Táýekel tegeýrini týraly tolǵanys

Oı tolǵanysqa toly ki­tap­ty oqý, sanaǵa sińirý kele­li rý­hanı mektepten ótýmen birdeı. Bul kitaptaǵy oı-tolǵanys seni búkpesiz shyndyqqa toly keńistikke jeteleıdi. Seniń boıyńnan jeldeı jyldam ýaqytqa tózip berer asa qýatty kúshti talap etedi. Ýaqyt pen keńistikti birdeı qamtyp ıgere alǵan kitaptar ǵana asa qundy shyǵarmalardyń sanatyna qosylmaq. 
«Aqyl-parasat kitaby» oı aıdyny tereń kitaptardyń qatarynan.
Bul kitap adam taǵdyry týraly kór­kem shyǵarma emes, tizbektelip túsken adam oıynyń bulqynysyna baǵyshtalǵan oı álemi. Adam oıynyń kúzdiń tumandy ke­shindeı kúızelgen, álde endi ǵana sáýle shash­qan tańǵy nurdaı jarqyraǵan beıne sýreti. 
Durysy, adam oıynyń sýreti.
Jandy sýret.
Kúrsindirer, kúldirer, kúızelter, ta­m­­­-
sandyrar sýretterge toly tol­ǵa­nys­ty sóz álemi.
«Aqyl-parasat kitabyn» adam aqy­ly­nan adasýǵa shaq qalǵan HHI ǵasyrda ulan-ǵaıyr Deshti Qypshaq dalasynda der­bes memlekettiń qabyrǵasyn qalaǵan, qa­zaqtyń oıshyl saıasatkeri, áskerı qol­bas­shysy Nursultan Nazarbaevtyń ala tańnan qara buıra túnge deıin damylsyz oıǵa bókken tirlik qamalynyń, «qara terdi tókken, qyzyl qandy júgirtken» rýhanı tynys tirshiligi dep bilgen durys.
«Aqyl-parasat kitaby» eren tul­ǵa­nyń qara basynyń qamyn emes, týǵan eli­niń baqytyn ańsaǵan tolassyz oı ke­rý­eni.
Al dál osyndaı alasapyran zamanda, qııa­met tolǵanystarmen jandy qınaý, Alla taǵala tańdaǵan tulǵa ǵana bekiner táý­ekel.
Sol táýekelden tartynbaýdy Nur­sul­tan Nazarbaev hosh kóripti. Yqy­lym za­mandardan beri ata-babalarymyzdyń kó­­ńili sengeni de, jany qalaǵany da táý­ekel tirlik bolǵan. Elbasy sol tynymsyz joldy tańdapty.
Sanany sandaltar oılardy bir júıe­ge jııý qansha qıyn bolsa, oı tolǵanysqa to­ly kitap týraly oı aıtý onan da ótken qııa­met, asyly azap desem bolar.
Áýeli kitap sózine jol bereıik.
Bul dúnıede bizdiń bir ǵana Otanymyz bar, Ol — táýelsiz Qazaqstan. 
* * *
Otany joq adam — tamyrsyz, turlaýsyz qańbaq sııaqty.
* * *
Otanshyl bolý — óz Otanyńdy shyn júrekten súıý, ózińe jáne óz halqyńa rııasyz senip, qoǵamǵa qyzmet etý. Biraq Otanyńnyń tarıhyn, ana tilińdi, shyqqan tegińdi bilmeı naǵyz otanshyl bola almaısyń.
* * *
Mende týǵan elimdi damyǵan elderdiń sa­natyna qosýdan asqan maqsat joq.
El bolý úshin ulttyq rýh, ulttyq qa­sı­et jáne ulttyń ózine degen nyq senimi bolýy qajet.
