Saltanatty basqosýda Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Aqylbek Qamaldınov Kýba memleketiniń delegasııasyn EKSPO-2017 sheńberindegi tól merekelerimen quttyqtady. О́z kezeginde Kýba Respýblıkasynyń Saýda palatasy prezıdenti Orlando Ernandes Gılen Qazaqstan bıligine kórsetken qoldaýlary úshin alǵysyn bildirdi. «Ortalyq Azııada osyndaı halyqaralyq kórme ótkizgen demeýshilerge rızashylyǵym mol. Eki el arasyndaǵy qarym-qatynas áli de nyǵaıa túsetinine kámil senemin», dedi ol. Orlando Gılenniń aıtýynsha, el úkimeti bolashaq urpaqqa turaqty, gúldengen memleket qaldyrý modelimen ekonomıkasyn damytýǵa umtylýda.
Resmı sharadan keıin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń komıssary Rápil Joshybaev qonaqtarmen birge Latyn Amerıkasy pavılonyn aralady. «Kýba: energetıkalyq revolıýsııa» taqyryby qamtylǵan stendine toqtalyp, qurmetti qonaqtar jýrnalyna estelik qoltańba qaldyrdy.
Qazaqstan men Kýba arasyndaǵy dıplomatııalyq baılanys 1992 jyldyń naýryz aıynda ornaǵan. «Bostandyq aralynyń» balamaly qýat kózderinen energııa óndirý kólemi nebári 4,3 paıyzdy quraıdy. Memleket 2030 jylǵa qaraı bul kórsetkishti 24 paıyzǵa jetkizip, ınvestısııa kólemin 3 jarym mlrd dollarǵa ósirýdi kózdeıdi.
Ejelgi tehnologııaǵa ekpin salǵan el
Buqaralyq aqparat quraldary ókilderi EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi qalashyǵyndaǵy Qatar pavılonyn aralady. Baspasóz týrynda pavılon dırektory Muhammed Saıd Ál-Bloshı aldaǵy ýaqytta memleket barlyq salada kún energııasyn paıdalanatynyn áńgimeledi. Osy maqsatta «Qatar-2030» strategııasy qabyldanǵan eken.
Muhammed Saıd Ál-Bloshı jýrnalısterdi Qatar tarıhymen tanystyryp, ekonomıkasynyń ozyq salalary jáne zamanaýı tehnologııalary jaıynda aqparat berdi. Onyń aıtýynsha, «Jańa energııa kókjıekteri» dep atalatyn pavılonnyń aýmaǵy 500 sharshy metrdi quraıdy, 7 bólimnen turady. Olar – «Belsendi Qatar», «Bolashaq tehnologııasy», «Turaqty qaýymdastyq», «Barshaǵa energııa», «Bizdiń maqsat – adam energııasy». «Pavılonymyzǵa kelýshiler kómirteginiń aýaǵa taralýyn tómendetýge arnalǵan jasyl tehnologııany kóre alady. Qonaqtar energııanyń qundylyǵy, ony oryndy paıdalaný jáne energoresýrstardy qısapsyz ıgerýdiń zııany týraly da biledi.
Munda qýat kózderiniń ozyq zertteýleri salasyndaǵy jetistikter usynylǵan. Máselen, Qatar memleketinde kún ystyq bolǵandyqtan, ǵımaratty salqyndatýǵa arnalǵan ejelgi tehnologııany ıgilikke aınaldyrǵan. «Biz jel energetıkasyn erteden paıdalanamyz. Ár ǵımaratty turaqty salqyndap turatyndaı etip salamyz. Degenmen, keıin elimizde kómirsýteni ken orny tabylyp, el damýynyń jańa kezeńi bastaldy. Kómirsýtegine kóp kóńil bólindi. Sondaı-aq, memleket «Qatar-2030» strategııasyn da qabyldady. Bul qujat bolashaqta barlyq salada kún energııasyn paıdalanýdy kózdeıdi», deıdi pavılon dırektory.
Qatar, jalpy arab elderi 1935 jylǵa deıin, kómirsýtegi tabylmaı turyp, injý shyǵarý salasynda kóshbasshy bolǵan. Biraq keıin Japonııa jasandy injý jasaı bastaǵannan soń, bul ispen aınalysý tıimsiz iske aınalǵan. Sodan beri bul tek tarıh betinde qaldy.
Muhammed Saıd óz sózinde arabtar, onyń ishinde qatarlyqtar men qazaqtarǵa ortaq salt – saıatshylyq ekenin tilge tıek etti. Olar da biz sııaqty qusty, ásirese, búrkitti joǵary baǵalaıdy. Saıatshylyq arabtardyń ata-babalarynyń azyq tabý maqsatynan paıda bolǵan kásibi eken. «Biz suńqar ańshylyǵyna úlken kóńil bólemiz, bul – ańshylyq dástúrimizge degen qurmetimiz. Bul turǵyda qazaq ultymen uqsaspyz», dedi ol.
