Jańarý jaǵdaıynda

Pavlodar oblysy bilim berý júıesiniń jaı-kúıi men damýy týraly Bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa ar­nalǵan Memlekettik baǵdarlamasynda qoǵamdyq tıim­diliktiń, azamattardyń jeke jáne áleýmettik ál-aýqa­tynyń kepili bolyp tabylatyn bilim berý sapasynyń basymdyqtary belgilengen. Búgingi kúni mektep sapaly bilim alýda ata-analardyń suranysyn iske asyratyn mekeme ǵana emes, sonymen qatar jan-jaqty damyǵan tulǵany qalyptastyrýǵa septigin tıgizedi. Memleket alǵa qoıǵan maqsatqa qol jetkizý úshin aýqymdy jumys atqarady, tárbıelenýshilerdiń zııatkerlik, estetıkalyq, adamgershilik turǵydan damýyna barynsha jaǵdaı jasalady. Oblys bilim berý júıesiniń jaǵdaıy sapaly óz­ge­­risterdiń turaqty tendensııasyn dáleldeıtin bir­qa­tar naqty kórsetkishtermen sıpattalady. Oblys bilim berý mekemeleriniń jelisine 756 mektepke deıingi, jalpy orta, tehnıkalyq jáne ká­siptik bi­lim beretin mekeme, balalar úıleri men balalar aý­yl­dary, túzetý jáne mektepten tys uıymdar engizilgen. Baǵdarlamadaǵy strategııalyq baǵyttardyń biri mektepke deıingi bilimge degen qoljetimdilikti qam­ta­masyz etý bolyp tabylady. Atalǵan jumys 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan «Balapan» baǵdarla­masy sheńberinde júzege asyrylady. 2011 jylǵy 1 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha ob­lysta kontıngenti 34 myńnan astam balany qamtıtyn 381 mektepke deıingi mekeme jumys isteıdi. Oblysta 2-den 6 jasqa deıingi balalardyń sany – 42873 bala. Bul jastaǵy balalardy mektepke deıingi tárbıemen qamtamasyz etý 79,4%-dy quraıdy. 1-den 6 jasqa deıingi balalardyń sany – 49971, atalǵan sanatty qam­tý kórsetkishi 68,1 %-dy quraıdy. 3-ten 6 jasqa deıingi balalar sany – 26469, atalǵan sanattyń qam­tylýy 81,5 %-dy quraıdy. Aǵymdaǵy jyly bes-alty jastaǵy balalar mektepke deıingi oqytýmen 100% qamtylǵan. 2011 jyly 318 oryndyq 19 shaǵyn ortalyqtyń ashylýy, 2315 oryndyq 18 balabaqshany qaıta qal­pyna keltirý josparlanýda. Aqsý, Pavlodar, Eki­bas­tuz qalalarynda 960 oryndyq 3 balabaqshanyń qurylysy jalǵasýda. Jalpy orta bilim berý júıesinde memlekettik kúndizgi orta bilim beretin 416 mekteptiń oqý­shy­lar kontıngenti 92 myńǵa jýyq oqýshyny quraıdy. Mektepterdiń materıaldyq-tehnıkalyq baza­syn nyǵaıtý jónindegi jumys jalǵasýda. Oblys mektepteri 203 mýltımedııalyq, 214 fızıka kabınetimen, 135 bıologııa kabınetimen, jańa úlgidegi 85 hımııa kabınetimen jaraqtandyrylǵan. Kompıýterlik park 8546 birlikti quraıdy, aýyldyq jerde 1 kompıýterge 11 oqýshydan kelse, qalalyq jerde – 12,8 oqýshydan keledi. Oblysta memlekettik tilde bilim beretin mek­tepterdiń sanyn arttyrý jóninde maqsatqa saı baǵyttalǵan jumys júrgizilýde. Jyl saıyn memlekettik tilde oqıtyn balalardyń sany artyp keledi. Qazaq tilinde bilim beretin mektepterdiń sany - 150 (36,1%), onda 22 myńnan astam oqýshy bilim alady. Byltyrǵy jylmen salystyrǵanda, olardyń sany 5 mektepke artty. Aralas mektepter – 155, qazaq tilinde oqıtyn ondaǵy balalar sany 15747 oqýshy (40%). Oblys mektepterinde barlyǵy 37936 (41,5%) oqýshy qazaq tilinde bilim alady. Oblysta bilim berýdiń joǵary deńgeıin qamta­ma­syz etetin gımnazııa men lıseıler, gımnazııa jáne lıseı synyptary bar mektepter jelisin damytý jó­nin­de maqsatqa baǵyttalǵan jumystar atqarylady, jańa úlgidegi 17 mekteptiń jumys isteýi osyǵan dálel. 