О́z kezeginde óńdeýshi kásiporyndar suranysqa saı sapaly ónim shyǵarýǵa múddeli. Osy ýaqytqa deıin aımaq turǵyndarynyń suranysyn qanaǵattandyryp kele jatqan «Báıterek-4» seriktestiginiń konservilengen kókónis óndirý sehy bıyl jańǵyrtylyp, ónimderin búkil Qazaqstan aýmaǵyna jónelte bastady. Tipti, alys-jaqyn shetelderge eksporttaýdy josparlaýda. Ázirge kásiporyn jylyna 1 mln banki kókónis jabady.
Jalpy, Ońtústik Qazaqstan oblysy, Túlkibas aýdanynyń sharýalary ekologııalyq taza ónimderdiń úlesin kóbeıte túsken. Bul oraıda, aýdan dıqandary Elbasy N.Nazarbaevtyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda aıqyndalǵan mindetterdi júzege asyrýdy basty maqsat etip otyr. Kóptegen pozısııalar boıynsha álemde iri agrarlyq eksporttyq ónim óndirýshilerdiń biri bola alatynymyzdy aıtqan Elbasy Úkimet pen ákimderge naqty tapsyrmalar bergen bolatyn. Eske sala ketsek, bes jyl ishinde 500 myńnan astam jeke úı sharýashylyqtary men shaǵyn fermerlerdi kooperatıvterge tartýǵa múmkindik beretin jaǵdaı jasaý, ónimdi óńdeý sapasyn jaqsartyp, taýarlardy saqtaýdyń, tasymaldaýdyń jáne ótkizýdiń tıimdi júıesin qurý, sýarmaly egis alańyn 5 jyl ishinde 40%-ǵa keńeıtip, 2 mıllıon gektarǵa jetkizý júkteldi. Sondaı-aq, aýyl sharýashylyǵyn ártaraptandyryp, 2021 jylǵa qaraı azyq-túlik taýary eksportyn 40%-ǵa kóbeıtý mindetteldi. Osy oraıda, oblysta, onyń ishinde Túlkibas aýdanynda aýqymdy ister atqarylýda. Mysaly, aýdan kólemindegi jumystar arqyly keltirer bolsaq, 30 gektar aýmaqta ındýstrııalyq aımaq qurylǵan. Jalpy quny 9 mlrd 39 mln teńgelik 6 jobany júzege asyrý josparlanyp otyr. Eń iri jobalardyń biri – jalpy quny 2 664 mln teńge bıdaı óńdeıtin «Eńbekshi-2016» seriktestigine 8 gektar jer bólingen. Munda jańadan 200 adamǵa jumys orny ashylady. Taǵy osynshama adam sút ónimderin qaıta óńdeıtin «Ámir Mansur» kásiporny jobasy júzege asqanda jumyspen qamtylmaq. Gazdalǵan, gazdalmaǵan sý óndiretin «NutriCorn» seriktestigi 150 adamdy jumyspen qamtyp, búkil eldi sapaly sýmen qamtamasyz etýge qaýqarly ekendikterin málimdep otyr. Al konsentrat jáne tabıǵı sýsyn shyǵaratyn «Arsen as» seriktestigi bir jylda 2 myń tonna sýsyn óndiredi.