Nursultan Nazarbaev halqynyń san-salaly tirlik aıasyn jiti zerdeleıdi. Perzenti retinde de, Prezıdenti retinde de halqynyń búgini men erteńin qatar ór­bi­tip, ótkenin jınaqtap, tolyqtyryp otyrýdy azamattyq salty qylyp ustan­ǵ­an. Bul iri tulǵalar ǵana bekiner tastúlek minez. Elbasynyń oı aıasy qashanda keń, qa­shanda tereń bolýy kerek ekenin osy ki­tap rastap bergendeı. 
Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zı­denti halqynyń ótken qanquıly tarı­hyn da, sózderi halyqqa tolyq jetpeı qalǵan áý­­lıeleri men handarynyń óksikti ómir­le­rin de jaqsy biledi. 
Sonan da kóne zamandaǵy kóne babalarymyzdaı Nursultan Nazarbaevtyń isi – sóz, sózi – is bolyp qalyptasqan. Ol tý­raly Prezıdent bylaı dep oı kesedi: 
«Men eshqashan qoldan kelmeıtin iske ýáde bergen emespin, al ýáde bergen ekem oryndap bolǵansha janym tynym kórmegen». 
Bul jaýapty adamnyń jaýapty só­zi. Elbasy solqyldaq bolsa, eli qan­daı bolmaq?!. Elbasyna márttik pen ójettik, aqyl men parasat jara­sady. «Qazaq­fılmde» sóılegen bir sózinde «Bizge ójet uldar qajet. So­lardy tárbıeleý kerek», — dep aıtqan sózinde arman turǵan. Prezıdenttiń kózinde ot jarq etip edi. Teledıdardan kórgen sol bir sát­ti men eshqashan umyt­paı­myn. Elbasyna degen senim men qurmet meniń júregimde sol sátte taǵy bir bulqyna soq­qan bolatyn.
О́mirdegi aqyl-parasaty, saıasattaǵy ádis-amaly, basyna bitken kisilik minezi Nursultan Nazarbaevty álemdegi eń salıqaly saıasatkerlerdiń qataryna qosty. Týa bitken márt minez, erekshe baıqampazdyq Elbasynyń adamdyq kelbetin aıqyndaı túsken. Álemniń qaı basshysy bolsa da, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń syrǵa toly bet-júzin, baıyptap aıtar kemel oıyn, qashanda ashyq pikirtalasqa atoılap shyǵar jankeshtiligin erekshe qurmetteıdi. Prezıdenttiń adam­ger­shiligine, kóńiliniń aqtyǵy men ashyq­ty­ǵyna kúmán keltirmeıdi. El­b­a­sy­nyń ózi de eshkimdi alalamaı, bar­ly­ǵy­na birdeı taza yqylaspen, shyn peı­ilmen berile syrlasatynyn qaı-qaısy da jaqsy biledi. Qazaq elinde EQYU (Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy) ótken tusta Qazaq eli basshysynyń kósemdik tulǵasy erekshe boı kóterdi. Jalpy kelisimge álem basshylary tańǵy tórtte ǵana qol jet­kizgenine bárimiz de kýá boldyq. Bul Nur­sultan Nazarbaevtyń kóregendiginiń, tabandylyǵynyń, kemeńgerliginiń talassyz bıiktigi bolatyn. 
Alyp Qytaı men qarý-jaraǵyn saılap qaıtadan ımperııa qurýdy ańsaǵan Reseı ortasynda synadaı enip siresip jatqan Deshti Qypshaq dalasynyń óz oıy, óz armany, óz tirshilik aıasy bar ekenine ózgeniń kózin jetkizdi. Bes qury­lyq­tyń halqyndaı, qazaq halqynyń qany da qyzyl, jany da taza, oıy da ashyq, tileýi de anyq ekenin moıyndatty. Pre­zıdent Nazarbaev dál sol joly óz hal­qynyń meıirban janyn álem aldyna jaıyp saldy.
«Aqyl-parasat kitabynyń» basty erek­sheligi kelisti sóz qudyretinde. Osy­ǵan oraı kóne Shyǵys ǵulamalarynyń biri aıtqan sóz oıǵa oraldy. 
