Ony osy jobanyń avtory ári jetekshisi Jandos Qyryqbaev «Kópshilik kóshpendilerdiń turmys-tirshiligin tanystyratyn osyndaı keshenderdi únemi etnoaýyl dep ataıdy. Menińshe, ol durys emes. Bizdiń ata-babalarymyz tek aýylda turǵan joq qoı, orta ǵasyrda qazaq dalasynda qanshama qalalar bolǵan. Sol sebepti, biz keshendi «Bozoq» kóshpendiler qalasy dep atadyq», dep túsindirdi. Sonyń aldynda ǵana gazetimizdiń merekelik sanynda jarııalanǵan Qorǵanbek Amanjoldyń «Saryarqanyń saıyn saharasyndaǵy Aqmola – Qaraótkel, Esil – Nura atyraby yqylym zamandardan beri toǵyz joldyń toraby, túrli órkenıetter men mádenıetterdiń tabysyp toǵysqan taraýy bolǵan...» dep tolǵaıtyn «Altyn baıraqty Astana» maqalasyn oqyp shyqqan betimiz edi. Bul «Bozoq» bizdiń de oıymyzdy birden tarıh qoınaýyna jeteleı jóneldi.
Taǵy sol maqalada «Tarıhtyń atasy sanalatyn Gerodot óz eńbekterinde jalpaq japan dala arqyly ótetin marshrýttardy, solardyń boıymen osy jerlerden júretin kerýenderdi ataıdy. Onyń bul aıtqandary keıin Uly Jibek joly retinde belgili bolyp, jer-jahanǵa tanylady. Mine, osy Saryarqa tósindegi Uly Dala arqyly ótken kerýen joldary qalalardaǵy qolóner men usaq kásipshiliktiń damýyna, saýdanyń órkendeýine áser etken. Qazirgi Astanadan bes shaqyrymdaı jerden ortaǵasyrlyq Bozoq qalasynyń jurty tabyldy. Bul ejelgi qalany táýelsiz Qazaqstan elordasynyń budan myń jyl burynǵy izashary dep aıtýǵa ábden bolatyn sııaqty» degen joldar bolatyn. Sózdiń shynyn aıtqanda, osy málimetterden keıin etnomádenı keshendegi samaladaı jarqyrap, samsap turǵan qolóner buıymdary baǵzydan úzilmeı kele jatqan úrdisteı erekshe kóz tartty.
Sonymen, qalashyq ishinde ne joq deısiz, bári bar. Qaptaly qaıyńnan shabylyp, eki qasy da arqar múıizinen ıilip jasalǵan qustumsyq er el nazaryn erekshe aýdardy. «Bul erdi inim jasaǵan. О́zim de shebermin. Biz jasaǵan erler jáne basqa da buıymdar talaı sheteldik joǵary laýazymdy kisilerge syıǵa berilgen. Bul erge de qyzyǵýshylar óte kóp, telefonymdy jazyp alyp ketip jatyr. О́zderi oılaǵany boıynsha tapsyrys beretinder de az emes», deıdi Asan Raıymqulov.
