Elimizde ótip jatqan aıtýly shara – EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń bastalǵanyna, Uly dalanyń ulan-ǵaıyr sharaǵa uıytqy bolyp, oıdaǵydaı uıymdastyryp otyrǵanyna búgin – týra bir jarym-aı. Shúkir, qazaq degenine jetip, bul mártebeni de mejeledik. Úsh aıǵa josparlanǵan kórmeniń naǵyz bel ortasyna jettik. Shyny kerek, basynda kúpti bolǵan kóńilder qazir sabasyna tústi, talaıdy tamsandyryp, mereıimiz ósti. Astananyń abyroıy asqaqtap, kórgen jurttyń kókiregin qýanysh kernedi. Kórmeniń keremetterine kóz toıdy. Bastysy, el bedelin tórtkúl dúnıege pash etti.
Qazaq «qonaqpen erip qut keledi» desedi. Táýbe deıik, elorda qazir qutty mekenge aınaldy. Qazaq eliniń astanasyna álemniń túkpir-túkpirinen talaı qonaq kelip-ketti, qazir de úziler emes. Báriniń bir kórmegi – bizdiń Astana, ondaǵy kóz toıdyrǵan ásem qalashyq – EKSPO ortalyǵy. Jatjurttyqtar ǵana emes, ózimizdiń shalǵaıda júrgen talaı «qara domalaq» qazaq balasy da osy toıdy «syltaý qylyp» armanda júrgen Astanaǵa at basyn tirep, kórkem qalany kózimen kórip máz-meıram.
Ashylǵannan sońǵy alǵashqy aptada-aq EKSPO-2017 kórmesine kúndelikti kelýshiler sany ortasha 22 840 adamdy quraǵanynan-aq halyq qarasynyń az bolmaıtyny baıqalǵan. Tipti kórmeni jarty mıllıon adam alǵashqy jıyrma kúnde-aq aralap shyqty. Kelýshiler sany qazirdiń ózinde 1 jarym mıllıonǵa jýyqtap qaldy. Naqtyraq aıtsaq, ótken aptadaǵy sońǵy derekter boıynsha, kórmeniń ashylýynan beri kelýshilerdiń jalpy sany shamamen 1 mıllıon 200 myńdy quraǵan. EKSPO-nyń barlyq nysandarynyń kelýshilerin eseptegende, 9 mıllıonǵa jýyq adam kelgen. Kórmege negizinen 2 mıllıon adam keledi jáne kórme nysandarynda jalpy sany 5 mıllıonǵa jýyq kelýshi tirkeledi dep josparlanǵan bolatyn. Al qazirgi qarqyn joǵarydaǵydaı.
«Toıdyń bolǵanynan boladysy qyzyq» degen de bar. Múmkin, Astana EKSPO-2017 kórmesin bizdiń elde ótkizý týraly sheshim shyǵarǵan sátti esten shyǵarmaıtynymyz da osydan shyǵar. Táýelsizdik tarıhynnan oıyp turyp oryn alatyn aıryqsha oqıǵa – halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesiniń Qazaqstanda ótetindigi jóninde sheshim qabyldanǵan kún 2012 jyldyń 22 qarashasy bolatyn. Sheshim EKSPO Halyqaralyq kórmeler bıýrosy Bas Assambleıasynyń Parıjdegi 152-sessııasynda osy uıymǵa múshe 161 memlekettiń jasyryn daýys berýi nátıjesinde qabyldandy. Bul, sóz joq, Qazaqstannyń jahan jurty aldyndaǵy bedeliniń taǵy bir bıiktegeni, memlekettiń mereıi.
Taǵdyrdyń tartýy bolar, dál osy oqıǵamen oraılas kúnderi tórtkúl dúnıe nazaryn ózine aýdarǵan Fransııa astanadasy Parıjde bolý maǵan da buıyrdy. Árıne, jýrnalıstik saparmen barǵanbyz. Osy oqıǵaǵa oraı Parıjge attanǵan «Egemenniń» eki jýrnalısiniń biri Jaqsybaı Samrat Halyqaralyq kórmeler bıýrosy Bas Assambleıasynyń Parıjdegi 152-sessııasynan maqala jazsa, men sheshim shyqqanǵa deıingi sońǵy ret ótkizilgen qorytyndy baspasóz máslıhatyna qatystym. Bul baspasóz máslıhaty Bas Assambleıa sessııasynda daýysqa túsetin qos el – Belgııa men Qazaqstannyń ózara pikirsaıys jekpe-jegimen erekshelendi. Basty úmitker eki shahardyń biri – Astana, ekinshisi Belgııanyń Lej qalasy edi. Osylaısha jeńiske deıin atqarylǵan jumystar qorytyndylandy. Qazaqstandyq top álem jýrnalısteriniń aldynda san saýalǵa jaýap bere otyryp, Qazaqstannyń qaryshty qadamdary men jetistikterin baıandady. Al bizdiń jýrnalıster básekeles top belgııalyqtarǵa qarsylastyq tanytyp, utymdy ári salmaqty suraqtarymen eldiń bedilin odan ári ústeýge ún qosty.
«Álemniń 2,5 mlrd halqy bizdiń elimizge tikeleı jaqyn ómir súredi. Astanadan 3 saǵatta Úndistan astanasyna, 5 saǵatta Qytaı astanasyna jáne 3 saǵatta Máskeýge jetýge bolady. Bizdiń baılanystarymyz ben múmkindikterimiz mol. Biz jahandyq sharalardy birneshe ret ótkizdik. Máselen, Qysqy Azııa oıyndaryn, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń sammıttin qabyldadyq. Astananyń mundaı sharalardy ótkizýde tájirıbesi mol, sonymen qatar bizdiń elimiz 2017 jyly álemdik Ýnıversıada ótkizýdi josparlaýda. Astananyń múmkindigi kórmeni ótkizýge jáne jasyl ekonomıka ıdeıasyn óńirge ǵana emes, álemniń ózge elderine taratýǵa jetedi», degen syńaıly dáıekti pikirlerdiń úlesimen baspasóz máslıhatynda bizdiń eldiń bási bıik tústi. Baspasóz máslıhatynan bir kún buryn uıymdastyrý alqasy arnaıy daıyndyq jumysyn ótkizip, jýrnalıster úshin semınar-trenıng jasaýy da bizdiń aldymyzda jaýapkershiligi zor sáttiń turǵanyn ańǵartqandaı edi. Shynaıy básekeniń bet-beınesi osy jaryssóz barysynan-aq baıqaldy. Bastysy, qaı jaǵynan bolsyn, saqadaı-saı kelgen bizdiń top bul kúni joǵary deńgeıden kórindi. Árıne, bizdi jeńiske jetelegen elimizdiń búginge deıingi jetistikteriniń jemisi. Osylaısha, Eýropanyń qaq tórinde álemniń alpaýyt elderiniń jýrnalısteriniń qatysýymen ótken baspasóz máslıhatynda jap-jas táýelsiz Qazaqstan memleketi jıyn tizginin qoldan bermedi. Osylaısha bir kún qalǵan daýys berý sátine deıin sheteldikter aldynda Qazaqstannyń jeńiske degen zor qulshysyny taǵy bir dáleldendi. Baspasóz máslıhatynan keıingi kelesi kúni Fransııa astanasy Parıjde ótken Halyqaralyq kórmeler bıýrosy Bas Assambleıasynyń 152-shi sessııasynda álemniń 161 memleketi jasyryn daýys berý arqyly EKSPO-2017 kórmesin ótkizetin memleket anyqtalyp, Astanaǵa úlken úmit artyldy. Ondaǵy Halyqaralyq kórmeler bıýrosynyń 103 qatysýshy-memleketi Astanany qoldap, 44-i qarsy daýys bergen. «Belgııanyń Lej qalasyn basyp ozǵan arý Astananyń, árıne, bul kúnde abroıy asqaq. Al bul jetistik árbir qazaqstandyqtyń kóńilin shattyqqa bólep, boıyn maqtanysh kernedi. Sóıtip, «qýan, qazaq!» dep jarııa salyp edik sol kúni. Al qazir sol qýanyshtyń shynaıy kórinisi, sol kúngi armandardyń oryndalǵan kezi.
«Bul elimiz úshin synaq qana emes, kórme bizdiń jasampaz áleýetimizdi ashýǵa múmkindik beredi. Astanada EKSPO kórmesin ótkizý respýblıkamyzdyń ınnovasııalyq damýyna serpin beredi. EKSPO kórmelerinde álemniń barlyq memleketi ózderiniń eń úzdik tehnologııalyq, ǵylymı, mádenı jetistikterin kórsetedi. Olar jahandyq damýdyń jańa kún tártibin qalyptastyrady. Mundaı is-sharaǵa barlyq qurlyqtyń ondaǵan elinen mıllıondaǵan adam qatysady. Bási bıik básekede Astananyń jeńip shyǵýy bekerden beker emes. Birinshiden, elordamyzdyń álemdik deńgeıdegi sharany laıyqty ótkize alatyn ortalyq retinde qalyptasqany barshaǵa belgili boldy. Ekinshiden, tańdaýdyń Qazaqstan paıdasyna sheshilýi memleketimizdiń tabystary joǵary baǵalanǵanyn bildiredi jáne Eýrazııa óńirinde de onyń damý keleshegi kemel ekenin aıǵaqtaı túsedi. Úshinshiden, bizdiń «Bolashaqtyń energııasy» atty ózekti taqyrypty usynýymyz jeńiske jetýimizge kómektesti. Eń bastysy, Astanany tańdaýy – Qazaqstannyń barsha halqynyń kúsh-jigeriniń naqty jemisi», demep pe edi Elbasy sol tarıhı kúnde?! Al búginde EKSPO-ǵa qatysty josparly jumystardyń bári naqty júzege asyryldy. Ol bizdiń álem elderi aldyndaǵy abyroı-bedelimiz ǵana emes, Qazaq eli úshin qyrýar jumys orny, tabystyń kózi bolyp, ekonomıkamyzdyń damýyna úles qosty. Endeshe, muny eldiktiń eren jeńisi, asqaq bedeli deýge tolyq negiz bar.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
