Elbasynyń maqalasyndaǵy «HHI ǵasyrdaǵy ulttyq sana» týraly alǵashqy taraýynda sanany jańǵyrtýdyń básekelik qabilet, pragmatızm, ulttyq biregeılikti saqtaý, bilimniń saltanat qurýy, Qazaqstannyń revolıýsııalyq emes, evolıýsııalyq damýy, sananyń ashyqtyǵy sııaqty alty negizgi baǵytyna taldaý jasap, qazaq tilin birtindep latyn álipbıine kóshirý jumystaryn bastaý, qoǵamdyq jáne gýmanıtarlyq ǵylymdar boıynsha «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasyn qolǵa alý; jalpyulttyq patrıotızmniń naǵyz ózegine aınaldyrý maqsatynda «Týǵan jer» baǵdarlamasyn qolǵa alý; halyq sanasyna jalpyulttyq qasıetti oryndar uǵymyn sińirý úshin «Qazaqstannyń qasıetti rýhanı qundylyqtary» nemese «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasyn jasaý; HHI ǵasyrdyń jahandyq kartasynda eshkimge uqsamaıtyn, derbes ult bolýymyz úshin, «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» jobasyn iske asyrý; búgingi zamandastarymyzdyń da jetistikteriniń tarıhyna úńile otyryp, «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasyn júzege asyrý jaıly aıryqsha jobalardy halyq nazaryna usyný arqyly elimizdiń aldynda turǵan taıaý jyldardaǵy mindetterdi belgilep berdi.
Osy oraıda, «Nur Otan» partııasy Jambyl oblystyq fılıaly janyndaǵy «Mıras» aımaqtyq keńesi tarapynan aýqymdy jumystar júrgizilýde. Keńes músheleriniń otyrystary men basqosýlary Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń joǵaryda atalǵan maqalasyn kópshilik qaýymǵa nasıhattaý jáne túsindirý, sonymen birge, ony júzege asyrýdyń tetikterin qaraý jáne qazirgi jahandyq ózgerister jaǵdaıyndaǵy jańa qazaqstandyq patrıotızmdi qalyptastyrý máseleleriniń túıtkildi túıinin arshyp, sheshimin tabý jolynda birqatar sharalardy atqaryp keledi. Otan, týǵan jer týraly baǵdarlamalardy bilim berý mekemelerinde, balabaqshalar men mektepterde, túrli deńgeıli oqý oryndarynda, bilim uıalary men ordalarynda oqý-tárbıe jumystarynyń ózegi etý, úsh myńnan astam tarıhı oryndary bar oblysymyzdyń qasıetti de kıeli qundylyqtaryn qasterleý arqyly ishki týrızmdi damytý, «Týǵan jer», «Kıeli jer» jobalary boıynsha jumystardy jolǵa qoıý, taǵy da basqa kóptegen josparlardyń júıeli túrde oryndalýy qolǵa alyndy.
Naqty maqsatqa jetý jolynda ne nárseni bolsa da utymdy paıdalanýdy basty ustanym etken Elbasynyń dáleldeýdi qajet etpeıtin aksıomadaı aıqyn pragmatızm belgileri týraly aıtqany kimdi bolsa da oılandyrmaı qoımasy anyq. «Pragmatızm – ózińniń ulttyq jáne jeke baılyǵyńdy naqty bilý, ony únemdi paıdalaný, keleshegińdi soǵan sáıkes josparlaý» deıdi Elbasy. Bizdi ósirip, bizdi qorshaǵan orta men qoǵamnyń yqpalynan, bizdiń býyn tym romantık bop óstik. Munyń jaqsy jaǵymen birge, jaǵymsyz, kemshin tusy men qateligi de bar ekendigine qazir anyq kózimiz jetip otyr.
Alaıda, kóńilimizdi demdep, ózimizdi qanaǵattandyrar bir nárse – qazirgi jas býyn – jastar men jasóspirimderimiz jáne bolashaq urpaǵymyz pragmatık bop ósip keledi. Bizdeı romantık ata-apalardan, áke-analardan pragmatık urpaq shyqqanyna rasynda da, qýanýymyz kerek.