Kózdiń jaýyn alatyn qolóner buıymdaryn qyzyqtap turǵanymyzda áldeqaıdan ájelerimizdiń ándetken daýysy kóterildi. Biri urshyq ıirip, biri shúıke jasap, biri jún sabap, biri kórpe-jastyǵyn tige otyryp áńgimelerin, ánderin aıtyp otyratyn baıaǵy ájelerimizdiń kózindeı bolǵan «Shańyraq» ansamblindegi ájelerge de qydyrýshylar tarapynan suraqtar qarsha borady. Biri anany, biri mynany suraıdy. «Aldymen túıeniń shýdasyn tútip, qobyratyp alyp, odan keıin ıirýge qolaıly etip shúıke jasaımyz. Álgi «shúıke bas» degen osy shúıkeden shyqqan. Sodan urshyqqa bir ǵana ıirilgen jipti jadaǵaı jip deımiz. Bul bir nárseni baılaýǵa jaramaıdy. Shúıkeni ıirip alǵannan keıin urshyqtan tógip alyp eki jadaǵaı jipti qosa shıratamyz, sonda baryp ol shýdajip bolyp syrmaq tigýge, ózge de qajetterge jaraıdy. Álgi olaq bireýlerdi «isi jadaǵaı eken» dep jatatynymyz osy jadaǵaı jipten shyqqan ǵoı», deıdi Amandyq О́mirtaıqyzy apamyz. Aýyzynda júrgen sózdiń júlgesi qaı zattan qalaı alynǵanyna anyq kózi jetken kóp qonaqtar áńgimeni ynty-shytysymen tyńdap, kóńilderine toqydy. Ájelerge rızalyqtaryn bildirip, bala-shaǵalarymen sýretke túsip ábiger.
Jármeńke bolǵan soń, ne bolmaıdy deısiz. Bir buryshta oryndyqtaı shoıyntóske balanyń basyndaı balǵasyn súıep qoıyp, ótken-ketken qazaqqa «qaı rý bolasyń?» dep mór jasaǵysh Asylbek Jaqypbaev esimdi azamat otyr eken. Teńgeniń bir jaǵyna «qazaq» dep tańbalap, ekinshi betine rýyn oıyp beredi. Ony da jasatýshylar az emes eken.
Al ámııannan bastap bylǵarydan jasalǵan túrli qolóner buıymdaryn satyp turǵan Janbota atty jas kelinshek bıyl saýdasynyń jaqsy ekenin aıta kelip, «jylda bazarda ǵana satatynmyn. Bıyl EKSPO kórmesine oraı qazaqy buıymdar satýshylarǵa kóp múmkindik týdy. Atshabardaǵy «Etnoaýylda» da ashtyq. Suranys jaqsy. Soǵan oraı básekelester de kóbeıdi», deıdi.
Osylaısha, jármeńke qyzyǵyna batyp júrgende dabyl qaǵylyp, dýmandy toı resmı bastaldy. Onda han saraıy kórsetilip, Jońǵar shapqynshylyǵy kezindegi Ańyraqaı, Bulanty, Shaǵan shaıqastarynyń ýaqyttary jazylǵan jalaýlar kótergen kósh han saraıynan sahnaǵa qaraı sherý tartty. Sahnada EKSPO taqyryby án dúldúli Ámire Qashaýbaev arqyly kórinis tapty. Ámire atamyzdyń 1929 jyly Parıjde ótken EKSPO kórmesinde án salǵan sátin sahnalyq qoıylym arqyly kórsetip, «Ápıtok» áni áýeledi.
Sóıtip, jyl saıyn 6 shildede «Han Shatyr» jaqqa aǵylatyn nópir jurttyń qarasy bıyl tipten kóp. Kóshpendiler qalasynyń resmı ashylý saltanatyna Astana ákimi Áset Isekeshev kelip qatysyp, jınalǵandardy elorda kúni merekesimen quttyqtady. Ákimniń «Astanamyz gúldene bersin, kórkeıe bersin, bárimiz birge atsalysaıyq» degen merekelik ystyq lebizge toly sózderin jınalǵan jurt quptaı qol shapalaqtap, mereke mereıin onan saıyn asyrdy.
Baqandaı eki aı boıy daıyndalǵan kóshpendiler qalashyǵyn endi el aldaǵy úsh aı boıy, ıaǵnı, 10 qyrkúıekke deıin qyzyqtaı alady. Keshen kún kóterilgennen aqsham sóngenshe jumys isteıtin bolady. Sóıtip, «Bozoqqa» kelgen qonaqtar kún saıyn salt-dástúr men tarıhtan syr shertetin túrli mádenı sharalar men sahnalyq qoıylymdardy tamashalaıdy.
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV,
«Egemen Qazaqstan»
