О́ndirisi órlegen óńir

Jyldan jylǵa ekonomı­ka­nyń ózekti býyny sanalatyn óndiris salasy óńirde jedel damyp keledi. Máselen, Tekeli qalasynda ǵana irili-usaqty ondaǵan iri kásiporyn jumys isteıdi. О́tken jyly sha­har­daǵy osyndaı óndiris oryn­da­ry 8 mlrd. teńgeden astam ónim óndirse, ótken merzimde bul kórsetkish edáýir ósken. Eki jyl­dan beri jumysyn toqtat­qan ken kombınatynyń rýda baıy­tý sehyndaǵy jumys jan­danyp, qalalyqtar jańa ju­mys oryndarynda belsendi eńbekterin jalǵastyrýda. Tekelidegi «Kazsınk» ken baı­ytý kombınaty ótken ke­zeń­de óndiristegi máselelerge baı­la­nysty jumysyn toqtatqan. Irgesi qalanǵanyna jarty ǵa­syrdan astam ýaqyt bolǵan osy kombınattyń tamyryna qan júgirtken «Gornoe bıýro» se­riktestiginiń tóraǵasy Áb­di­ra­man Edilbaev biraz istiń tııa­na­ǵyn keltiripti. Ol alǵashqy ju­mysty ken baıytý sehyn iske qosýdan bastapty. Qaraǵan­dy­dan shıkizat tasymaldap, baıy­tyl­ǵan temir rýdasy konsen­tra­tyn shyǵaryp, qondyrǵy­lar­dy iske qosqan kásipkerdiń eńbegi aqtalǵan. Alǵashqy 10 tonna shıkizat óńdelip, arnaıy zerthanada sa­raptamadan ótkizilipti. Ná­tı­­jesinde sapasy joǵary degen baǵa alǵan. Qytaılyq ón­dirý­shi­lerdiń de kóńilderinen shy­ǵyp, ózara kelisim-shart ja­­sa­lyp, ázirge aıyna 20 myń tonna ónim alý kózdelgen. О́tim­di bolǵany zaýyt ujy­my­nyń da kóńilin ornyqtyr­ǵan­daı. Endi aıyna 60 myń tonna ónim ón­dirýdi josparlap otyr. Kásip­orynda 260 adam ju­mys istese, kópshiligi baı­yr­ǵy jumys­shy­lar. Ekinshi úılerindeı bolǵan kom­bı­nat­ty rızyǵymyzdyń kózi, ómi­ri­mizdiń ózegi, deıdi. Seriktestik munymen shektelmeıdi. Sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen kombınat bazasynan jergilikti rýdadan jylyna 30 myń tonna elektrolıtti metall marganesin óndiretin jańa zaýyt salý jónindegi jobany qolǵa al­maqshy. Árıne, qala bıýdjetine ta­bys ákeletin joba oblys áki­minen qoldaý taýypty. Oǵan qa­jetti 300 mln. AQSh dollary tu­ratyn jobany germanııalyq «Tes­sen grýpp» kompanııasy ın­vestısııalaýǵa nıetti eken. Jalpy, Tekeliden respýb­lı­kalyq ındýstrııalandyrý karta­sy­na «Green House» jylyjaı kesheni ǵana kirgenin eskersek, endi qala basshylary bir sha­ńy­raq astynda qanat jaıar qos zaýyt­tyń keleshegi kemel ekenine nazar aýdaryp, múddelilik tanytqan. Táýelsiz el ekonomıkasy ny­ǵaıa túsken tusta halyqtyń áleý­mettik máselelerin sheshý jaıy da aldyńǵy orynǵa shyǵyp otyr. Ásirese, óńirde qurylys salasy qarqyndy damyp, osyǵan oraı qurylys materıaldaryn shyǵa­ra­tyn úlken-kishi óndiris oryn­da­ry­nyń órkendeýi men qatarynyń ósýine negiz qalanýda. Tekelidegi sement zaýyty qu­rylysqa arnalǵan qurǵaq sylaq qospalaryn shyǵarýda. Jumysyn shaǵyn sehtan bastaǵan zaýyt búginde 17 túrli ónim túrin daı­yn­dasa, otandyq mazmundy saq­taý talabymen Taldyqorǵan aı­ma­ǵyn­daǵy qurylysqa zaýyt ónim­deri keńinen qoldanylyp, alystan arbalamaı, jaqynnan tasymal­danyp otyr. Budan eki jaq ta utyp keledi. Zaýyt sýǵa, ylǵalǵa, aıazǵa tózimdi jańa qurǵaq qurylys qospalaryn shyǵarýdy basta­dy. «Telemıks», «Talas mıks», «Keremet», «2 v 1» degen jańa ónim túrleri ishki jáne syrtqy árleý, sylaýǵa taptyrmaıdy. Na­ryqqa engenine az bolǵany­men zaýyt­tyń qurǵaq sylaq pen jelim túr­lerine suranys joǵary. Almaty men Astana, Atyraýdan túsken tapsyrys ju­mysshylardyń jigerin ja­nyp otyr. – О́ndiristiń utatyny jergilikti shıkizat kózi. Shahar tó­ńi­regi taýly aımaq ári onyń qoı­naýy kenge baı. Gıps pen mármár untaǵy jergilikti kú­re­sinderden alynyp, nemis teh­no­logııasymen óńdeledi. Zaýyt qýaty saǵatyna 200 tonna ónim óndirýge jetedi, – deıdi «Sement» JShS óndiris sehynyń bas­tyǵy Ǵabıt Sadyqov. Munda óndiris talaptary qatań saqtalady. Hımııalyq qo­spalar «Interhım» kompa­nııa­synan alynyp, eseptep, erejeni buzbaı jumsaý nazarda. Sodan da bolar, kóptegen belgili qurylys kompanııalary zaýytpen iskerlik baıla­nys­taryn nyǵaıtqan. Zaýyt sońǵy úsh jylda ón­di­ris aýqymyn 4,7 paıyzǵa ul­ǵaıtqan. Kásiporynda 50 adam eńbek etse, keleshekte jańa ju­mys oryndary ashylady dep kútilýde. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy.