Úndeýde elimizde ana men balany qorǵaý baǵytynda atqarylyp jatqan ıgi sharalar sóz bolǵan. Naqtylaı aıtqanda, 2017 jyldyń 1 shildesinen bastap bala týylýyna baılanysty beriletin birjolǵy járdemaqy kóleminiń 20 paıyzǵa óskeni, memlekettiń áleýmettik baǵdary durys jolǵa qoıylǵany, «Alıment tólemegenderge qarsy 30 qadam» atty aýqymdy qoǵamdyq jobany júzege asyrýdaǵy Bas prokýratýranyń mańyzdy róli atap kórsetilgen.
Sondaı-aq, úndeýde ulttyq quqyq qorǵaý mekemelerine alımentti óndirip alý boıynsha sot aktileriniń oryndalmaǵany jónindegi aryz-shaǵymdardyń kóptigi aıtyla kelip, bul máselege oraı naqty sharalar kórý qajettigi qozǵalǵan.
Buǵan qosa, Ombýdsmen óz úndeýinde sot sheshimderiniń der kezinde oryndalmaýyna qatysty birneshe sebepterdi ataǵan. Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń osy máselege baılanysty deregine qaraǵanda, sot oryndaýshylary atqarýshy qujattardy merziminde jetkizbeıdi nemese joǵaltyp alady, boryshkerlerden zańnama júzinde májbúrlep óndirip alý sharalary iske asyrylmaıdy, alıment tóleýden jaltarǵan azamattarǵa qarsy qozǵalǵan isti qaraý kezinde quqyq qorǵaý organdary shuǵyl sheshimder qabyldamaı, sonyń saldarynan is barysy sebepsiz sozylyp ketedi.
Jalpy, joǵaryda atalǵan sebepterden keıbir memlekettik qyzmetkerlerdiń óz isine nemquraıly qaraıtyny, sonyń kesirinen ótinim berýshi azamattar zardap shegetini anyq baıqalady. Osylaısha, azamattar alımenttik mindettemeler belgilengen sátten bastap búkil kezeń úshin alashaq somasyn óndirip alý múmkindiginen aıyrylady. Al sot buıryǵynyń túpnusqasyn qaıta qalpyna keltirip, is jańadan qozǵalǵan jaǵdaıda, «Neke jáne otbasy týraly» Zańnyń 169-babyna sáıkes, alımentti óndirip alý úsh jyl merziminde júzege asyrylady.
Osy oraıda Ombýdsmen óz úndeýi arqyly joǵaryda kórsetilgen zańnama normasyna sottyń alıment tóleý mindetin belgilegen kúnnen bastap, atqarýshy qujat negizinde boryshkerden tólemderdi óndirip alý merzimin engizýdi usyndy. Adam quqyqtary jónindegi ýákil osy máselege baılanysty: «Sot oryndaýshylarynyń jaýapkershiligin arttyrý jáne taraptar arasyndaǵy daýly jaǵdaılardyń aldyn alý úshin azamattyq is júrgizý kodeksinde sot buıryǵynyń baǵytyn óndirip alýshydan emes, boryshkerdiń turǵylyqty mekenjaıy boıynsha ádilet organynan anyqtaý jáne «Atqarýshylyq is-júrgizý jáne sot oryndaýshylarynyń mártebesi týraly» Zańda kórsetilgen alıment óndiristeri boıynsha atqarýshylyq qujatty óndirip alýshyǵa emes, sheshimdi qabyldaǵan sotqa qaıtarý kerek», deıdi.
Sondaı-aq, Ombýdsmen alıment óndirý isiniń ózindik erekshelikteri men qoldanylý tájirıbesiniń ózgesheligi týraly aıta kelip, alıment óndirý máselesin ıývenaldy sottardyń qaraýyna berý kerek» degen usynysyn da bildirgen.
Úndeýde jazylǵandaı, alıment tólemeýshilerge qatysty qozǵalǵan istiń kóbi boryshkerdiń qarjylyq múmkindigi joqtyǵy dáleldengenen keıin toqtatylady. Joǵarǵy Sottyń «Sot aktilerin oryndamaǵany úshin jaýaptylyq týraly» normatıvtik qaýlysyna sáıkes, alıment tóleýden jaltarǵan adamdy jaýapkershilikke tartý joqqa shyǵarylady. Al qylmystyq zańnamada oǵan jaza kesiletindigi kórsetilgen. Ombýdsmen osy qaıshylyqtardy joıý qajettigin alǵa tartady. Buǵan qosa, úndeýde alıment tóleýden bas tartqan azamatty quqyqtyq shekteý ne bas bostandyǵynan aıyrý máseleniń ońtaıly sheshimi bola almaıtyny aıtylǵan. Osyǵan oraı Ombýdsmen alıment tóleýge qabiletsiz dep tanylǵan azamattardy qoǵamdyq jumystarǵa tartý, olardy yntalandyrýdyń balama kózderin qarastyrý qajet dep esepteıdi.
Úndeýdiń sońynda ata-analardyń jaýapkershiligin arttyrý, quqyqtyq sana-sezimdi kóterý, otbasylyq qundylyqtardy nasıhattaý, quqyqtyq bilim berý, sot oryndaýshylaryn oqytý is-sharalaryn turaqty júrgizý, medıasııa ınstıtýtynyń tájirıbesin keńeıtý, osy saladaǵy kásibı medıatorlardy daıyndaý jáne basqa da mańyzdy máseleler qozǵalǵan.
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
