Ulttyq ıdeıanyń uly jetistigi
Elimiz óz astanasyn 1997 jyldyń 10 jeltoqsanynda Alataýdyń baýraıynan Saryarqanyń tósine kóshirdi. Qazaq qazaq bolǵaly óziniń astanasyn qaıda ornatýdy ózi sheshkeni osy. Álbette, buryn qazaqtyń astanasy talaı ret ózgergenin tarıhtan bilemiz. Biraq munyń bári qazaqtyń erkinen tys, ózgeniń buıryǵymen júzege asty...
Astanasyn aýystyrý – álem memleketteriniń tarıhynda bar qubylys. Ondaı elder eń aldymen óziniń ulttyq maqsat-múddesin birinshi kezekke qoıady. Alash astanasyn kóshirý de osyndaı ulttyq strategııalyq uly murattan týyndaǵan bolatyn.
Bar qazaqtyń bas qalasy retinde baıyrǵy Aqmolanyń tańdalyp alynýy da kezdeısoqtyq emes. Kezinde tyń ıgerýshilerdiń qonysyna aınalǵan Aqmolada qazaqtardyń sany kúrt tómendep ketken edi. Osy urymtal tusty utymdy paıdalanyp, óz múddesine ıkemdep qalǵysy kelgender de joq emes-tin. Astanany kóshirýdegi eń basty murat ta sol, ata-baba mekenin qazaqylandyrý, oǵan kóz suǵyn qadaı bergen áldekimderdiń bóten oıyna bóget qoıý bolatyn. Ári toǵyz joldyń torabynda turǵan qala astana bolýǵa laıyq barlyq 32 talapqa saı kelgen.
Astanany aýystyrý týraly áńgime alǵash ret Elbasynyń aýzynan shyǵa bastaǵanda, jurtshylyq muny jaı aıtyla salǵan sóz retinde qabyldady. Elbasy bul ıdeıasyn 1994 jylǵy 6 shildede ótken Joǵarǵy Keńestiń plenarlyq májilisinde dáıekti dáleldermen, oıly tujyrymdarmen alǵash ret jarııalaǵanda, onyń naqty júzege asatyn is ekenine kózi jetken kópshiliktiń pikiri ekige jaryldy. Astanany aýystyrý týraly bastamany qoldaǵandar da, oǵan kúmándana qaraǵandar da tabyldy. Bul ıdeıany buldyr saǵymǵa aınaldyryp, bolashaǵyna kúdikpen qaraǵandardyń qarasy qansha qalyń bolsa da Elbasy tabandylyǵynan taıǵan joq. Sonymen, Astanany kóshirý elimizdiń tarıhyndaǵy erekshe beles, ulttyq tarıhymyzdyń juldyzdy sáti boldy.
О́mir súrgiń keletin qala
Elbasy Astanany kóshirý týraly sheshimin jarııalaǵan kezde jurtshylyqtyń kóbi elordany salýǵa kemi 25-30 jyl ýaqyt kerek dep oılasa kerek. Olaı oılaýy zańdy da. Kezinde Esildiń sol jaǵalaýynda el qonbaq túgili, oń jaǵalaýyndaǵy jaǵdaı da shamaly edi. Bir kezderi shaǵyn shahardyń qandaı bolǵanyn Astanaǵa alǵash bilim qýyp kelgenderdiń biri retinde biz de jaqsy bilemiz.
Alaıda, Astanany álemdegi ásem shaharlardyń birine aınaldyrý alǵashqy sátten bastap júzege asyryla bastady. Elordanyń Bas josparyn ázirleý kezinde bas qalanyń jurttan erek beınesin qalyptastyrýǵa aıryqsha mán berildi. Bas jospardy aıqyndaǵan eskız-nobaılardyń baıqaýy da qatań ótkizildi. Otandyq myqty sáýletshilerdiń de, álemdik teńdessiz mamandardyń da týyndylary tarazyǵa tartyldy. Bas shaharda boı kótergen alǵashqy aıshyqty ǵımarattardyń nobaıyn jasaýǵa Elbasynyń ózi de qatysqanyn jurtshylyq jaqsy bilse kerek. «Báıterek» monýmenti, «Aqorda» rezıdensııasy sekildi kórkem nysandardyń alǵashqy syzbasyn Memleket basshysy ózi qaǵazǵa túsirgeni belgili.
Mine, Elbasy ózi aıaly alaqanyna salyp mápelep ósirgen Astana ertegi keıipkerlerindeı saǵat sanap ósip, az ýaqyttyń ishinde adam tanymastaı ózgerdi. Búginde damýdyń úshinshi kezeńine aıaq basqan elordanyń búginde eskisi esten óship, jańasy jadymyzda jańǵyrdy. Kóz aldymyzda kórkeıgen qalanyń damylsyz damý yrǵaǵy kúlli álemniń tańdaıyn qaqtyrdy. Astananyń jedel ózgeretini sonshalyq, búgin kelgen adam erteń ony tanymaı qalady.
IýNESKO-nyń bas shaharymyzǵa «Beıbitshilik qalasy» ataǵyn berýi tegin emes. Bul – áleýmettik-ekonomıkalyq, saıası jaǵynan qysqa merzim ishinde úlken tabystarǵa qol jetkizgen qalalarǵa beretin mártebeli ataq. Ári Astana – shyn mánindegi beıbitshilik qalasy. Munda álem elderin beıbitshilikke úndegen, tatýlyqqa shaqyrǵan nebir alqaly basqosýlar, keleli kezdesýler ótkizilip turady. Ár úsh jyl saıyn uıymdastyrylatyn Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi, Astana ekonomıkalyq forýmy, Eýrazııalyq medıa-forým – sonyń dáleli. Aldaǵy qyrkúıek aıynda elorda Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń sammıtin ótkizý arqyly ıslam memleketterin birlikke shaqyrmaq. Astanadaǵy Sırııa kelissózderiniń kezekti raýndy da elordanyń beıbitshilikti tý etken shahar ekenin taǵy bir márte dáleldese kerek.
Búginde Astana – ómir súrgiń keletin qalaǵa aınaldy. TMD jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqtyń úzdik qalalardy saraptaıtyn halyqaralyq baıqaýy qazaqtyń bas qalasyna osyndaı ataq berip otyr. Shynymen de elorda qazirgi tańda qaı jaǵynan da turǵyndarǵa qolaıly jaǵdaı jasaýǵa tyrysyp keledi. 2011 jyldan bastap elordada «Aqyldy Astana» jobasy engizile bastady.
...Ádemi, taza, qaýipsiz ári kepteleksiz Astana shyn máninde turǵyń keletin qalaǵa aınaldy.
Damý dınamıkasy
Erke Esildiń boıyndaǵy sán-saltanaty kelisken sáýletti shahardyń bedeli bıiktep, abyroıy asqaqtap keledi. Osynda atqarylyp jatqan qyrýar sharýalar men tusaýy kesilgen tyń jobalardyń bári de el ıgiligi úshin, turǵyndardyń jaqsy ómir súrýi úshin jasalyp jatyr. Endeshe, Elbasynyń ózi qadaǵalap otyrǵan elordanyń qanshalyqty órkendegenin myna kórsetkishterden naqty kórýge bolady: byltyr jalpy óńirlik ónim 5 trln teńgege jetip, aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 3,7 paıyzǵa ulǵaıǵan. Negizgi kapıtalǵa tartylǵan ınvestısııalar kólemi 838 mlrd teńgeni quraǵan. Memlekettik bıýdjetke 1 trln teńgeden astam rekordty túsim túsip, sonyń ishinde respýblıkalyq bıýdjetke 847 mlrd teńge aýdarylǵan. Osylaısha, Astana ekonomıkalyq damý qarqyny jaǵynan elimizdegi ekinshi óńirge aınaldy.
