Talap bar jerde ǵana tártip bolady

Túngi ýaqytta Kókshetaý­da­ǵy kóńil kóteretin oryndardyń bi­rinde dabyl qaǵylyp, avto­pat­­­­rýl ekıpajy lezde álgi dám­­hananyń aldyna jetedi. Sol mańda júrgen qoǵamdyq tár­­­tipti buzýshy, polısııa qyz­met­­­k­erleriniń eskertpesine de qa­­­ramaı, tipti qol jumsamaq ta bolypty. Aqyrynda 33 jas­­­taǵy er kisi ustalyp, me­dı­­sı­­na­lyq anyqtama alý úshin na­r­­ko­logııalyq zertteý­ge ji­be­­riledi. Zert­teý qo­ry­tyn­­dy­sy onyń jeńil túrdegi al­ko­­goldi ishimdik iship alǵa­nyn anyqtaǵan. Endi oryn al­ǵan oqıǵa boıynsha QR QK 380-babynyń 1-tarmaǵyna sáı­kes (bılik ókiline qatysty kúsh kórsetý) is qozǵalyp, ýa­qyt­­sha oqshaýlaý ornyna qa­mal­dy. Qosymsha saraptamalar ta­ǵaıyndalyp otyr. Eger qyl­­mysy tolyq dáleldense, onda ol 2000 aılyq eseptik kór­set­kish kó­leminde, ıaǵnı 4 mıllıon teńge aıyppul tó­leýi nemese eki jyl bas bos­tan­dy­ǵynan aıyrylýy múm­kin. Árı­ne, ol mundaı qyl­­mys­qa al­kogoldi ishimdik iship al­ǵan soń ǵana baryp tur. Esin jı­ǵan soń ókiner, biraq jurt­ty birazǵa deıin ábigerge sal­­ǵan buzaqynyń jazasy da óz áreketine laıyq ekeni anyq.

Kóshede masań júrip bu­za­qylyq jasaý óz aldyna, avto­kólik rýline otyryp, úl­ken jolǵa shyǵyp ketken júr­gi­zýshilerdiń tóndirer qaýpi on esege arta túsedi desek qa­te­les­­peımiz. Aǵymdaǵy jyl­dyń alty aıynda 9 jol-kólik oqı­­ǵasynan 3 adam qaza taýyp, taǵy 12-si jaralanypty. Osy­ǵan oraı shildeniń 6-sy men 9-y aralyǵynda Aq­mola ob­­lysynda «Salaýattylyq baqylaýy» atty jol-kólik apa­ty­­nyń aldyn alý sharasyn ót­kizý nátıjesinde 70-ke tarta aqmolalyq júrgizýshiniń ról­ge masań kúıde otyrǵany anyqtaldy.

Bar-joǵy tórt kún ishinde júr­gizilgen aldyn alý shara­larynyń nátıjesinde 1265 jol júrý erejesi buzylǵan. So­nyń ishinde 424 fakti jyl­dam­dyqty arttyrýǵa qatysty bol­sa, qaýipsizdik belbeýin taq­­paýdyń – 288, qalta te­le­fo­­­nyn paıdalanýdyń – 109, qar­sy jolaqqa shyǵyp ke­tý­diń 1 faktisi jáne jaıaý júr­gin­­shilerge jol bermeýdiń 14 fak­­tisi tirkelgen. Bul rette 86 ja­­ıaý júrginshige de aıyppul sa­lyn­ǵanyn aıta keteıik.

Jalpy, polısııa qyzmet­ker­­­leri alkogol adam aǵ­za­sy­na teris áser berip, zeıi­nin buzatynyn únemi es­ke­r­tip ke­ledi. Biraq oǵan qu­laq asqan júr­gizýshi bolsaı­shy. Ishim­­dikke sylqııa toıyp alǵan júr­­gizýshiler ár túrli bu­zý­shy­lyqtarǵa: jyl­dam­dyqty art­­tyrýǵa, táýekeldi basyp ozý­­lar­ǵa baryp, jol belgisi men baǵ­darsham belgilerin de es­kere bermeıdi.

