Jahan tórindegi jarty jyl

Osydan bir jyldan sál astam ýaqyt buryn, ıaǵnı 2016 jylǵy 28 maýsymda, Nıý-Iork qalasynda ornalasqan Birikken Ulttar Uıymynyń shtab-páterinde bedeli bıik delegasııalar bas qosty. Sebebi, sol kúni 2017-2018 jyldarǵa BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes mú­shelerin saılaý sharasy josparlanǵan bolatyn. Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshelerin saılaý dodaǵa túsken ár­bir memleket úshin úlken synaq ári aı­tar­lyqtaı halyqaralyq jaýapkershilik júk­teıtini belgili. 
Sarapshylardyń pikirinshe, Azııa-Tynyq muhıt aımaǵynan bul saılaýǵa tús­ken eki úmitker – Qazaqstan men Taı­­landtyń jeńiske qol jetkizý múm­kin­digi teńdeı ári laıyqty kandıdattar bolatyn. Alaıda, uzaq úgit-nasıhat ke­ze­ńi­niń eń mańyzdy bóligi – sol daýys be­rýdiń aldyndaǵy birneshe saǵat pen mı­nýttar bolyp sanalady. Nege deseńiz, osy sát­terde kóptegen memleketterdiń pre­zı­dent­teri men premer-mınıstrlerin kez­destirip, olarmen aldyn ala qandaı da bir kelisimderge kelýge bolady. 
Biraq úmitkerlerdiń qaısysyn qol­daý qajettigi týraly naqty sheshim qabyl­daı­tyn – BUU-nyń Nıý-Iorktegi shtab-páterinde daýys berýge tikeleı qatysatyn tulǵalar, ıaǵnı Uıym janyndaǵy Turaqty ókilder jáne saılaýǵa qatysý úshin kelgen delegasııalar. Daýys berý jasyryn ótetin bolǵandyqtan, árbir daýys berýshi qandaı sheshim qabyldaǵany ózgelerge belgisiz kúıinde qalady. Daýys berýshi eń sońǵy sátte sheshimin ózgerte salýy da múmkin. Iаǵnı, jasyryn daýys berý pro­sesiniń ózindik erekshelikteri az emes.
Eger, úmitkerler daıyndyq jumys­ta­ryn tıisti deńgeıde ótkizbegen jaǵdaıda, saı­laý prosesi kúlkige qalarlyq qaljyńǵa aınalyp ketýi múmkin. Máselen, 1979 jyly QK-nyń turaqty emes músheligine talasqan Kýba men Kolýmbııa arasyndaǵy saıysta eki tarap ta daýystardyń basym bóligin jınaı almaı, saldarynan úsh aı qatarynan saılaýǵa túsken. Daýys berýdiń 154 (!) kelesi kezeńi nátıjesiz aıaq­tal­­­ǵannan keıin BUU Kýba da, Kolýmbııa da saılaýda utyldy dep eseptep, olarǵa tıesili oryndy Meksıkaǵa berý týraly sheshim qabyldady. Bul sheshimdi bitpeıtin saılaýdan sharshaǵan memleket ókilderi maquldady. 
Sonymen, 2016 jylǵy 28 maý­sym­­ǵa qaıtyp oralaıyq. BUU Bas Assam­bleıa­synyń otyrystaryna arnalǵan má­­jilis zalynda delegasııa­lar jınala bas­tady. Zaldaǵy sol qarbalasty sát­ti kóz aldymyzǵa elestete sóılesek, qazaq­stan­dyq bedeldi dıplomattar nasıhat ju­mys­taryn belsendi túrde atqarýda. Arab mem­leketteriniń ókilderimen otandyq shyǵystanýdyń aqsaqaly, Irandaǵy elshimiz Baǵdat Ámireev sóılesti. Ol kisini kórgen Taıaý Shyǵys elderiniń dıplomattary oryndarynan atyp turyp sálem berip, aıtqan sózin enteleı tyńdaıdy. 
Eýropalyqtardyń qoldaýyn qam­ta­ma­syz etip, Kári qurlyqtyń ókilderimen qol alysyp júrgen Qazaqstannyń Ve­na­daǵy halyqaralyq uıymdardaǵy Tu­raq­ty ókili Qaırat Sarybaı, Karıb bas­seıni memleketterimen til tabysa bil­gen Kanadadaǵy elshimiz Konstantın Jıgalov, Afrıka elderinen kelgen dele­gat­tarmen qushaqtasqan Efıopııadaǵy el­shimiz Erlik Áli, osy jumystardy úı­lestirýmen shuǵyldanǵan sol kezdegi BUU-daǵy Turaqty ókilimiz Qaırat Ábdirahmanov, jalpy basshylyq tizginin ustaǵan elimizdiń sol kezdegi Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov syndy azamattar saılaý aldyndaǵy az ǵana ýaqytty bizdiń Otanymyzdyń paıdasyna asyrý maq­satynda belsendi áreketter jasady. 
Qazaqstan Respýblıkasynyń BUU-ǵa túsirgen «dıplomatııalyq desanty» qoı­­­ylǵan maqsatqa jetti. Uıymnyń 193 múshesiniń kópshiligi – 138 memleket Qazaqstanǵa daýys berip, elimizge senim art­ty. Qazaqstandyq dıplomatııanyń ja­ńa damý kezeńi osylaı bastaldy.