«Bul zamanaýı álemdegi birden-bir tabysty úlgi. Ult nemese jeke adam naqty bir mejege bet túzep, soǵan maqsatty túrde umtylmasa, erteń ol iske aspaq túgili, eldi qurdymǵa bastaıtyn popýlıstik ıdeologııalardy týǵyzady... О́kinishke qaraı, tarıhta tutas ulttardyń eshqashan oryndalmaıtyn eles ıdeologııalarǵa shyrmalyp, aqyry sý túbine ketkeni týraly mysaldar az emes. О́tken ǵasyrdyń basty úsh radıkaldy ıdeologııasy – kommýnızm, fashızm jáne lıberalızm bizdiń kóz aldymyzda kúıredi» dep, ótken tarıh betterine jiti kóz jiberetin Prezıdent popýlıstik ıdeologııadan abaı bolýdy naqty eskertti.
Iá, keıbir elderde bolyp jatatyn saılaý naýqandary sekildi saıası oıyndar men qoǵamdyq tartystar keıbir damyǵan memleketterde de bos demagogııa men popýlızmniń boı kórsetip, beleń alyp qalatynyn áshkerelep jatqany belgili. Endeshe, órkenıet ıgilikterine izgilikpen óreli qadam jasalǵan damýynyń dańǵyl joly bar bizdiń halqymyzǵa aqyryn júrip, anyq basqany abzal. Bul biz úshin óte mańyzdy másele. О́ıtkeni, bizderde de ultqa janashyr bolyp kórinetin qaısybir azamattardyń bolmaıtyn nárselerge bas suǵyp, júzege aspaıtyn jumystardy tyqpalap, eshqandaı talaptarǵa sáıkes kelmeıtin máselelerdi problema etip kóterý belsendilikteri baıqalyp qalady. Eshbir derek-dáıekke súıenbesten, elde jasalyp jatqan ıgi isterdi jappaı joqqa shyǵaryp, qara aspandy tóndirip, qulaq tikken jurttyń eńsesin ezip, óziniń álsizdiginiń, enjarlyǵynyń, boıkúıezdiginiń, bilimsizdigi men biliksizdiginiń saldaryn ózgeden izdep, ókpe artyp, óktem sóıleý arqyly bedel jınaǵysy keletin is-áreketti daǵdyǵa aınaldyrý – qoı terisin jamylǵan qasqyrdaı jalǵan belsendiliktiń bultartpas nyshany. Dúnıe júzindegi kóptegen urys-janjaldar osyndaıdan týyndaıdy. Ult bolashaǵyn oılaǵanda osyny únemi este ustaǵanymyz jón.
«Memleket pen ult quryshtan quıylyp, qatyp qalǵan dúnıe emes, únemi damyp otyratyn tiri aǵza ispetti. Ol ómir súrý úshin zaman aǵymyna sanaly túrde beıimdelýge qabiletti bolýy kerek» degen Elbasymyz qoǵamdyq sana jańǵyrmaıynsha, qoǵamnyń rýhanı jańǵyrýy múmkin emestigin basa aıtty. О́mir súrý úshin ózgere bilý kerek, oǵan kónbegender tarıhtyń shańyna kómilip qala beretinin atap ótti.
Shynynda da, eń aldymen, zaman aǵymyna sanaly túrde beıimdele almasaq, ózimizdi, ómir súrý daǵdymyzdy, rýhanı jan dúnıemizdi jańalyqqa jaqsylyqqa qaraı buryp, ózgerte almasaq, dóńgelene ózgergen dúnıe-álemniń júırik sáıgúlikteı dúldúl ýaqytyna qalaı ilespekpiz? О́z sanamyz qarańǵy bolsa, ózgeniń sanasyndaǵy sáýleni qalaı kórmekpiz? Bul jerde, árıne, barlyǵy aldymen adamnyń ishki rýhy men peıil-nıetiniń tazalyǵyna baılanysty ekeni ámbege aıan. Myna bir naqyl sóz esimizde. Aldymen nıetińdi túze – ol oıyńa aınalady. Oıyńdy túze, ol – sózińe aınalady; Sózińdi túze, ol – ádetke aınalady; Ádetińdi túze, ol – minezińe aınalady; Minezińdi túze, ol – taǵdyryńa aınalady. Taǵdyr demekshi, jaqsy bolsyn, jaman bolsyn, sol minezinen túzilgen mańaıǵa jazylǵannan sosyn eshkim qashyp qutyla almas.
