Jınalǵan mol astyq salaǵa aýyrtpalyq salmaýy tıis

Qolaıly aýa raıynan bitik shyqqan bıylǵy astyq eldiń qýanyshyna ǵana emes, dıqandardyń ábirjýine de ákelip soq­tyr­ǵan. Keshe Májilis Tóraǵasynyń orynbasary J.Káribjanovtyń jetekshiligimen ótken Úkimet saǵatynda osy másele ótkir kóte­ril­di. Sondaı-aq depýtattar Aýyl sharýashylyǵy mınıstri A.Ma­myt­bekovtiń baıandamasyn tyńdady. Bıylǵy kóktemgi dala jáne egin oraǵy jumystaryn júrgizýdi uıymdastyrýǵa respýblıkalyq bıýdjetten jáne «QazAgro» hol­dıngi­niń enshiles uıymdary qa­ra­jatynan 94,4 mıllıard teńge bólingen. Mınıstr sonyń 78 mıl­lıardy bıýdjettik kredıt bol­sa, onyń jyldyq ústemaqysy 12-den 8 paıyzǵa deıin tómen­de­til­gendigin alǵa tartty. Jalpy, bıyl respýblıka boıynsha dándi daqyldar 16,2 mıllıon gektar alqapqa sebilse, onyń 13,8 mıl­lıonyn bıdaı quraǵan. Qazir egin oraǵy 90 paıyz alqapta aıaqtalsa, astyqtyń ortasha túsimi gekta­ry­na 16,5 sentner. Al bıylǵy dala jumystaryna lıtri 68 teńgeden 354 myń tonna jaǵar maı bó­lin­gen, dedi Asyljan Sarybaıuly. Sondaı-aq ylǵaldan bitik shyq­qan egindi aman alyp qalý úshin Aqmola, Qostanaı jáne Sol­tús­tik Qazaqstan oblystaryna qo­sym­sha arzandatylǵan 40 myń tonna dızel otyny jónel­ti­lip­ti. Budan basqa, aýyl sharýa­shy­ly­ǵy tehnıkasynyń daıyndyǵy 98 paıyzǵa jetkendigi,  astyqtyń 24 mıllıon tonnadan asyp otyr­ǵandyǵy da qaperden tys qalǵan joq. A.Mamytbekov elimizde jal­py  saqtaý syıymdylyǵy 22,5 mıl­lıon tonna bolatyn qoıma­lar­dyń bar ekenin jetkizdi. So­nyń ishinde lısenzııaǵa ıe astyq qabyldaý kásiporyndarynda 13,6 mıllıon tonna, aýyl sharýa­shy­lyǵy qurylymdarynyń astyq qoımalarynda 8,9 mıllıon tonna jáne ashyq alańqaılarda taǵy 2,5 mıllıon tonna astyq saq­taý­ǵa múmkindik bar kórinedi. Belgili bolǵanyndaı, jalpy 1991 jyl­dan beri syıymdylyǵy 2,0 mıllıon tonnany quraıtyn jańadan 58 astyq qabyldaý kásiporny sa­lynǵan. Budan basqa, aýyl sha­rýa­shylyǵy taýarlaryn óndirý­shi­ler 651 myń tonnalyq 42 as­tyq qoımasyn salyp alypty. Al «QazAgro» Ulttyq holdınginiń qatysýymen jalpy saqtaý syı­ym­dylyǵy 327 myń tonnany qu­raı­tyn 13 astyq qoımasy qolda­nys­qa engizilgen. Ústimizdegi jyly taǵy 3 astyq qoımasy paı­dalanýǵa beriledi dep kútilýde. Astyqty óńirlerdiń elevator­lyq syıymdylyǵyn bosatý úshin Azyq-túlik korporasııasynyń 500 myń tonna astyǵyn jyl­jy­tý týraly sheshim qabyldandy. Onyń ishinde Aqmola oblysynan – 151,4 myń tonna, Qostanaı ob­lysynan – 165,5 jáne Soltústik Qazaqstan oblysynan 183,2 myń tonna astyq jyljytylǵan. Bul