Qandastarǵa qushaǵymyz ashyq

Sondyqtan da jıyn bary­synda qazaq jastarynyń fo­rý­my ótti. Forýmǵa sheteldik baýyr­larymyz jáne ózimizdiń «Jas Otan», «Jasyl el» sııaqty jas­tar uıymdary, «Bolashaq» baǵ­dar­lamasy arqyly shetelde oqyp júrgen stýdentter qatysty. Úshinshi erekshelik – týǵanyna 100 jyl tolyp otyr­ǵan dintanýshy-ǵalym Halı­fa Altaıdyń mereı­toıyna oraı «Halıfa Altaı jáne qaıta oralǵan tarıh» atty halyq­aralyq ǵylymı-praktı­kalyq konferensııanyń ótkizilýi. Quryltaıdyń tórtinshi erek­sheligi – onyń balamaly ener­gııa boıynsha jer júziniń ınno­va­sııalyq jetistikterin pash etetin EKSPO-2017 kórmesi aıa­syn­da ótýi. О́ıtkeni bul kór­me Qa­zaq­stannyń mereıin asy­ryp, kúl­li álemniń nazaryn ózine aýda­ryp otyrǵan úlken shara bolyp tabylady. Táýel­sizdiktiń 25 jy­lynda dúnıe­júzilik qoǵam­das­tyq aldynda zor bedelge qol jetkizgen Qazaq­stannyń árbir qada­my syrtta júrgen aǵaıyndy qýan­tady, maqtanysh sezimine bóleıdi. Bul oqıǵalardyń sáıkes kelýi qaı jaǵynan qarasańyz da barlyq taraptan úılesimin tapqan berekeli de baıandy istiń kórinisi ekeni anyq.

Alqaly jıynda sóz alǵan Memleket basshysy eń al­ǵashqy quryltaı ótken 1992 jyldan beri elimizde qol jet­kizilgen jetis­tikter týra­ly ­baıan­­dady. «Elimizdiń bola­shaq­qa bastar baǵyty men maq­sa­ty da aıqyn. Aldymyzda tur­­ǵan «Qazaqstan-2050» Strategııa­synyń negizgi maqsaty – órken­degen, damyǵan eń ozyq elderdiń qataryna qosylý», dedi Elbasy.

Prezıdent «Bolashaqqa baǵ­dar: rýhanı jańǵyrý» maqa­lasynda aıtylǵan máseleler osy belgilengen jumystardyń ózegi bolatynyn jetkizdi. Bul qoǵamdyq sanany túbe­geı­li ózgertip, jańa urpaq qalyp­tastyrýǵa baǵyttalǵan alty jo­ba­ny qamtıdy. Solardyń biri – qazaq tilin latyn álipbıine kóshirý. Latyn álipbıine kóshý – ana tilimizdiń jahandyq ǵy­lym men bilimge kirigýin, álem qa­zaq­tarynyń rýhanı tutastyǵyn qam­tamasyz etetin biregeı qadam bolyp tabylady.

«Týǵan jer» baǵdarlamasy árbir azamattyń týǵan eline, je­ri­ne qamqor bolýyn kózdeıdi. Ár azamat óziniń tarıhı Otany­na jaq­sylyq istese, ol búkil halyq­tyń berekesine aına­lady» deı kelip, Elbasy qandas­tarymyzdy osy jobaǵa belsene qatysýǵa shaqyrdy.

О́tken HH ǵasyr qazaq hal­qy úshin qııametke toly óte aýyr jyldar bolǵany aıan. Sta­lın­dik rejim qazaq úshin sóz aıta ala­tyn bas kóterer qaırat­ker­lerdiń barlyǵyn joıyp jiber­di. Qıyn kezeńde qanshama qazaq bas saýǵalap jan-jaqqa shashy­rap ketti. Qazirgi tańda mıl­lıondaǵan qandasymyz shetel­de turyp jatyr. Úshten bir bóligi álemniń 40-tan astam eli­ne tarydaı shashyrap ket­ken jer betinde birde-bir halyq joq shyǵar. Táýelsizdik jyl­daryn­da 1 mıllıonnan astam qandasymyz elge kóshirilip alyndy. Bul Elbasynyń tarıhı uly is­teriniń qataryna jatady. 1991 jyly elimizdegi qazaqtyń úlesi 40 paıyzdaı bolsa, qazir bul kór­setkish 70 paıyzdan asady. Qu­ryltaıdaǵy sózinde Prezı­dent elge baǵyttalǵan uly kósh toq­ta­maıtynyn, jalǵasa beretinin qadap aıtty.

Memleket basshysy shet­tegi jáne elge kóship kel­gen aǵaıyn­dardy qoldaý úshin «Otan­dastar» atty qor qurýdy jáne oǵan eldegi qaltaly azamattardy tartýdy tapsyrdy.

Quryltaıda Elbasy aıtqan taǵy bir mańyzdy másele – shet­eldegi qazaq jastarynyń Qazaqstanda bilim alýlaryna bar jaǵdaıdy jasaý. Qazir olar grant arqyly elimizdiń joǵary oqý oryndarynda oqı alady. Qan­dastarymyzdyń joǵary bilim alýyn qoljetimdi etý úshin olar­ǵa bólinetin kvotany eki esege kó­beıtýdi Úkimetke tapsyrdy. Demek, endigi jerde Qazaqstan tara­pynan sheteldegi jastarǵa bóli­netin joǵary bilim granty 4 paıyz deńgeıinde bolady.

Atalǵan másele M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan mem­lekettik ýnıversıtetiniń Shet­el stýdentterimen jumys júr­­gizý jáne joǵary oqý orny­na deıingi daıyndyq fakýl­tetin­de aıryqsha rızashylyq sezi­min týdyrdy. Búgingi tańda fakýl­tette 12 elden kel­gen 700-den astam stýdent jáne daıyn­­dyq bóliminde júzge tarta tyń­daýshy oqyp jatyr. Olar­dyń basym bóligi – óz qan­das­tary­myz. Sonymen qatar Elba­synyń sheteldegi qazaq balalary úshin arnaıy stıpen­dııalyq baǵdarlama engizý týraly Úki­metke bergen tapsyrmasy da qýanyshqa bó­leý­de.

Shet eldegi qandastarymyz yqsham ornalasqan óńirlerde olardyń ana tilinde bilim alý múmkindikterin qarastyrý máse­lesi de Elbasy sózinde aıtyldy. Memleket basshysy Úkimetke osy máselege qatysty da tapsyrma júktedi. Kórshiles О́zbekstan Respýblıkasynda 1 mıllıon 400 myń qandasy­myz turyp jatyr. Qazaq dıasporasynyń qalyń shoǵyr­lanǵan óńiri – Tashkent obylysy. Mine, osy jaǵdaıdy eskere oty­ryp, Tashkent qala­synda OQMÝ-dyń ókildigin ashý máselesi de qolǵa alynyp otyr. 

Búginde egemen el, táýelsiz memleket bolyp tý tigip otyrǵan Qa­zaqstan Respýblıkasy – qa­zaq atty halyqtyń tórtkúl dú­nıedegi birden-bir Otany, arqa súıer súıenishi. Jaqynda ótken qu­ryltaı osyny taǵy da dáleldeı tústi dep oılaımyz. 

Seıdehan ÁLIBEK, 
M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ-dyń Shet el stýdentterimen jumys júrgizý jáne joǵary oqý ornyna deıingi daıyndyq fakýltetiniń dekany, tarıh ǵylymdarynyń doktory