Mysaly, 2 shildede IID JPQ jol-patrýldik polısııasy ba­­ta­­lonynyń qyzmetkerleri Bý­­rabaı aýdanynyń ortalyǵy –Shýchınsk qalasyna baratyn jol­dyń boıynda «VAZ-21099» markaly avto kólikti toqtatqan kezde, rýlde otyrǵan 1989 jyl­ǵy jergilikti turǵynnyń al­kogoldi ishimdik ishkenin anyq­taǵan. Tek­­­sere kelgende, ustalǵan júr­­­­gizýshi buǵan deıin sot she­shimimen 36 aıǵa kólik qu­ra­lyn júrgizý quqyǵynan aı­yrylǵany belgili boldy. Qa­zir­gi tańda onyń ústinen QR QK 346-babynyń 1-tarmaǵy boı­yn­sha (Alkogoldik, esir­tkilik jáne (nemese) tok­sı­komanııalyq ma­sań kúı­de kólik júrgizý, kó­lik qu­ra­lyn basqarýdy son­daı adam­ǵa bergen nemese kólik qu­ralyn basqarýdy se­­nip tap­syrǵan jáne kólik qu­ra­lyn júrgizý quqyǵynan aıyrylǵan adamnyń kólik quralyn júrgizýi) qylmystyq is qozǵaldy.

Jalpy, bir ret júr­gi­zý­shi­­lik quqyǵynan aıyrylǵan aza­­mattyń kólik quralyn bas­qarǵany úshin 500 AEK kó­le­minde aıyppul salynatynyn nemese 90 táýlikke deıin qa­maýǵa alynatynyn eskerte ket­kenniń artyqtyǵy joq. Ke­ltirilgen málimetterge qa­­ra­ǵanda, Aqmola oblysy a­ý­ma­ǵynda alkogoldi ishim­dik iship kólik júrgizýdiń 1200 faktisi tirkelipti. Jol-kó­lik apatynyń aldyn alý sha­ralaryn júrgizýdiń ar­qa­synda kóptegen jaıttar anyq­talyp otyr. IID JPQ qyz­metkerleriniń  30 maýsym men 2 shil­de aralyǵynda júrgizgen tekseristeriniń ná­tıjesinde jol erejesin buzý­dyń 818 faktisi tirkelgen. So­nyń ishin­de 41 adam kólikti masań kúı­de júrgizgen. Sondaı-aq, jyldamdyq rejimin art­ty­rýdyń – 119, qaýipsizdik bel­be­ý­in taqpaýdyń – 218, qalta te­­lefonyn paıdalanýdyń – 69 jáne jaıaý júrginshige jol ber­meý­diń 12 faktisi tirkelipti.

Bul rette apatty jaǵdaıǵa soq­tyra jazdaǵan 153 jaıaý júr­ginshi de jaýapkershilikke tar­tylǵanyn aıta ketken oryn­dy. Bárin aıt ta birin aıt de­mek­shi, rýlge alkogoldi ishim­dik iship alyp otyrǵan bar­lyq júr­gizýshige qatysty materıal­dar jınalyp, sotqa joldandy. Endi olar úsh jyl­ǵa deıin júr­gi­zýshilik qu­qyq­ta­rynan aıyry­la­dy. Osy­laı­sha ózderine ǵana emes, aı­na­lasyndaǵylarǵa da qa­­si­ret alyp kelýi yqtımal júr­­gi­zýshilermen kúres áli de ja­lǵasatyn bolady.

Alaıda, tek aıyppul salyp nemese qamap ustaý ar­qy­ly júrgizýshilerdi tár­tip­ke sha­qy­rý qanshalyqty aqyl­ǵa qo­nym­dy. Osy arada júr­gi­zý­­shilik mádenıetin qa­lyp­tas­ty­rý úshin keshendi is-sha­ralar qa­jet ekeni kúmánsiz.

Qoryta aıtqanda, jalǵyz polısııa qyzmeti má­se­le­ni she­­shýdiń kilti bolyp ta­byl­maı­tyndyǵyn túsi­ne­tin kez jet­ti. Qoǵam bolyp kú­reskende ǵa­na erejeni moı­yn­sun­baıtyn júr­gi­zýshiler aıaq­taryn tartatyny aqı­qat.

Olaı bolsa, talap bar jerde ǵana tártiptiń bolatynyn eskersek eken.

Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»

Aqmola oblysy