaýy kesilgennen beri Astananyń týrıstik áleýeti artyp, ımıdji kóterilip keledi. Qazaqstan túgili, Keńes Odaǵynyń ózinde eshqashan ótkizilip kórmegen saıası mazmuny aýqymdy alqaly basqosýlardyń alańyna aınalǵaly Astana beıbitshilik pen kelisimniń ortalyǵy bolyp otyr. Sırııa máselesi, Ýkraına máselesinde de eki eldiń múddesine týra keletin kelisim ustap, beıbit saıasatty qoldaıtyn ustanymyna sáıkes ymyraǵa keltiretin ortaq oıyn bildirdi. Osyndaı batyl qadamdarymen Astana tatýlyqtyń, eldestirýdiń altyn kópirine aınaldy. Mazasyz keıipke enip bara jatqan álemdegi shıelenisterdiń túıinin sheshýge baılanysty Astana tórelik aıtýǵa shyqty. Menińshe, Qazaq eli úshin bul da bir mártebe.
Qazaq eliniń astanasy – ártúrli forýmdar men halyqaralyq mańyzy zor sharalardyń ortalyǵy. Ártúrli konfessııalar arasyndaǵy dıalogty joıýǵa qoıyp, batys pen shyǵystyń dinderinen taralyp otyrǵan taram-taram aǵymdardyń nysanasyna aınalǵan Azııadaǵy dinı ahýaldy retteýge baılanysty Astana kóp jumys atqaryp keledi.
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń Astanada ótkizilýi bas qalanyń bıylǵy týǵan kúniniń ajaryn asha túskendeı. Tus-tustan aǵylyp kele jatqan alash jurtynyń syrtynda, qazaq jerinde uıymdastyrylyp otyrǵan dúbirli sharany qyzyqtaý úshin shet memleketterden de qanshama qonaqtar kelip jatyr. Bul halyqaralyq sharanyń jeke óz basyma da tıgizetin sharapaty az emes. Ulybrıtanııanyń pavılonynda London baspasynan jaryq kórgen aǵylshyn tilindegi eki tomdyq kitabymnyń tusaýkeseri ótkeli otyr. Osy kitaptardyń tanystyrylymyna oraı Anglııadan bir top delegasııa arnaıy kele jatyr. Munyń bári neniń arqasy? Eń aldymen, táýelsizdiktiń jemisi dep bilemin. Dramatýrgııa men teatr óneriniń otany sanalatyn uly Shekspır eliniń sahnasynda pesam qoıyldy, aǵylshyn tilindegi kitabym shyqty, táýelsizdiktiń arqasynda tanylyp, moıyndalmasaq, osynyń biri bolar ma edi, joq pa, kim bilsin?
Memleketimizdiń ıdeologııalyq ahýalyna oń ózgerister kelip, ádebıetimizdiń álsiregen tamyryna qan júgirtetin jaǵymdy úrdisterdiń bastalyp jatqany da kóńilge qýanysh uıalatady. Qat bolyp, qurdymǵa ketken qalamaqy máselesi sheshilip, qalamgerlerdiń kóz maıyn taýysyp jazǵan týyndylaryna aqy tólenetin boldy. Qashannan alańdatyp kele jatqan aýdarma jaıy da qolǵa alynyp jatyr. Qansha jerden attan salsaq ta, kitap oqıtyn, jaqsy shyǵarmalar jazyp júrgen, ádebıetti súıetin adamdar qatary bar. Endeshe, ádebıet te jasaıdy, oǵan jasalatyn qamqorlyq ta jalǵasa beredi.
Prezıdentpen bir emes, birneshe ret kezdesken qalamgerlerdiń qatarynan bolǵandyqtan, ol kisiniń memleket tirshiliginiń tamyryn tekserip, aǵzasynyń kináratsyzdyǵyn baqylap otyrǵan qyraǵy basshy ekenine kózim jetti. Elbasynyń elge degen yqylasynyń erekshe ekenin ár jolǵy kezdesýden anyq baıqaımyn. Sońǵy kezdeskenimizde rýhanı jańǵyrý, ulttyq kodqa baılanysty áńgime órbidi. Osy ýaqytqa deıin ádebıet, mádenıet, óner ataýly saıasatqa jumys istep kelse, endigi jerde bári kerisinshe bolmaq. Rýhanııat alǵa shyǵyp, halyqtyń tanymyndaǵy, týabitti tegi men qanyndaǵy izgilik, adamgershilik, otansúıgishtik, patrıottyq sezimimen baılanysty barlyq qundylyqtarymyzǵa basymdyq beriledi. Bul saıasattaǵy ǵana emes, taǵdyrymyzdaǵy úlken betburys. Eń qyzyǵy, rýhanı jańǵyrý máselesi qoǵamda qyzý talqylanyp jatqanda, men Londonnan latyn qarpimen orys tilinde jazylǵan hat aldym. Ejiktesem de, eleń etkizetin hatty birneshe ret ózim oqyp shyqtym. Demek, latyn árpinen qorqýdyń qajeti joq eken. Jastar tipti tez meńgeredi. Ulttyń keleshegine kerek, qazaqqa qajet dúnıeni dúrliktirmeı, ýshyqtyrmaı, kóptiń kóńilinen oryn tabatyndaı kezeńde usynyp, Prezıdentimizdiń ulttyq saıasatty qolǵa alǵany quptarlyq. Tilimiz, rýhymyz, qaısarlyǵymyz saqtalsa, qazaqtyń namysy bıik bolatyn bolsa, halyq ashtyqqa da, sýyqqa da, jalańashtyqqa da tóze biledi. Tek erteńge degen senimimizge selkeý túspesin. Erteńge degen senim bolsa, qazaq halqy qolǵa alǵan qandaı sharýaǵa da qaıyspaı, qaımyqpaı kirisetinine kózim jetedi.
Dýlat ISABEKOV,
jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty
