Elimizde joǵary deńgeıdegi ýnıversıtetter ashyldy, zııatkerlik mektepter júıesi qalyptasty. Sonyń biri, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen 2010 jyly ulttyq bilim berý júıesi men álemdik ǵylymı bilim berýdiń ozyq tájirıbesin baılanystyra otyryp, qazaqstandyq joǵary bilimniń ulttyq brendin qalyptastyrý maqsatynda qurylǵan Nazarbaev ýnıversıteti búginde Eýrazııa keńistiginiń dál ortasynda ornalasqan halyqaralyq joǵary oqý ornyna aınaldy.
Halyqaralyq akademııalyq standarttarǵa sáıkes jumys isteıtin jáne elimizde eń alǵash derbestik pen akademııalyq erkindik qaǵıdattaryn basshylyqqa alǵan ýnıversıtet bıyl úshinshi tolqyn túlekterin shyǵaryp saldy. Atap aıtqanda, aǵymdaǵy jyly Nazarbaev ýnıversıtetin 737 bitirýshi jas bakalavrıat pen magıstratýra boıynsha, sondaı-aq, 9 túlek doktorantýra boıynsha támamdady. Iаǵnı, Nazarbaev ýnıversıtetiniń alǵashqy PhD doktory dárejesiniń ıegerleri qanat qaǵyp otyr. Tarıhı dıplomǵa Sáýle Ábildınova, Gúldana Ahmetova, Láıla Iýldýz, Janar Jumabaeva, Záýresh Qazybaeva, Mádına Tynymbaeva, Araı Sanııazova jáne Ásel Muhamedjanova esimdi jastar ıe boldy. Bul – oqý orny úshin aıtarlyqtaı mańyzdy asý. Sebebi, doktorlar daıarlaı bastaý damýdyń kelesi kezeńine jasalǵan qadam. Atalǵan úrdis Nazarbaev ýnıversıtetiniń tolyǵymen ǵylymı zertteý kesheni qalyptasqan joǵary bilim ortalyǵyna aınalǵanyn dáleldeıdi. Osy oraıda, ýnıversıtet túlekteriniń oqý bitirý saltanatyna Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń arnaıy qatysyp, tuńǵysh doktoranttarǵa dıplomdy óz qolymen tabystaýy da beker emes. «Biz, Nazarbaev ýnıversıtetiniń túlekteri, osy ýaqytqa deıin qol jetkizgen abyroıdy bıik ustaýǵa tyrysamyz. Bolashaqta Nazarbaev ýnıversıteti álem moıyndaǵan ýnıversıtetke aınalyp, Sizdiń asqaq armanyńyz oryndalady dep kámil senemiz», dep ýáde berdi tuńǵysh doktoranttar saltanatty sharada Elbasyna.
– Bul ýnıversıtet bizdiń Táýelsizdik jyldarynda qabyldaǵan asa mańyzdy jobamyz, degen bolatyn Prezıdent sol jıynda. Memleket basshysynyń osy sózinen-aq oqý ordasynyń táýelsiz elimizdiń bilim salasyndaǵy biregeı joba ekenin kóremiz.
Elbasy aıtqandaı, ashylǵanyna nebári 7 jyl ǵana bolǵan oqý ordasy ózimizdiń elde de, basqa elde de asa bedeldi oqý ornyna aınaldy. Osy jyldary qazaqstandyq jastarǵa ozyq ári zamanaýı bilim berý úshin shetelderdiń irgeli oqý oryndarynyń tańdaýly ǵalymdary shaqyryldy. Ýnıversıtet ǵalamdyq bilim berý júıesimen tıimdi ıntegrasııa jasaýdy jolǵa qoıdy. Dúnıejúzine Astananyń ǵylym men bilimniń ortalyǵy ekenin kórsetýdiń úlgisine aınaldy. Qazirgi kezde ýnıversıtet stýdentteriniń sany 4 myńǵa jetti. Keleshekte olardyń sany eki esege artady dep kútilde. Búginde munda álemniń 55 elinen kelgen ǵalymdar jumys isteıdi. Olar sabaq berip qana qoımaı, ǵylymı zertteýlerin júrgizedi. Oqý men zertteý tili – aǵylshyn. Osy ýaqytqa deıin álemdik ǵylymı basylymdarda myńnan astam ǵylymı jumys jaryq kórdi. Bul rette respýblıka boıynsha joǵary oqý oryndaryndaǵy ortasha kórsetkish
4 paıyzǵa teń bolsa, Nazarbaev ýnıversıtetinde 11 paıyzdy quraıdy. Bul da ýnıversıtettiń sapa áleýetin tanytady.
Buǵan deıingi jyldarda túlep ushqan myńdaǵan stýdentterdiń jartysy álemniń eń úzdik joǵary oqý oryndarynda, atap aıtqanda, Stenford ýnıversıteti, Massachýsets tehnologııa ınstıtýty, Kolýmbııa jáne London ekonomıka jáne saıasat ǵylymdary mektepterinde oqýlaryn jalǵastyryp, alys qurlyqtarda tájirıbeden ótýde. Olardyń óz bilimderin tolyqtyryp, ozyq tájirıbeni elimizge engizý úshin oralatynyna senim artylyp otyr. Ýnıversıtet túlekteri qysqa merzimde eńbek naryǵynda ózderiniń básekege qabiletti jáne suranysqa ıe mamandar ekenin dáleldedi. Búginde olar óz tańdaýlary boıynsha elimizdegi eń iri ǵylymı mekemelerde, medısınalyq kompanııalarda jáne memlekettik qyzmette jemisti eńbek etip júr. Bul jetistikke básekelik irikteý júıesin damytý men merıtokratııaǵa negizdelgen tıimdi bilim berý modeli arqyly qol jetkizildi. Júzden astam bilim jáne ǵylym mekemelerimen áriptestik ornatyldy. Nazarbaev ýnıversıteti Qytaı, Gonkong, Úndistan, Indonezııa, Japonııa, Ońtústik Koreıa, Malaızııa, Sıngapýr jáne basqa da elderdiń jetekshi joǵary oqý oryndary enetin Azııa ýnıversıtetter alıansynyń teń quryltaıshysy atandy. Osy 50 ýnıversıtettiń arasynda qazaqstandyq ýnıversıtet 15-orynǵa turaqtady.