Orta jáne shaǵyn bıznes sýbektileriniń sany jaǵynan da Astana – aldyńǵy qatarda. Búginde olardyń sany 140 myńǵa jetken. Kásipkerlik salasy jalpy óńirlik ónimniń 50 paıyzyn, jańa jumys oryndarynyń 70 paıyzyn qamtamasyz etip otyr.
Búginde Astanada atqarylyp jatqan jumystyń baǵytyn eki baǵdarǵa bólip qarastyrýǵa bolady. Onyń birinshisi – astanalyqtardyń ómir súrý sapasyn arttyrý bolsa, ekinshisi – turǵyndardyń ál-aýqatyn jaqsartyp, tabysyn kóbeıtý.
Turǵyndardyń tabys ósimine jańa ekonomıkalyq strategııa arqyly qol jetkizilmek. Bul – buqaralyq kásipkerlikti damytý, ekonomıkanyń basty salalarynda kem degende 50 myńnan kem emes turaqty jumys ornyn qurý, elordaǵa jekemenshik ınvestısııa tartý sekildi mejeli mindetterdi júzege asyrý degen sóz. Sonymen qatar, elordalyqtardyń ómir súrýine qolaıly jaǵdaı jasap, ál-aýqatyn jaqsartý úshin aldymen bilim berý, densaýlyq saqtaý, qoǵamdyq kólik qyzmeti, ekologııa, basqa da kóptegen salalarǵa basa mán berilip otyr.
Aldaǵy ýaqytta tirshilikti qamtamasyz etetin barlyq júıeni turǵyndarǵa qoljetimdi etý úshin Astanany 129 sektorǵa bólý qarastyrylyp otyr. Iаǵnı, ár sektorda shamamen 10 myń halyq bolady jáne olarǵa 32 áleýmettik standartty qyzmet kórsetilmek. Sektorlarǵa bólingen halyqtyń sanyna oraı sol mekenniń ózindik emhanasy, mektebi, balabaqshasy, saıabaǵy, sport alańy, polısııa bólimshesi bolady. Qysqasy, turǵyndar barlyq qyzmet kórsetý túrlerimen qamtylady. Elordany ómir súrýge yńǵaıly shahar retinde qalyptastyrýǵa negizdelgen mundaı aýqymdy jumystar «Astananyń 20 jyldyǵyna – 20 qadam» atty qalany damytý tujyrymdamasy jobasyna engizilgen.
Iá, baǵdary bólek bas qala uly maqsattarǵa umtylyp otyr. Astana –Qazaqstannyń jańa ekonomıkasyndaǵy betalysyn aıqyndaıtyn kreatıvti qalalardyń birine aınalýy tıis. Astana 2020 jylǵa qaraı álemniń aldyńǵy qatarly qalalarymen teń dárejede básekelesip, 2030 jylǵa qaraı Sıngapýr, Dýbaı, Shanhaı, Ystanbul sekildi makróńirlik kóshbasshy qalalarmen ıyq teńestirýdi maqsat etip otyr. Al 2050 jylǵa qaraı Astana álemniń eń úzdik on qalasynyń qataryna qosylýy kerek. Elordanyń maqsaty – aıqyn, mindeti – naqty. Demek, Alash Astanasynyń áli-aq tabysty damyǵan jahandyq shaharǵa aınalatyny sózsiz.
* * *
Astana – kúlli Alashtyń armany.
Astana – ulttyq ıdeıanyń temirqazyǵy.
Elimizdiń jańa ǵasyrdaǵy jarqyn shejiresi de osynda jazylyp jatyr. Erke Esildiń boıyna el qondyryp, armandaı asqaq Astanany salǵan Elbasynyń bul eńbegi táýelsiz elimizdiń eń úlken tabysy, tarıhı jeńisi ekenine talas joq.
Eldigimiz – eren, elordamyz eńseli bolsyn laıym!
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
