Astanada armanyma jettim – Aıman Musaqojaeva

– Aıman Qojabekqyzy, búginde ózińiz basqaryp otyr­ǵan oqý or­da­synyń ashylýyna Elbasy tikeleı qol­daý kórsetkeni belgili. Tarıh qaı­talaýdy qalaıtyndyqtan sony taǵy bir ret esińizge túsi­rip kórińizshi, qalaı bolyp edi? 
– Meniń ómirimnen oıyp oryn alǵan osy oqıǵa oıyma jıi oralady. Bári esimde. 1997 jyly Respýblıka saraıynda úlken shabyt ústinde shyǵarmashylyq keshimdi ótkizdim. Soǵan arnaıy qatysqan ardaqty Prezıdentimiz konsertten keıingi dastarqan ústinde alda qandaı josparlarym bar ekendigin surady. Alǵashqyda ańtarylyp qaldym da, artynsha boıymdy jyldam jınap aldym. Oraıly sátti paıdalanyp, kópten kókeıimde júrgen oıymdy jaıyp saldym. Gastroldik saparmen shetelderge barǵanymda talantty jastardy tárbıeleıtin talaı oqý oryndarynda bolǵanymdy, solarǵa qyzyǵatynymdy alǵa tarta otyryp, Almatyda óner akademııasyn ashqym keletinin aıttym. «Asha­syń, − dedi Nursultan Ábishuly bir­den qoldaý bildirip. – Biraq, sen jos­parlaǵandaı Almatyda emes, Aq­mo­lada!». Sóıtip, sanamdy san saqqa jú­girt­ken kúrmeýi kóp kúrdeli másele osy­laısha kút­pegen jerde sheshimin tapty. Ege­men­diktiń eleń-ala­ńynan elimizdi órkenıet órine súırep kele jatqan Elba­symyz halqyna qajet ıgi ıdeıa­­lardy ilip áketer iskerligin kórsetip, iri minez tanytqanyna ishteı qatty súısindim. 
Astana aýystyrý ońaı ma? Jańalyq ataýlyǵa jatyrqaı qaraıtyn qashanǵy ádetimizben áý basta kejegemizdiń keıin tartqanyn jasyryp qaıtemiz. Maıda samaly mańdaıynan sıpaǵan mamyrajaı Alataý baýraıyn saqyldaǵan aıazy saı-súıegińnen ótetin Sary­arqa tósine aıyrbastaýǵa eshqaısymyz qulyqty emespiz. Esil jaǵasynda jaınaǵan elor­da ornaıtynyna onsha seniń­kiremeıtin sekildimiz. Áıtse de, ártúrli alyp-qashpa áńgi­melerdiń áserine berilmeı, ári-sári kúıden ada-kúde arylyp, táýe­kelge bel býdym. Onyń ústine Otany­myz tarıhyndaǵy ora­san irgeli iske aralasqym keldi. Qarasha aı­ynda qalyń kóshtiń aldy Arqaǵa attandy. 
– Solardyń sońyn ala Siz de jańa elor­damyz jaqqa at basyn burdyńyz ǵoı...
– Iá, qarlatyp-borandatyp, qystyń kózi qyraýda Aqmolaǵa jettim. Qala ákimi Ádilbek Jaqsybekovtiń qabyldaýynda bolyp, máseleniń mán-jaıyn túsin­dirdim. Ol kisi meniń qa­da­mymdy quptap, bas sha­harda máıekti mádenı-rýhanı orta qalyptastyrýǵa aıanbaı atsalysatynyma senim art­ty. Ákimniń ıdeologııa jónindegi orynbasary Tólegen Muhamedjanov ta qýa­na qarsy alyp, buıymtaıymdy buljytpaı oryndaıtynyn jetkizdi. Eski tanystar emespiz be, tez til tabystyq. Az-kem pikir almasýdan keıin aldaǵy atqarylar aýqymdy sharýalardy aıqyndap aldyq. Sodan kóp keshikpeı qala ákiminiń Aqmola mýzyka ýchılıshesiniń negizinde akademııa ashý týraly sheshimi shyqty. Ile-shala Úkimet qaýly qabyldap, res­pýblıkalyq bıýdjetten qajetti mól­sherde qarjy bóldi. 
