Atalmysh ortalyq osydan bir apta buryn ashylǵan bolatyn. Qazirgi tańda bul mekemeniń qoryna baıyrǵy rýhanı qazyna kózi – 468 nysan toptastyrylsa, onyń 108-i kóne qoljazbalar da, qalǵan 306-sy sırek kezdesetin eski kitaptar kórinedi. Sondaı-aq, keıbir qundy dúnıeler esepti dıskige jınaqtalypty.
Eski kitaptar negizinen HVII-HIH ǵasyrlar týyndysy. Kóbi arab, parsy tilderinde shaǵataı jazýymen jazylǵan. Tipti, qytaı ıeroglıfterimen tańbalanǵan biren-saryn dúnıeler de tur. Sondaı-aq, tóte jazý, latyn álipbıimen jaryq kórgen HH ǵasyr basyndaǵy týyndylar da bar.
Atap aıtsaq, HIH ǵasyrdyń basy 1831 jyly Qazan qalasynda jaryq kórgen parsy aqyny Ferdaýsıdiń «Shahnamasy», 1895 jyly jaryq kórgen «Arab-túrik sózdigi», hıjranyń 1364 (1894) jyly jazylǵan avtory belgisiz Muhammed paıǵambardyń ómirbaıany týraly qoljazba, 1904 jyly Qazan qalasynda tasqa basylǵan Qoja Ahmet Iаsaýıdyń «Dıýanı hıkmeti», Shamsıdın Muhamed ál-Horasanıdyń 1905 jyly shyqqan «Ábý Hanıfa máshabynyń fıqh máseleleri» atty sharıǵı týyndysy, shaǵataı tilinde jazylyp 1911 jyly jaryq kórgen «Islamnyń quqyq máseleleri» qatarly qundy qazynalar toptastyrylǵan.
Sonymen qatar, patshalyq Reseı tarıhshysy, túriktanýshy, orys geografııa qoǵamynyń negizin qalaýshylardyń biri Alekseı Iraklıevıch Levshınniń 1832 jyly orys tilinde jazylǵan «Opısanıe kırgız-kazachıh ılı kırgız-kaısaskıh gor ı stepeı» atty qazaq tarıhyna qatysty týyndysynyń 1932 jyly Sankt-Peterbýrgte jaryq kórgen jańarǵan nusqasy tur munda. Budan basqa 1938 jyly latyn árpimen basylǵan ádebıettanýshy ǵalym Q.Jumalıevtiń «Ádebıet teorııasy» jáne aqyn Káribaı Tańatarovtyń Shyńjań ólkesinen ákelingen qoljazbasy qatarly dúnıelerdi kórýge bolady.
Kórmeni kópshilik kórermendermen qatar Shvesııanyń Qazaqstandaǵy tótenshe jáne ókiletti elshisi Hrıstıan Kamıll myrza bastaǵan elshilik qyzmetkerleri tamashalap, olar sharany uıymdastyrǵan mekeme basshylaryna alǵysyn bildirdi.
Beken Qaıratuly,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen
Orynbaı BALMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