Nazarbaev ýnıversıtetinde stýdentterdiń jaıly turýy men sabaqqa daıyndalýy úshin barlyq qolaıly jaǵdaılar jasalǵan. Aıtalyq, bólmeler 4 adamǵa arnalǵan jáne barlyq qajetti zattarmen jabdyqtalǵan. Nazarbaev Ýnıversıtetinde stýdentterdi eńbekke daıyndaý men kásibı damytýǵa, sondaı-aq oqý kezeńi ishinde stýdenttik praktıkany uıymdastyrý, jumys berýshilerdiń prezentasııasy men kásibı damý baǵdarlamasyn, ekskýrsııalar, bos jumys oryndary jármeńkesin ótkizý arqyly túlekterdi jumysqa ornalastyrýǵa baǵyttalǵan Stýdentterdi kásiptik baǵdarlaý jáne damytý ortalyǵy qurylǵan. SKBDO qyzmetkerleri Astana qalasynyń aýmaǵynda jáne odan tys jerlerde munaı-gaz sektory, densaýlyq saqtaý, ǵylymı-zertteý ortalyqtary, hımııa ónerkásibi, mınıstrlikter, úkimettik emes uıymdar, zaýyttar men basqa da qyzmetti qosa alǵanda, qazaqstandyq, sondaı-aq, halyqaralyq uıymdarmen birge túrli salada tyǵyz yntymaqtastyq ornatyp otyr.
Nazarbaev ýnıversıtetiniń stýdentteri – elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýyna úles qosa alatyn ulttyq ǵylymı jáne tehnıkalyq elıtanyń jańa býyny retinde sıpattalady. Sondyqtan da jumys berýshiler oqý oshaǵy stýdentteriniń ósýi men damýyn baqylap otyrady. О́tken kezeńdegi analıtıkalyq taldaý kompanııalarynyń Nazarbaev ýnıversıteti stýdentterin bolashaq kásipqoılar retinde qabyldaǵanyn jáne olarǵa áleýetti qyzmetkerler retinde qaraǵanyn aıta ketken abzal. Rasynda, Nazarbaev ýnıversıteti túlekteriniń áleýeti joǵary. Atalǵan derbes bilim berý uıymynyń prezıdenti Shıgeo Katsý myrzamen áńgimeleskenimizde, ol stýdentter óz-ózine suraqty durys qoıý nátıjesinde aldynda turǵan máseleniń sheshimin taba bilýdi úırenetinin, tyǵyryqtan jol taýyp shyǵýǵa, jahandaný dáýirinde túrli kúrdeli jaǵdaılarǵa, oqıǵalarǵa tap bolatyn synı sátterde ózgerýge, beıimdelýge beıil bolýy tıistigin aıtqan bolatyn. Iаǵnı, tehnologııamen, ǵylymmen, qaı ispen shuǵyldansa da, 5-10 jyldan keıin ýnıversıtette oqyǵan bilimi olar úshin ózekti bolmaı qalýy múmkin. Sondyqtan, tez beıimdele bilýdiń mańyzy úlken, deıdi oqý ornynyń basshylyǵy.
Nazarbaev ýnıversıteti qurylymynda álemdik deńgeıdegi joǵary oqý oryndarymen áriptestikte jumys isteıtin 8 ǵylymı mektep bar. Iаǵnı, tálimgerler «Ǵylym men tehnologııa», «Medısına», «Gýmanıtarlyq jáne áleýmettik ǵylymdar», «Joǵary bıznes», «Injenerııa», «Ken isi jáne geoǵylym», «Joǵary memlekettik saıasat» jáne «Joǵary bilim berý» mektepteri boıynsha oqytylady.
Qazir ýnıversıtet ǵalymdary energııalyq tıimdiligi mol batareıa jasaýmen shuǵyldanyp keledi. Atalǵan batareıanyń kólemi jaǵynan kishi, salmaǵy az bolýyn jáne mol kólemde energııa qýatyn saqtaýyn, sondaı-aq, qorshaǵan ortaǵa zalal keltirmeýin ǵylymı jumystarmen dáıekteýde. Sondaı-aq, optıkalyq sensor, robot tehnıkasy boıynsha da aýqymdy jumystar júrgizilip jatyr. Adam ómirine, densaýlyǵyna qaýipti jumystardy atqarýda robottardy paıdalaný sııaqty algorıtmder kóp. Sonymen birge, medısınada ońaltý júıesinde robottardyń kúsh-qýatyn paıdalaný kózdelýde. Iаǵnı, adamnyń kúsh-qýatyn arttyrýǵa arnalǵan ekzoqańqa qurylǵylaryn damytý boıynsha pasıentti ońaltýǵa kómektesetin jobalar bar. Mundaı jobalar týraly kóptep aıta berýge bolady.
Iаǵnı, Elbasy erekshe atap ótkendeı, Nazarbaev ýnıversıteti – elimizdiń aktıvi, keleshektiń ınvestısııasy. Bul búginde jeti jylda atqarylǵan jemisti jumystardan da kórinedi.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