Aýdan kóleminde jumys istep jatqan 1 iri, 7 orta, 23 kishi jáne 8 qosalqy kásiporyn jyl basynan beri 8 629,5 mln teńgeniń ónimin óndirdi. Kásipkerlik salasynda jumys isteıtinder sany 17 344 adamǵa jetip, ótken jylmen salystyrǵanda 106 adamǵa ósken. Aýdan ákimi Nurbol Turashbekovtiń málimdeýinshe, shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandarynyń sany 7 myńnan asady. Elbasy Joldaýynda aıtylǵandaı jeke úı sharýashylyqtary men shaǵyn fermerlerdi kooperatıvterge tartý mańyzdy. Osy maqsatta Túlkibas aýdanynda ótken jyly 6, bıyl 18 kooperatıv qurylǵan. Eńbek ónimdiligin arttyrý baǵytynda avtomattandyrý, jańa ınnovasııalyq ádisterdi endirý arqyly mol ónimge qol jetkizip otyrǵan sharýashylyqtar bar. Atap aıtsaq, «Kentaý», «Móldir», «Kóktal» sharýa qojalyǵy sońǵy tehnologııalyq ádisterdi paıdalana otyryp, Túrkııa jáne Polsha mamandarymen birge alma baǵynan mol ónim alýda. Aýdan dıqandary alma baǵyn jyl saıyn ulǵaıta túsip, 3077 gektarǵa jetkizdi. Onyń 230 gektary qarqyndy baq. Sondaı-aq, aýdanda 250-den asa shaǵyn mal bordaqylaý alańy, 80-deı otbasylyq sút fermasy, shaǵyn qus fermasy ashyldy. Mal sharýashylyǵy sheńberinde jyl basynan beri 7,7 myń tonna et, 22,5 tonna sút ónimderi óndirilgen.
Tabıǵaty aýyl sharýashylyǵyna da, týrızmge de qolaıly aýdanda ómir súrip, tirshiligin jaqsarta túskisi keletinder de az emes. Bul oraıda, baspanaǵa muqtajdar Elbasy tapsyrmasy boıynsha júzege asyrylyp jatqan «Nurly jer» turǵyn úı baǵdarlamasynyń ıgiligin kórýde. Joldaýda aldaǵy 15 jylda 1,5 mıllıon otbasyn turǵyn úımen qamtamasyz etý qajettigi aıtylǵan bolatyn. Bul oraıda Memleket basshysy «ákimdikter halyqtyń áleýmettik álsiz toptary úshin satyp alý quqyǵynsyz arendalyq turǵyn úı bólý isin damyta beretinin, jappaı turǵyn úı qurylysy úshin ákimder tıisti jer telimderin bólýge tıis» ekenin naqtylaǵan-dy. «Nurly jer» turǵyn úı baǵdarlamasy sheńberinde jyl basynda aýdanda 64 jáne 32 páterli 2 turǵyn úı el ıgiligine berildi. Aýdan ákiminiń málimdeýinshe, búginde 4245 turǵyn jer kezeginde tur. Aýyldyq okrýg, kentterde turǵyn úıge qajetti jer kólemin ulǵaıtý úshin 2600 gektar jer bólinipti. Endi kezekte turǵan azamattardy jer telimderimen qamtamasyz etý úshin Túlkibas, Sastóbe, Balyqty, Jabaǵyly aýyldyq okrýgteri boıynsha ınjenerlik ınfraqurylym qurylysyna jobalaý smetalyq qujattar jasalýda.
Osy baǵyttaǵy, ıaǵnı agrarlyq sektordy ekonomıkanyń jańa draıverine aınaldyrý maqsatyndaǵy jumystardy jetildire túsý úshin jýyrda «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ, Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigi men «Shymkent» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy» Ulttyq kompanııasy» aksıonerlik qoǵamy arasynda úsh jaqty memorandýmǵa qol qoıyldy. О́ńirde jemis-jıdek saqtaý qoımalaryn salyp, alma baqtaryn, óńdeý kásiporyndary men aralas óndiristi damytý maqsatyndaǵy úshjaqty kelisimge saı ákimdik jer ýchaskelerin beretin bolsa, «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ klıentterdi tartyp, eksportqa baǵdarlanǵan «AgroEksport» baǵdarlamasy boıynsha jeńildikpen qarjylandyrý jumystaryn júzege asyrmaq. Osylaısha, baý-baqsha sharýashylyǵyn damytyp, konteıner jasaý, qaptaý, tehnıkany qurastyrý, tamshylatyp sýarý jáne taǵy basqa óndirister boıynsha jobalar jasaýǵa múmkindik beriledi.
Ǵalymjan Elshibaı,
«Egemen Qazaqstan»