Qazirgi tańda Qazaqstannyń Syr­t­­qy ister mınıstrligi Prezıdent Nur­sul­tan Nazarbaevtyń BUU-ǵa mú­­she mem­leket­terge arnaǵan saıası Úndeý­in­­de bekitilgen basymdyqtarǵa sáıkes, Qaý­ipsizdik Keńesindegi jumysyn bel­sen­d­i jalǵastyrýda. Elbasy usynǵan ba­­symdyqtar qatarynda ıadrolyq qa­rýsyz álem qurý, jahandyq soǵys qa­te­rin boldyrmaý, Aýǵanstandaǵy beı­bit­shilikke yqpaldasý, Ortalyq Azııa­da beı­bitshiliktiń óńirlik aımaǵyn qa­lyp­tas­tyrý, BUU qamqorlyǵymen jahandyq lańkestikke qarsy koalısııa qurý, Afrıkanyń beıbit damýyna járdemdesý, BUU-nyń Ornyqty damý maqsattaryn, beı­bitshilik, qaýipsizdik jáne damý ara­syndaǵy ajyramas baılanysty ilge­ri­letý, BUU-ny HHI ǵasyr talaptaryna beı­imdeý jáne jahandyq problemalardy she­shý úshin ujymdyq saıası erikti nyǵaıtý maq­satynda memleketter men úkimetter bas­­shylary deńgeıinde Qaýipsizdik Ke­ń­e­sine múshe memleketterdiń turaqty kez­de­sýler tetigin jasaýǵa kelisý sııaqty má­seleler bar.
О́tken alty aıdyń ishinde dıplomattarymyz BUU Qaýipsizdik Keńesiniń 120-dan astam resmı otyrystaryna, sondaı-aq, 60-qa jýyq beıresmı jınalys­ta­ryna belsene qatysty. Sonymen qa­tar, Qazaqstannyń qatysýymen Qaý­ip­­sizdik Keńesiniń E-10 atty turaqty emes músheleri kiretin top 10 ret jınaldy. Qazaqstandyq dıplo­mattar Keńes mú­sheleriniń 5 resmı saparyna qatysty. Qazaqstannyń qatysýymen Qaýipsizdik Ke­ńesiniń 20-dan astam qarary, QK tó­ra­ǵa­synyń 7 málimdemesi jáne Keńestiń 50-den astam resmı relızderi qabyldandy. 
Atalǵan is-sharalardyń kóbi Taıaý Shy­ǵystaǵy qaqtyǵystar, Sırııa men Ie­mendegi jaǵdaı, Afrıkadaǵy shı­e­lenister, ıadrolyq qarýdy taratpaý, Sol­tústik Koreıanyń zymyran synaý áre­ket­teri, sondaı-aq, halyqaralyq terrorı­zm men dinı ekstremızmge qarsy kúres se­kildi taqyryptarǵa baǵyttaldy. 
Qazaqstan ózi tóraǵalyq etetin QK-niń úsh komıtetiniń jumysyn joǵary deń­geıde uıymdastyrýda. Atap ótsek, olar: «Islam memleketine» (Qazaqstanda tyıym salynǵan) qarsy kúres, Aýǵanstandy qal­­pyna keltirý jáne Somalı/Erıt­reıa­­daǵy jaǵdaı jónderindegi komıtet­ter. Osy komıtetterge qatysty ju­mys aıasynda Qaýipsizdik Keńesiniń birneshe mańyzdy qarary daıyndalyp, qa­byldandy. Bulardyń ishinde QK-niń Aý­ǵanstandaǵy jaǵdaıdyń Ortalyq Azııa memleketteriniń qaýipsizdigine áse­rin túıindeıtin №2344 qarary, eks­tremısterdiń mádenı mura nysanda­ryn kúıretýine qarsy kúres týraly №2347 qarary, lańkesterdiń úgit-na­sıhat áreketterine qarsy halyqaralyq yntymaqtastyq týraly №2354 qarary já­ne Somalıdegi jaǵdaıdy qalpyna kel­tirý týraly №2346 jáne №2355 qa­rar­lary bar.
Qazaqstan ózin Qaýipsizdik Keńesindegi qyzmetinde búkil Ortalyq Azııa óńiriniń ókili retinde sezinýde. Sondyqtan, BUU QK áreketteri jóninde qazaqstandyq dıp­lomattar kórshiles Ortalyq Azııa mem­leketteriniń ókilderimen jıi jáne tu­raqty túrde pikir almasady. Osy oraıda elimizdiń BUU-daǵy Turaqty ókili Qaırat Omarov óziniń Ortalyq Azııadaǵy áriptesteri úshin aı saıyn arnaıy brıfıng ótkizýde. 
Búginde qazaqstandyq dıplomattardyń beıneti kóp eńbegin erekshe atap ótý­ge ­tıispiz. Olar elimizdiń ıgiligine ba­ǵyttalǵan ortaq mindetti oryndaýǵa qo­maqty úlesterin qosýda. Otandyq dıp­lo­mattardyń eńbegi óz jemisin berip, Qazaqstan Respýblıkasy óziniń BUU Qaý­ipsizdik Keńesindegi mıssııasyn odan ári abyroımen jalǵastyratynyna esh kú­mán joq.

Janbolat ÚSENOV,
Eýrazııalyq keńestiń halyqaralyq 
qatynastar jónindegi dırektory