Kemeńger aǵartýshy Ybyraı Altynsarın «Mekteptiń jany – muǵalim» dep beker aıtty ma? Bilim salasy qanshalyqty zamanaýı tehnologııalarmen, ınnovasııalyq oqý quraldarymen jabdyqtalyp, materıaldyq turǵydan baıytylsa da muǵalimniń ornyn onyń eshqaısysy almastyra almaıtyny aıan. Ustaz aldyndaǵy shákirti arqyly óz zamanyn tárbıeleıdi. Sondyqtan, Elbasynyń baǵdarlamalyq maqalasy bilim salasy úshin ǵana emes, jalpy rýhanı ósý, sol arqyly jalpy damý jolymyzdaǵy temirqazyq bolýy tıis.
Qostanaı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtyndaǵy psıhologııa-pedagogıka fakýltetinde bolashaq mamandardy daıarlaýda olardyń kásibı bilimdi bolýyn, bilim salasyndaǵy sheberlikteri men daǵdylardy ıgerýin, Otanymyzdyń tarıhynan mol habardar bolýyn, halqymyzdyń tarıhy men mádenıetine, ulttyq dástúrine súıispenshilik pen qurmet kórsetýin basty ustanym etip alamyz. Munyń barlyǵy da biz daıyndaıtyn bolashaq jańa turpatty muǵalim boıynan tabylýy tıis. Jas býyn-dy tárbıeleıtin jańa turpatty muǵalim daıarlaý aýyzben oraq orǵandaı ońaı jol emes, nátıjege qol jetkizý úshin ǵylym men tájirıbeni tonnyń ishki baýyndaı úılestire talmaı eńbek etýdi kerek etedi.
Aldymen adam, sodan soń maman qalyptastyrý tek joǵary oqý ornynyń ǵana emes, búkil bilim berý salasynyń paryzy. Demek, búgingi ýaqytta muǵalim men oqytýshynyń jumysy jas urpaqqa bilim berýmen ǵana shektelmeıdi, ol qoǵamdaǵy áleýmettik ózekti máselelerdiń bel ortasynda júredi. Sońǵy jyldary jastardyń ózine qol jumsaýynyń – sýısıdtiń jıileýi qoǵamda alańdaýshylyq týǵyzdy. Osy keleńsiz qubylystyń aldyn alý jáne devıanttyq minez-qulyqtyń problemasy boıynsha biz bilim ordasynda belsendi jumys júrgizemiz. Atap aıtqanda, psıholog mamandardyń uıymdastyrýymen sýısıd belgilerin anyqtaýdyń test tapsyrmalary qurastyrylyp, óńdeldi. Sonymen qatar, stýdentter jáne basqa da bilim berý, densaýlyq saqtaý uıymdary qyzmetkerlerimen trenıng, onlaın-konferensııa jáne dóńgelek ústel otyrystary ótkiziledi. Bıyl naýryz aıynda mektep psıhologtarymen «Oqýshylar arasynda táýekeldi minez-qulyqtyń aldyn alý máselesi boıynsha mektepte psıhologııalyq qyzmetti uıymdastyrý: tájirıbe, máseleler, bolashaǵy» atty onlaın-semınar ótti. Oǵan Qostanaı oblysyndaǵy kámeletke tolmaǵan balalardy beıimdeý ortalyǵynyń psıhologtary, oblystyq psıhıatrııalyq aýrýhana dárigerleri, psıholog-pedagogtar qatysty. Onlaın-semınarǵa qatysqandar «táýekel tobyndaǵy» balalar ortasyna, otbasy tárbıesinde ata-ana tarapynan qataldyqtyń oryn almaýyna erekshe kóńil bóldi jáne jasóspirimniń orny tolmas qadamǵa barýyna ıtermeleıtin basqa da kóptegen sebepterdiń aldyn alý máselelerin talqylady. Osy keseldiń aldyn alý úshin izdenisterge toly negizgi jumystardy muǵalimder atqarady. Bizdiń pedagogıka ınstıtýtynda bıyl «Sýısıdaldy minez-qulyqtyń aldyn alýdyń psıhologııalyq negizderi» atty oqý quralynyń tusaýkeseri ótti. Oqýlyqta devıantty minez-qulyqtaǵy jasóspirimdermen jumystyń erekshelikteri, problemany sheshý joldary tájirıbege usynylady. Aıtaıyn degenim, osyndaı qıyn jumystardy jan dúnıesi muǵalim mamandyǵyn qalaǵan, parasatty da, meıirimdi, júregi elim dep soǵatyn túlekter ǵana shynaıy atqarady.