Akademııanyń ashylý saltanatyna qatysqan Elbasy qazirgi kúnge deıin bizge qamqorlyq kórsetip keledi. Osy oraıda, Memleket basshysynyń qazaq óneriniń qaryshtap damýyna ólsheýsiz úles qosqanyn atap ótkenimiz abzal. Anaý «Astana Opera» teatrynyń ǵa­jaıyp ǵımaraty ishki-syrtqy kór­kemdigimen kózdiń jaýyn alady.  «Qazaq­stan» ortalyq konsert zalynyń sahnasyna shyqpaǵan áıgili ártister kemde-kem. Byltyr ǵana shańyraq kó­ter­gen Horeografııa akademııasynyń qa­byrǵasynan talaı balet juldyzdary túlep ushary talassyz.
– Qaısybir jyly organ zalyn salý­ǵa jáne atalǵan aspapty satyp alý­­ǵa qa­jet qarjy surap Par­la­ment de­pý­tat­­ta­rynyń aldyna bar­ǵa­ny­ńyzdy bilemiz. 
– Kezinde jýrnalıster jeńil ıýmor­men jazǵan bul jaıynda... Akademııa­myzdyń atyna laıyq keń konsert zaly kerek boldy. Bolsa da záýlim saraı saldyrǵan soń onyń ishine nege organ ornatpasqa degen oı keldi ózinen ózi. Máskeýdiń Chaıkovskıı atyndaǵy konservatorııasynda oqyp júrgenimde kórgem. Biz de sondaı múmkindikke ıe bolyp jatsaq, jaman emes qoı. Endeshe, ne turys? Úmitimdi úkilep Úkimet úıiniń tabaldyryǵynan attadym. Ondaǵylar maqsatymdy maquldaǵandarymen, qara­­jat jaǵyn qarastyrý Parlament quzy­ryna kiretinin, depýtattar demep jiberse ǵana degenim bolatynyn aıtyp, sypaıy shyǵaryp saldy. 
Kózdegen kómbeniń kilti qaıda ekenin bilip alǵan soń qarap otyramyn ba, qattalǵan-shottalǵan qaǵazdarymdy kóte­rip, Parlamentke tarttym. Son­daǵy suraı­tynym – 300 mıllıon teńge. Ol kezde bul ájeptáýir aqsha. Eko­nomıkalyq-áleýmettik salany kó­terýge kúsh salyp jatqanda meniń myna kelisim keıbireýlerge kúlkilileý kórin­genin qaıtersiń. Bir depýtat tipti, «Osy ýaqytqa deıin organsyz-aq ómir súrdim, endigi qalǵan ǵumyrymda da sol shirkinniń qajeti bola qoımas» dep zaldaǵylardyń ishek-silesin qatyrǵany bar. Men ony, árıne, túsindim. Jomarttyń qolyn joq baılaǵandaı jetimsizdik jetegindegi kezimiz edi ǵoı. Degenmen, depýtattarymyz biraz bultalaqtaǵanmen túsinistik bildirip, betterin beri burdy. 
– Ustazdar ujymyn qalyptasty­rýda qandaı prınsıpterdi ustan­dy­ńyz?
– Bul máselede biraz qıyndyqtar týyndaǵanyn moıyndaýǵa tıispiz. О́ıtkeni, bul arada joǵary dárejeli mamandar joqtyń qasy-tuǵyn. Sondyqtan, syrttan «syrttandardy» shaqyrýǵa týra keldi. Dostyq qarym-qatynasymdy betke ustap, biraz áriptesterime qolqa saldym. О́tinishimdi jerge tastamaǵan syılas azamattarǵa árdaıym rızamyn. Almatydan attaı qalap aldyrǵan Nurlan Izmaılov, Altaı Qusaıynov, Svetlana Álıakparqyzy, Dına Mámbetova, Sáýle Omarova, Qanat Omarbaev jáne bas­qalar alǵashynda jataqhanada turdy. Jaıly páterlerin tastap kelgenderdiń jaǵdaıy munda jetise qoımaǵany anyq. Alaıda, olar ónerdiń kemesi órge júzýi úshin barlyq qıyndyqtarǵa shydap baqty. Akademııa ýnıversıtetke aınalýyna baılanysty keregemiz keńeıip, professorlar men oqytýshylar qatary tolyǵa tústi. 
– Aıtpaqshy, sizderdiń ýnıver­sıtetterińiz Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııadan nemese Temirbek Júrgenovtiń esimin ıelengen óner akademııasynan nesimen erekshelenedi?
– Bizdiń ýnıversıtette joǵaryda aty atalǵan eki oqý ornynda tirkelgen mamandyqtardyń bárine baýlımyz. Ártisterdi de, mýzykanttardy da, opera ánshilerin de, drama akterlerin de, kınogerlerdi de, músinshilerdi de daıarlaımyz. Astyn syzyp turyp, atap kórseterlik jaıt, ýnıversıtetimizde bilim berýdiń úsh býyndy birtutas keshendi júıesi qalyptasqan. Qara­paıym tilmen qaıyrsaq, atalmysh oqý ordasynyń tabaldyryǵyn attaǵan qarshadaı ónerpaz joǵary dárejeli dıplomyn alyp bir-aq shyǵady. Maq­satymyz – kásibı sheberlikteri álemdik talaptarǵa saı mamandar ázirleý. 
