Tártip talaptan týyndaıdy

Qoǵamnyń dinı ómiri memlekettiliktiń negizi men otandyq mádenıetti qalyptastyrýmen úzdiksiz birlikte damıdy. Qazaqstan osy baǵytty berik ustanǵan memleketter qataryna jatady. Sondyqtan elimizdiń damý úderisindegi dinı faktorlardyń mán-mańyzyn laıyqty túrde baǵalaý ultaralyq jáne dinaralyq tatýlyqty saqtaý men nyǵaıtýǵa, memleket pen dinı birlestikter arasyndaǵy qarym-qatynastardy órkenıettik deńgeıde retteýge yqpal eteri anyq. 1992 jyly 15 qańtarda qabyl­dan­ǵan «Dinı senim bostandyǵy men dinı birlestikter týraly» Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Zańyna birneshe ret to­lyqtyrýlar men ózgerister engizilgeni barshaǵa belgili. Onyń alǵash­qy­sy 1995 jyly Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy Pre­zı­denti­niń Jarlyǵymen salyq salý máse­lesi boıynsha engizildi. Sol jyly bul zańnyń jarǵylyq ere­jeleri men dinı birlestikterdi tirkeý jáne taratý tártibi jetildirildi. 2005 jyly ulttyq qaýip­sizdikti qam­ta­masyz etý máselesi boıynsha, sonymen qa­tar eks­tre­mızmge qar­sy is-qı­mylǵa qatysty baptar tolyq­tyrylyp, 2007 jyly atalmysh zań eńbek zań­namasyna sáıkestendirildi. Egemendigimizdi alǵannan beri elimizde rýhanı sananyń damýy bary­syn­da kóptegen ózgerister oryn aldy. Sondyqtan memlekettik-kon­fes­sııa­lyq qarym-qatynastardy du­rys jol­ǵa qoıý maqsatynda din tý­raly zań­na­manyń keıbir tarmaq­taryn qaıta qaraý kerektigin zaman talap etýde. Osy turǵydan alǵanda Din isteri jónindegi agenttik tarapynan daıyn­dalǵan «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» zań jobasynyń eleýli artyqshylyqtary bar ekenin atap aıtýymyz qajet. Buǵan deıin qol­danysta bolǵan «Dinı senim bos­tandyǵy jáne dinı birlestikter tý­ra­ly» Qazaqstan Respýblıkasy Za­ńy­­nyń keńestik kezeńniń qursaýynan shyqqan táýelsizdiktiń alǵashqy jyl­darynda, múlde basqa dinı ahýal jaǵdaıynda qabyldanǵany belgili. 1991 jyly elimizde nebári 671 dinı birlestik bolsa, qazir olardyń sany 4 551-ge jetip, 40-tan astam konfessııalar men denomınasııalardy qurap otyr. Sondyqtan jańa zańnamada kóte­ri­lýge tıis eń basty máseleler­diń biri dinı birlestikterdiń jaı-kúıi bolatyn. Osy baǵytta jańa zań jobasyna kóptegen aıqyn normalar engizilgen. Eń aldymen, zań jobasy boıynsha dinı birlestikterdiń zańdy mártebeleri anyqtalyp otyrǵany oń nátıjeler beretini aıqyn. Zań jobasynda dinı birlestikterdiń jergilikti, óńirlik jáne respýblıkalyq mártebeleri bel­gilengen. Jańa zań jobasy boı­ynsha 50-den kem emes adamnyń bas­tama­sy­men qurylǵan, bir oblys aýmaǵynda qyzmet etetin birlestik jergilikti dinı birlestik bolyp sanalady. О́ńirlik dinı birlestik 500-den kem emes adamnan quralýy kerek, onyń quramyn­daǵy bir nemese odan da kóp jergilikti dinı bir­lestikterdiń árqaısysynyń 250 azamattan kem emes músheleri bo­lýy jáne keminde eki oblysty qam­týy qajet. Al respýblıkalyq dinı bir­lestikti 5000-nan kem emes Qa­zaqstan azamattary quraı alady, olar barlyq oblys­tar­dy, respýblıkalyq mańyzdaǵy qala­lardy, elimizdiń as­ta­nasyn qamtýy qajet. Sondaı-aq ár aımaqtan 300-den kem emes músheleri, respýb­lı­ka­nyń barlyq aı­maqtarynda qurylym­dyq bólim­she­leri, fılıaldary men ókildikteri bolýy kerek. 