Elbasynyń maqalasy aldymyzǵa qoıǵan maqsat-mindetter jolynda kúndelikti eńbektenýdi talap etedi. Búgingi jahandaný úderisi shapshań júrip jatqan ýaqytta ulttyq tárbıe, ulttyq rýhty joǵaltpaý – úlken mindet. Jas urpaqtyń boıyna ulttyq rýhty qaıtkende egemiz? Búgingi stýdent erteń mektepke memleketshil, eline degen patrıottyq sezimi bar, ulttyq dástúr-salttan sýsyndaǵan, halqynyń tarıhyn biletin, mádenıeti men ádebıetin zerdeleı alatyn muǵalim bolyp barǵanda shákirtteriniń ulttyq rýhyn kótere alatyn bolady. Halqymyzda «Ustazy myqtynyń ustamy myqty» degen sóz bar. Demek, ustaz boıyndaǵy qasıet, jaqsy ádet shákirtine juǵysty keledi. Ustanymyn ulttyq parasat bıiginen jetkize biletin muǵalim balaǵa bilimmen birge ulttyq sezimdi, ulttyq rýhty da bere alady. Instıtýtta júrgiziletin Qazaqstan tarıhy, etnopedagogıka pánderi ulttyq sanany damytýǵa baǵyttalǵan bolsa, tárbıelik is-sharalarda bul mindetterdi ári qaraı jetildire túsýdi maqsat etemiz. Joǵary oqý ornynda jyl sa-ıyn qazaq bólimderi stýdentteriniń sany kóbeıýde. Memlekettik «Serpin» baǵdarlamasy elimizdiń soltústik óńirindegi joǵary oqý oryndarynda qazaq bólimderi stýdentteriniń kóbeıýine septigi tıdi. Qostanaı memlekettik pedagogıka ınstıtýtyna osy «Serpin» baǵdarlamasymen kelip bilim alyp júrgen stýdenttermen tárbıe jumystaryn kóbinese ulttyq negizde ótkizemiz. «О́nerliniń órisi keń», «Otbasy – tárbıe bastaýy»,«Ata-ananyń paryzy», «Qarttarym, aman saýmysyń?!» sekildi is-sharalar stýdentterdiń atsalysýymen teatrlandyrylǵan qoıylym túrinde oryndalyp, joǵary nátıje kórsetti.
Ulttyq tárbıeniń qazyǵy myqty bolsa, qoǵamda problemaǵa aınalǵan kóptegen áleýmettik máselelerdiń aldyn alýǵa bolady. Bilim ordasy daıyndaǵan bilikti, ınnovasııalyq tehnologııalardy, ádistemelerdi tereń meńgergen jáne ulttyq tárbıeden, ulttyq pedagogıkadan nár alǵan bolashaq psıhologtar men pedagogtar elimizdiń erteńin senip tapsyrar jas urpaqtyń rýhanı kelbetin qalyptastyrýǵa atsalysady. Ulttyq bolmysy kemeldengen urpaq barda el de kemel, memleket te myqty.
Nazgúl AIDYNALIEVA,
Qostanaı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýty psıhologııa-pedagogıka fakýltetiniń dekany
QOSTANAI