– Jaǵymdy jańalyqtardy jerde jatqyzbaıtyn aqparat qural­dary arqyly halyqaralyq baıqaý­larda júl­deger atanyp júrgen ónerpaz óren­­derińiz týraly jıi estımiz.
– Onyńyz ras. Dúnıejúzilik dodalarda top jarǵan laýreattarymyzdyń sany 500-den asty. Qazaq óneriniń erteńin jarqyn qylatyn qabiletti jastardyń kóptigine shúkirshilik etemiz. Taı kúni­nen tanylǵan júırikterdeı Aısha Dosymova, Orazbek Dúısen, Vladımır De tárizdi talantty ul-qyzdarymyz kórermenderdiń kózaıymyna aınalyp úlgerdi. Al opera aspanynda jarqyraǵan Súndet Baıǵojın, Saltanat Ahmetova, Aıgúl Nııazova syndy juldyzdarymyzdy atasaq ataq-dańqymyzdyń alystarǵa jetip, mártebemizdiń asqaqtary sózsiz. 
– «Segiz ulym – bir tóbe, Ertóstigim – bir tóbe» degendeı daýysy kókte damyldaǵan Dımash Qudaıbergenniń jóni bólek, árıne...
– Dúldúl Dımash alǵash ret «Jas qanat» báıgesinde kózimizge tústi. Dara daryn ıesin ózimizge oqýǵa shaqyr­dyq. Áke-sheshesi Qanat jáne Sveta Aıt­baev­tar kelisimin berdi. Sodan es­trada kafedrasyndaǵy Maıra Dáýlet­baqovanyń klasyna qabyldandy. Birinshi kýrsta Belorýssııada ótken «Slavıan bazary» halyqaralyq baıqaýynda Gran-prıge ıe bolyp, abyroıǵa bólendi. Bıylǵy Qytaıdy ánmen «qyrǵan» jeńisin ózderińiz teledıdardan kór­dińiz­der. Úlken qurmetke bólendi. Prezıdent qabyldap, aq batasyn berdi.
Dımash – darqan daryn ıesi. Ata-ájesiniń tárbıesin alǵan kórgendi jet­kinshek. О́zin óte qarapaıym ustaıdy. Únemi izdenis ústinde. Sheberligin shyń­daýdan jalyqpaıdy. О́reli ónerpazǵa tán osy qasıetinen ajyramasa onyń alar asýlary áli alda. Keleshekte oqýyn shet­elderdiń birinde jalǵastyrýy múmkin.
– Siz tek rektor ǵana emes, sahnadan qol úzbegen sańlaq skrıpka­shy­syz. Qalaı, qyrýar qıyn­dyqqa toly qyzmetińiz jeke shyǵar­ma­shy­lyǵyńyzǵa kedergi keltirmeı me?
– О́zińiz aıtpaqshy, rektorlyqtyń shash etekten sharýasyna qaramastan, jeke shyǵarmashylyǵymdy nazardan tys qaldyrmaýǵa tyrysamyn. Qustyń qos qanatyndaı qyzmetimdi de, ártistigimdi de qatar alyp kele jatyrmyn. Jaqynda ǵana óz shákirtterimmen birge EKSPO qonaq­tary aldynda óner kórsettim. Rektorlyq – mindetim, skrıpka – jan serigim.
– Elbasy qolynan Eńbek Eriniń altyn juldyzyn alǵanda qandaı kó­ńil-kúıde bolǵanyńyz esińizde me?
– O, ondaı sáýleli sátti umytýǵa bola ma? Eń aldymen, muny men qazaq ónerine kórsetilgen qurmet belgisi retinde qabyldadym. Eńbegimizdi elep-eskergen Elbasyna rahmetimdi aıttym. Eń bastysy, ıyǵyma artylǵan jaýapkershilik júgin sezindim. 
– Búgin týǵan kúni toılanyp jat­qan Astana jóninde ne aıtasyz?
– Astanada men ózimniń armanyma jettim. Jıyrma jyldaı ýaqytta elordamyz eńsesin tiktep, shartarapqa nurly shýaǵyn shashqan shamshyraq shaharǵa aınaldy. 

Áńgimelesken
Talǵat BATYRHAN,
«Egemen Qazaqstan»