maqsatqa Úkimet rezervinen 1,7 mıllıard teńge baǵyttalǵany bel­gili boldy. Sondaı-aq, tonna­sy­na 40 AQSh dollary esebimen 2,5 mıllıon tonna eksport­taý­shylardyń kólik shyǵyndaryn jabýǵa qarjy qarastyrylyp otyr eken. Elimizde qazirgi tańda astyq tasymalyna qajetti 5169 vagon bolsa, oǵan qosymsha jalǵa alý jolymen «Rýsagrotrans» JAQ-tan 4000 vagon, «Tehnotrans» JShQ-tan 1400 vagon jáne «Baltyq astyq úıi» JShQ-tan 300 vagon tartylary belgili boldy. Eger tasymal vagondary qanaǵattandyrylsa, onda aıyna 1-1,2 mıllıon tonna astyqty eksporttaýǵa bolatyndyǵymen bó­lisken mınıstr Azyq-túlik kor­porasııasy tonnasy 25 myń teńgeden 5 mıllıon tonna bıdaı satyp alýǵa qabiletti ekenin de ortaǵa saldy. A.Mamytbekovtiń aıtýynsha, Ortalyq Azııa, Aýǵanstan, Iran sııaqty elderde dástúrli astyq tutyný 6 mıllıon tonnany qu­ra­sa, elimizdiń ishki tutynýy 8,5-9 mıllıon tonnany quraıdy eken. Osy oraıda mınıstr sońǵy alty jylda aýyl sharýashylyǵy óni­mi­niń baǵasy esh ózgermese, tıisinshe janar-jaǵarmaı baǵasy 2005 jyldan beri 2,8 esege, al tyńaıtqyshtar baǵasy 2-3 esege kóterilgendigin de tilge tıek ete ketti. Májilistiń Agrarlyq máse­le­ler komıtetiniń tóraǵasy Romın Mádınov óziniń qysqasha baıan­da­masynda memleket jyl saıyn tıisti mólsherde astyqty satyp alý mindetin atqarýy qajettigi máselesin kóterdi. Depýtattyń paıymynsha, sharýa óz astyǵyn memleketke qansha usynsa da, sonyń barlyǵy satyp alynýy qajet nemese sharýa óz astyǵyn erkin saýdaǵa shyǵarsa da erki bolýǵa tıis. Qazirgi tańda kóp­te­gen sharýalar óz ónimderin ótkize almaı dal. Osyǵan baılanysty komıtet tóraǵasy ony Azyq-túlik korporasııasy men jergilikti ákimdikter sheshýi qajettigin aıtty. Sonymen qatar, ol elimizdegi barlyq sharýa qojalyqtary úshin tehnıka satyp alynýy qajettigin alǵa tarta otyryp, oǵan memleket qarjysy jum­sal­sa degen oıyn da jasyrmady nemese memleket 4 paıyzdyq úste­memen 15 jylǵa deıin satyp alý tetigin qarastyrǵany jón, deıdi. Budan keıin  depýtattar Ro­zaqul Halmuradov, Qurmanǵalı Ýálı, Baýyrjan Smaıylov, Nurtaı Sabılıanov, Quttyqoja Ydyrysov, Egor Kappel, Beken Álimjanov sóz sóılep, astyq ónimin tıimdi jınap alý, saqtaý, tasymaldaý týraly oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Sonymen qatar, depýtattar astyqty óndirip qana qoımaı, ony tereń óndeý jaıyna da nazar aýdartty. Ásirese, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy kadr máselesin sheshý, sharýalardy qoldaý jaıy kóterildi. Úkimet saǵatyn Jánibek Káribjanov qorytyndylady. Asqar TURAPBAIULY.