1992 jylǵy din týraly zańnama boı­ynsha kámeletke tolǵan nebári 10 azamat dinı birlestik qura alatyn bolsa, jańa zań jobasynda dinı birlestik qurýǵa qa­tysty talap­tar­dyń ál­de­qaıda kúsheı­til­genin kó­rý­ge bo­la­dy. Ekin­shi jaǵy­nan, jańa zań jo­basyndaǵy res­pýb­lıkalyq már­tebege ıe dinı bir­lestikterge qoı­­ylatyn talap­tar­dy saraptap qa­rasaq, bul ta­lap­tardyń elimizdegi dástúrli dinderdi qoldaýǵa múm­kindik beretinin ańǵara­myz. So­nymen qatar bul zańdyq nor­malardyń eshbir dinı bir­lestiktiń qu­qyǵyn kemitpeıtinin, ár­túr­li márte­beni ıelený dinı bir­les­tiktiń naqty jaǵdaıyna baılanysty eke­nin atap aıtýymyz qajet. Munyń dáleli – jańa zań jobasy boıynsha dinı birlestikterge qoldanystaǵy zańna­maǵa sáıkes kelgen jaǵdaıda óz már­te­belerin óz­ger­tý quqyǵy beriledi. My­sa­ly, jergilikti dinı birlestikter óz aýqy­mynyń keńeıýine baılanysty óńir­lik nemese respýblıkalyq bolyp ózgerýi múmkin. Bul atalǵan zań jo­basynyń demo­kratııalyq baǵytta ekendigin dá­leldeıdi. Atalmysh zań jobasy qabyldanǵan jaǵdaıda eldegi barlyq dinı birles­tik­terdiń qaıta tirkeýden ótýi qajet bolatyny belgili. Munyń ózi qaıta tirkeý barysynda dinı birlestikterdiń naq­ty jaı-kúıin, olardyń qyzmetiniń jańa zań talaptaryna qanshalyqty sáı­kestigin aıqyndaýǵa, elimizdegi dinı birlestikter jóninde senimdi statıstıka qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Dinı birlestikter men sany az dinı toptardy tirkeý isin jáne olardyń qyzmetin retke keltirýge de biregeı múmkindik týyndamaq. Qazirgi tańda mıssıonerlik qyzmet máselesi ózekti máselelerdiń birine aı­naldy. Syrttan kelgen din taratý­shy­lar memleketimizdegi dinı senim bostandyǵy quqyǵyn óz maqsattaryna paıdalanyp, nasıhattaryn barynsha kúsheıte túsýde. Munyń ózi búginde Qazaqstanda jat aǵymdardyń keńinen taralýyna sebep bolyp otyr. Bul ishki turaqtylyqqa qaýip tóndiretin negizgi faktorlardyń biri bolyp tabylady. Jańa zań jobasynda mıssıonerlik  is-áreketti baqylaýǵa alý baǵytynda naq­ty qadamdar jasalǵan. Eń aldymen, usy­nylyp otyrǵan zań jobasynda bu­ǵan deıin zańdyq uǵym retinde tolyq aıqyndalmaǵan «mıssıonerlik qyz­met» uǵymyna túsinik berilip: «Mıssıonerlik qyzmet – Qa­zaqstan Res­pýblıkasy azamattarynyń, sheteldikter men aza­mattyǵy joq adamdardyń Qazaqstan Res­pýblıkasy aýmaǵynda dinı ilimdi ta­ratýǵa ba­ǵyttalǵan qyz­meti» dep kór­setilgen. Memleket pen sheteldik dinı birlestikter ara­syn­da­ǵy qatynastardy quqyqtyq turǵydan retteý sharalary da jańa zań jo­ba­synda kórinis taýyp otyr. Zań jobasynda Qazaqstan aza­mattary, sheteldikter men azamat­ty­ǵy joq adamdar mıssıonerlik qyz­metti tirkeýden ótkennen keıin ǵana júzege asyratyny, respýblıka aýma­ǵyn­daǵy mıssıonerler ýákiletti or­gannyń aýmaqtyq bólimshelerinde jyl saıyn qaıta tirkeýden ótýge mindetti ekeni atap kórsetilgen. Bul talaptardyń oryndalýy arqyly eldegi árbir