119 mektep respýblıkalyq jáne oblystyq eksperı­men­tal­dy alań bolyp tabylady. Pánderdi tereńdetip oqy­tatyn mektepter men synyptardyń sany kóbeıý­de, olardyń paıyzdyq kórsetkishi 49,8 % (207 mektep). Bilim berý qyzmetiniń sapasyn qamtamasyz etý baǵytynyń turaqtalǵanyna joǵary nátıjelerge ıe bolǵan ótken oqý jylynyń qorytyndysy dálel bola alady. 6029 mektep bitirýshiniń ishinen 5064 bitirýshi 2011 jylǵy testileýge qatysty, olardyń jalpy sanynan bul kórsetkish 84%-dy quraıdy. Oblys boıynsha UBT-nyń ortasha baly – 91,27 baldy quraıdy (2010 jyly – 88,79). «Altyn belgi» attestatyna 163 úmitkerdiń 129-y (79%) óz bilimderin rastady (2010 j. – 78%). Oblysta «Zııatkerlik ult – 2020» jobasy oı­da­ǵydaı iske asyrylýda. Jalpy alǵanda, maman­dan­dy­rylǵan mektepter óz mindetterin tolyqtaı atqaryp keledi. Atalǵan mektepterdiń oqýshylar reıtıngi elimizde ǵana emes, elimizdiń tys jerlerinde de joǵary baǵalanady. Oblysymyzdyń oqýshylary eń aıtýly halyqaralyq zııatkerlik konkýrstarda, ǵylymı saı­ys­tar men pán olımpıadalarynda óz bilimderin shyń­dap, joǵary nátıjelerge qol jetkizip otyr. 2010-2011 oqý jylynda halyqaralyq ıntellektýaldyq saı­ystarda olar 67 medaldy qanjyǵalaryna baı­la­dy, onyń ishinde 18 altyn, 26 kúmis, 23 qola medal. Oqýshylar ara­syndaǵy 2011 jylǵy respýblıkalyq pán olımpı­da­larynyń qorytyndysy boıynsha oblys quramasy «Úzdik olımpıadalyq komanda» ataǵyna ıe boldy. Jalpy orta bilim berý salasynyń mańyzdy máselesi – negizgi býyn oqýshylarynyń baǵdaraldy daıyndyǵyn qarastyratyn 12 jyldyq bilim berýge kóshý bolyp tabylady. 12 jyldyq bilim berý úlgisine kóshýge jaǵdaı jasaý úshin materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtý jó­nin­degi jumys júrgizilýde. Oblys mektepterinde 110 oıyn bólmeleri jabdyqtalǵan, 2011 jyly taǵy 60 oı­yn bólmelerin jabdyqtaý josparlanýda. Túrli jas ere­k­sheligi bar oqýshylarǵa arnalǵan mektep jıha­zy­nyń 1898 jıyntyǵy satyp alyndy, aǵymdaǵy jyly oqýshy jıhazynyń 832 jıyntyǵyn satyp alý josparlanýda. Mektep ashanalary qazirgi zamanǵa saı jab­dyq­tarmen jaraqtandyrylǵan, aýla ájethanalary retke keltirilýde, 334 sport zaly jumys isteıdi. 12 jyl­­dyq bilim berý úlgisin maquldaý jónindegi ekspe­rı­ment rejiminde oblystyń 7 bilim berý mekemesi jumys isteıdi, onyń ishinde 6-ýy respýblıkalyq alań. Joǵary býynda 12 jyldyq bilim berý úlgisin maquldaý oblystyń 12 mektebinde júzege asyrylady. Oblys boıynsha oqýlyqtar jáne oqý-ádistemelik quraldarmen qamtamasyz etý 100%-dy quraıdy. 2011 jyly oblysta bilim berý salasyn qar­jy­­landyrý kólemi 2010 jylmen salystyrǵanda 6 mlrd. teńgege artty (2010 jyly – 27,4 mlrd. teńge) jáne 33,4 mlrd. teńgeni quraıdy. 2011 jyly respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen jobalyq qýaty 2190 oryndyq 4 nysannyń, onyń ishinde Pavlodar qalasynda 1200 oryndyq mek­teptiń qurylysy (apattyq mekteptiń ornyna), son­daı-aq Pavlodar, Aqsý jáne Ekibastuz qalalarynda árbireýi 330 oryndyq 3 balabaqshanyń qurylysy júrgizilýde. Tárbıe berý qyzmetiniń negizgi baǵyttary azamat­­­tyq-patrıottyq, quqyqtyq jáne mádenıetti, adamgershilik-rýhanı, otbasy, estetıkalyq, dene tárbıesi jáne salamatty ómir saltyn qalyptastyrýdan qura­la­dy. 2011 oqý jyly oblys bilim berý mekemelerindegi tárbıelik qyzmet Qazaqstan Respýblıkasy Táý­el­sizdiginiń 20 jyldyǵyn atap ótýge arnalǵan. Qosymsha bilim berý mekemeleriniń jelisi keńeıýde. Oblystyń qosymsha bilim berý júıesinde: 20 myńǵa jýyq balany qamtyǵan 38 mektepten tys uıym, 9 myńnan astam balany qamtyǵan 84 aýla klýby jumys isteıdi. Mektepten tys qyzmetpen