Eýropalyq psıholog ǵalymdar dúnıedegi adamdardy úsh topqa jikteıdi eken:
– birinshi toptaǵy adamdar qoǵamdaǵy qaınaǵan is-qımyl áreketterdiń arasynda júretin, ómirlik pozısııasy belsendi adamdar. Qorshaǵan ortadaǵy, kúndelikti aǵymdaǵy qyzmetter, jumystar, jańalyqtar men jaqsylyqtar, ózgerister solardyń qoldarymen, sondaı adamdardyń arqasynda atqarylyp, júzege asyrylyp jatady;
– ekinshi top qoǵamda, ómirde, dúnıede ne bolyp, ne qoıylyp jatqanyn syrttaı ǵana baqylap, «sen tımeseń-men tımen, badyraq kóz» ustanymymen nemquraıly ómir súredi;
– al úshinshileri qoǵamda, ómirde, aınalada nendeı jańalyq, qandaı qyzyq bolyp jatqanyn bilgisi kelip, ár nársege qulaq túrgish, aıdaladaǵyny estip-bilgish, jáne ony taratyp, túıedeıdi túımedeıge aınaldyryp nemese, kerisinshe, túımedeıdi túıedeı etip jiberýge qumarpaz ǵana jandar.
Ulttyq sananyń jańǵyrýyn kózdegen Elbasymyz óz halqyn, ultyn, memleketimizdiń úlken-kishi árbir múshesin alǵashqy toptaǵy ómirlik ustanymy belsendi adamdar qatarynan kórgisi keletini anyq. Sondyqtan, ómirdi adamdar arasyndaǵy qarym-qatynas dep sanasaq, sol ómirdiń sulý, kórkem bolýy ózimizge baılanysty ekenin sanamyzben sezinetin kez jetti. Ol degen sóz – patrıot bolý degen sóz, otbasyńnyń, ultyńnyń, jerińniń, Otanyńnyń patrıoty bolý. Otbasynyń, ultynyń, jeriniń, Otanynyń aldyndaǵy mindeti men paryzyn oryndaǵannan lázzat alyp, qýanyshqa bólene alatyn adam – naǵyz patrıot adam, eńsesi bıik el múddesi úshin erikti ómir súre alatyn eń erkin adam. Bireýdiń eńbegin ózi eńbektengen adam ǵana uǵady.
Elbasy aıtqandaı, «Maqsatqa jetýimiz úshin bizdiń sanamyz isimizden ozyp júrýi tıis».
Bizge álgi Krylovtyń Abaı danamyz, Ahmet Baıtursynuly syndy ǵulamalarymyz tárjimalap, qazaqshalaǵan, mysaldaryndaǵydaı, «Aqqý, shortan Hám shaıan» sekildi, aqqý – kókke, shortan – kólge, shaıan shólge tartatyn alaýyzdyq emes, qurǵaq jarnama, bos sózdi sheshendik pen bulyńǵyr baǵytty kósemdik emes, aýyzbirligi mol, bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaratyn halyq bolǵanymyz kerek. Basty mindetimiz – negizgi kúsh-jigerimizdi rýhanı sanamyzdyń jańǵyrýyna salyp, atqarylyp jatqan talaı izgi, ıgilikti isterge senim arta otyryp, júzege asyrylýyna birge atsalysý bolmaq.
Úmit BITENOVA,
«Nur Otan» partııasy Jambyl oblystyq fılıaly janyndaǵy «Mıras» aımaqtyq keńesiniń múshesi,
Talas aýdanynyń Qurmetti azamaty