din ta­ratýshynyń is-áreketin zań sheń­berinde baqylap otyrýǵa múmkindik týady. Sondaı-aq zań jobasynda qa­jetti qujattardy usynǵan ekiniń biri mıssıoner retinde resmı túrde tirkele bermeıtininiń de zańdyq negizdemesi bar. «Mıssıoner retinde tirkeýden ótý úshin qu­jat­tar usynǵan Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń azamattaryna, sheteldikter men azamattyǵy joq adamdarǵa teris dintaný sarap­ta­masy negizinde, sondaı-aq eger olardyń mıssıonerlik qyzmeti konstıtýsııalyq qurylymǵa, qo­ǵamdyq tártipke, adamnyń qu­qyq­tary men bostandyqtaryna, ha­lyqtyń densaýlyǵy men ımandy­lyǵyna qater tóndiretin bolsa, eseptik tirkeýdi ótkizýden bas tartylady» dep kórsetilgen zań jobasynda. Atap aıtý qajet, qoldanystaǵy zańnamada dinı birlestikterdi tirkeýden bas tartýdyń eshbir zańdyq negizderi belgilenbegen bolatyn. Al jańa jobada dinı birlestikterdi ǵana emes, olardyń múshesi bolyp ta­by­latyn mıssıonerlerdi tirkeýdiń de zańdyq sheńberi bar ekeni aıqyn kórsetilgen. Sondaı-aq zań joba­synda kózdelgen mıssıonerlerdiń dinı mazmundaǵy materıaldardy jáne dinı maqsat­taǵy zattardy paı­dalanýyna olarǵa dintaný sarap­tamasy júrgizilgennen keıin ǵana jol beriletini de óte qa­jetti norma ekeni anyq. О́ıtkeni, mıs­sıonerler qolyndaǵy qaı áde­bıet­tiń zııandy saldary qanshalyq ekenin tek maman sarapshylar ǵana anyqtaı alady. Saraptaý barysynda teris pıǵyldy mazmundaǵy ádebıet­terge tyıym salynatyny belgili. Munyń bar­lyǵy da elimizdegi mıs­sıo­ner­ler­diń búkil is-áreketin, qoldanystaǵy áde­bıetterin baqylap otyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Osy máselemen oraılas keletin dinı ádebıetterdi ákelýge, basyp shy­ǵarýǵa jáne taratýǵa baılanysty nor­malar da jańa zań jobasynda kó­ri­nis taýyp otyr. Otbasyn buzýǵa beıim jáne soǵan májbúrleıtin, mindetti bilim alýǵa bóget jasaıtyn, azamat­tardyń adamı bolmysy men densaý­ly­ǵyna zııan keltiretin dinı birles­tik­terdiń qyzmetine tyıym saly­na­ty­ny da zań jobasynda naqty kórse­tilgen. Al zań jobasyndaǵy «dinı bir­lestiktiń ataýynda ustanatyn dini jáne mártebesi kórsetilýi tıis» degen talap jatjurttyq ilimderdi na­sı­hattaıtyn keıbir dinı birles­tik­terdiń ataýyna («Shapaǵat», «Blagodat», t.b.) qarapaıym jurtshy­lyq­tyń alda­nyp qalýynan saq­tan­dyrady. Dinı birlestiktiń ataýynda onyń senimdik baǵyty aıqyn kó­rinip tursa, sený­shilerdiń dinı ba­ǵytynan jańyl­maýyna septigi tıetini anyq. Qoryta aıtqanda, «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» zań jobasynyń joǵaryda atap kórse­til­gen jańalyqtary men erekshelikteri, sóz joq, memleketimizdiń din týraly zańnamasynda eleýli ilgerileýdiń bar ekenin kórsetedi. Jańa zań jobasy óziniń naqty talaptarymen qazirgi kezeń úshin barynsha qajetti quqyq­tyq normalarymen erekshelenedi. «Bitken iske synshy kóp», kemshiliksiz dúnıe bolmaıtyny taǵy belgili, degenmen, der kezinde sheshimin tapqan ıgi istiń oń baǵasyn berip, qoldaý kórsetý bárimizdiń azamattyq pary­zymyz dep bilemiz. Toqtarbaı QADAMBAIULY, Parlament Májilisiniń depýtaty.