qamtylǵan oqýshylar kontıngenti 28918 (32,5 %). Oblystaǵy biliktilik kadrlardy daıarlaý teh­­nıkalyq jáne kásiptik bilim beretin 55 oqý orny, onyń ishinde 26 kásiptik lıseı jáne 29 kolledj júzege asyrady. TjKB júıesinde oqýshylar kontıngenti 29,7 myń adamdy quraıdy. Oqýshylardyń jalpy sanynan kásiptik lıseılerde 6,9 myń oqýshy, kolledjderde – 22,8 oqýshy bilim alady. Tehnıkalyq jáne kásiptik bilimi bar mamandardy daıarlaý úshin 2011-2012 oqý jylyna arnalǵan memlekettik tapsyrys 5303 adamdy quraıdy, jáne ótken oqý jylymen salystyrǵanda 332 adamǵa artyq «Jumyspen qamtý – 2020» baǵdarlamasyn iske asyrý úshin oblystyń kolledjderi men kásiptik lıseılerinde 11-synyp oqýshylary qatarynan respýb­lıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen 953 adamdy daıyndaý josparlanýda, bul byltyrǵy jyldyń kórsetkishimen salystyrǵanda 653 adamǵa artyq. Elimizdiń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytý mindetterin oryndaý jónindegi áleýmettik seriktestiktiń jarqyn beınesi aımaqtaǵy jetekshi kásiporyndardyń tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý mekemelerin jańartýǵa qatysýy bolyp tabylady. Osylaısha, 2011 jyly «ENRC» korporasııasy Pavlodar qalasynyń №7 kásiptik lıseıin jańartýǵa  73,3 mln. teńge jáne «Qazaqmys» korporasııasy – 33,9 mln. teńgeni quraıtyn qarajat bóldi. Aqsý ferroqorytpa zaýyty 27,3 mln. teńge qarajat bólip, Aqsý qalasy № 19 kásiptik lıseıiniń jańartylýyna qatysty. Múgedekter men psıhologııalyq dene qozǵaly­syn­da erekshelikteri bar tulǵalardyń kásiptik bilim alý múmkindigi keńeıe tústi. 10 kásip boıynsha jastardyń bul sanatyn daıyndaýdy 15 bilim berý uıymy júzege asyrady. Oblys bilim berý mekemeleriniń Reseı Federasııasy, Norvegııa arasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyq sheńberindegi jumys jalǵasýda. Tárbıe-bilim berý úderisin 18613 pedagog qyzmetkeri júzege asyrady: Joǵary bilimdi pedagogtardyń úles kórsetkishi jyl saıyn kóbeıip jáne 82,6%-dy quraıdy, joǵary jáne birinshi sanaty bar pedagogtardyń sany boıynsha kórsetkish – 58%. Pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary men kolledj bitirýshileriniń jumysqa ornalasý qorytyn­dysy boıynsha 2011 jyly oblys mektepterine 448 adam jiberildi. Bilim berý salasy qyzmetkerleriniń úzdiksiz ká­si­bı damýy, olardyń árdaıym jańalyqtarǵa umtylýy, ınnovasııalyq tehnologııalardy engizýge daıyn bolýy bilim berý sapasyn arttyrýdyń negizi bolyp tabylady. Oblystyq biliktilikti arttyrý ınstıtýty talaptardyń ózgerýine qaraı jedel áreket etedi. Jumystyń engizilip júrgen nysandarynyń ishinde tıimdi dep mynalardy aıtýǵa bolady: • úzdik mektepter bazasynda basshylar men olardyń orynbasarlaryna arnalǵan taǵylymdama • qashyqtan oqytý saıtynyń jumysy (oqytýdan 900-dan astam pedagog ótti) • aýdandar men qalalardyń ádistemelik qyzmetine arnalǵan on-laın rejımindegi beıne-konsýltasııalar • aqparattyq tehnologııalar jónindegi mindetti modýldi barlyq pánder kýrsyna engizý Qanatqaqty jobaǵa qatysýshylardyń ishinen oblysymyz biliktilikti arttyrýdyń vaýcherlik júıe úlgisin maquldaý jónindegi jumysty bastaıdy. Bilim berý júıesiniń jańa jaı-kúıi – bul onyń aı­­qyndylyǵy, jyldamdyǵy, ózgeristerge áreket etý sa­pa­sy men jańalyqtarǵa degen jańasha kózqarasy. Shy­ǵar­ma­­shylyq áleýetin jáne óz jumysynyń sapa­syna degen jaýapkershilikti sezine biletin ustazdar qaýymy memleket qoıǵan mindetterdi oryndaý úshin aıanbaı eńbek etýde. Oral ORYNBASAR. Pavlodar.