«Kámil aqyl turǵysynan zerdelep qaraǵanymda sózden asyl, sózden as­qaq eshnárse taba almadym. Sózden ar­tyq kúsh bolǵanda, Alla taǵala ony Paıǵambaryna bildirgen bolar edi» — degen.
At tuıaǵynan jaratylǵan qazaq úshin sózden qýatty, sózden asyl eshteńe joq. Babalarymyz jyǵylǵandy sózben kó­ter­­gen, jylaǵandy sózben jubatqan, dushpandy sózben toqtatqan.
Jastaıynan tamyry tereńde jatqan túgesilmeıtin qazaq oıynyń qazanynan sýsyndaǵan qazaqtyń dara uly Nursultan Nazarbaev sózdi tústep te, salmaqtap ta, astarlap ta biledi. Sóz qasıetin tanyǵan adamnyń ary da, jigeri de, namysy da taza bolatyny belgili.
Ýaqyt pen keńistik synynan qara úzip dara shyǵar jandary aqıqatqa sýarylǵan sanaýly tulǵalar bar. Sol sanaýlylar qataryna «Aqyl-parasat kitabynyń» avtory da erkin enetinine senimdimin.
Qazaqtyń uly bolsań, qazaǵyńa janyń ashysa, qazaqtyq namysyń bolsa, qazaqtyń dúnıe jalǵandaǵy jalǵyz memleketiniń ósý, kórkeıý, nyǵaıý jolynda janyńdy syǵyp, qara terińdi tógip eńbek et. Jerdiń de ıesi, eldiń de ıesi óziń ekenińdi umytpa!.
* * *
Daýy taýsylmas eldiń jaýy da taýsylmaıdy.
* * *
О́ser eldiń balasy armanshyl bolsa, ósher eldiń balasy janjalshyl bolady.
* * *
Kezinde ýaqyt quzyrynda eskeril­meı, umytylyp qalǵan qazaqtyń ózin­dik ulttyq qasıetteriniń qaıta qalyp­ta­­­sýyna qamqorlyq jasaý meniń Per­ze­nttik te, Prezıdenttik te paryzym!
* * *
...Otandastarymnan bólek ýaıymym da, olardan bólek qaıǵym da joq. Neni bolsa da elmen birge kóremin, elmen birge tózemin, elmen birge jeńemin.
Nursultan Nazarbaevtyń «Aqyl-parasat kitabyndaǵy» órim-órim osyndaı oılar aqyl men parasattylyqtyń asqaqtyǵyn ańǵartady. 
Dál osy tusta meniń júregimde atoı­lap taǵy bir-aq tileý týlady. «Jyldar men oılar» – Elbasynyń soń­ǵy on-on bes jyldaǵy sóılegen sóz­de­rinen suryptalyp alynǵan kemel oılar tizbegi. Mahmut Qasymbekov pen qyz­mettes jigitteri sol oılardy bir júıege túsirgen. Ýaqyt quzyrynda oı tizbegi de tolysa beretini haq. Búgingi kúni XX-XXI ǵasyrlardyń El ıeleri bolǵan Rýzvelttiń, Cherchılldiń, Fıdel Kastronyń, Klıntonnyń kitaptarymen álem tanysyp jatyr. Qazaq halqynyń tynys-tirshiligi Elbasynyń kóz aldynda ótken, óte de beredi. 
О́z ómiri týraly Elbasy kitap jazsa, ol ólmeıtin kitaptardyń qatarynda turatynyna senimdimin.
Taǵdyr Nursultan Nazarbaevqa aýyr júk júktedi; bir halyqtyń emes, qazaq elin jaılaǵan júzden asa halyqtardyń taǵdyry tarazy basyna tústi. Osyndaı alyp jaýapkershilikti kóterip ketýge Alla taǵala oǵan tereń oı, ómirlik baı tájirıbe, jan dúnıesiniń toqtaýsyz tebireniste turýyn syılaǵan. 

Rollan SEISENBAEV, 
jazýshy