Pavılon dırektory qazaqstandyqtardyń óte qonaqjaı ekenin jetkizdi. «Kórmege kóptegen el qatysýda. Degenmen, biz ózimizdi munda basqa elden kelgen qonaq retinde emes, jaqyndarymyzdyń ortasynda júrgendeı sezinemiz» degen Muhammed Saıd alǵysyn bildirdi. Qatarlyqtar ózderiniń dástúrli kofesi, shaıy men tátti taǵamyn ázirlep, dám tatqyzdy. Qonaqtardyń qolyna qynamen sýret salyp, esimderin qaǵazǵa arab tilinde jazyp berdi.
Janǵysh taqtatastan jaryq óndirgen
Iordanııa kórme qalashyǵynda ulttyq kúnin merekeledi
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi aýmaǵynda Iordanııa Hashımıt Koroldiginiń ulttyq kúni toılandy. Merekelik jıynda Amman qalasy mýnısıpalıtetine qarasty Iordanııa ulttyq folklorlyq ansambli óner kórsetti. 1995 jyly negizin qalaǵan folklorlyq top alpystan astam adamnan quralǵan. Olar «Iordanııalyq Dabka» atty ulttyq bı bılep, «Rebab», «Shebab» aspaptarynda án shyrqady.
Saltanatty sharanyń resmı bóliminde Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Ermek Kósherbaev sóz sóılep, eki eldiń yntymaqtastyǵy jóninde aıtyp, qos tarap barlyq salalarda tyǵyz qarym-qatynas ornatqanyn tilge tıek etti. Ásirese, farmasevtıka, energetıkalyq jáne aýyl sharýashylyǵy salalary boıynsha Qazaqstan – Iordanııa áriptestik baılanys qarqyndy damyp keledi.
Iordanııa Hashımıt Koroldiginiń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Ahmed Idrıs Inab el úkimetiniń energııa kózderin ártaraptandyrýdy jáne energetıkalyq derbestikke jetýdi kózdep otyrǵanyn áńgimeledi. «Memleketimizdiń energetıka salasyndaǵy basty saıasaty – munaı ımportyna degen táýeldilikti shekteý, tabıǵı gazdyń úlesin arttyrý men onyń ońtaıly qoldanysyn qamtamasyz etý. Iordanııa óz halqyn qajetti energııamen qamtamasyz etýde qyrýar eńbek atqardy.
Al EKSPO-2017 kórmesi – tutas adamzattyń úzdik ınnovasııalyq jetistikterimen tanysýdyń biregeı múmkindigi», dedi Ahmed Idrıs.
Qalyptasqan dástúr boıynsha, delegasııa ókilderi Iordanııa pavılonyn aralady. Ǵımaratta memlekettiń energııa sektorlary men bolashaqtaǵy energııa jobalary aıqyn kórsetilgen. Pavılonǵa kelýshiler Iordanııanyń ónerkásip, ǵylym, aýyl sharýashylyǵy salalaryndaǵy jetistikterimen tanysa alady. Bul el balamaly energetıkaǵa kóshýde irgeli isterdi qolǵa alyp úlgergen. Iordanııa úshin bul óte tıimdi. Sebebi, munda jyldyń 330 kúninde aýa raıy ashyq bolady. Úkimet eldiń munaı, gaz syndy tabıǵı resýrstarynan táýeldiligin joıý maqsatynda birqatar sheshimder qabyldaýda.
«Jasyl dáliz» baǵdarlamasy aıasynda 2018 jylǵa deıin jańǵyrmaly energııa óndirýdi 1000 megavatt qýattylyqqa jetkizý josparlanǵan. Osy maqsatqa bılik ókilderi 5 mıllıard dollar sheteldik ınvestısııa tartypty. Qazirge deıin ınvestısııa kólemi 2 mıllıard dollarǵa teń jobalar júzege assa, 2020 jylǵa deıin eldegi balamaly energııa kózderin 20 paıyzǵa deıin arttyrý kózdelip otyr.
Iordanııada janǵysh taqtatas kóp bolǵandyqtan, úkimet bul shıkizatty da paıdaǵa asyrýdy jón kóripti. Ony jaǵyp, energııa óndiretin, quny 2,2 mıllıard dollarǵa teń alǵashqy elektr stansasynyń jobasy ázirlengen.
EKSPO qalashyǵyndaǵy qaýyrt tirlik
EKSPO kórmesiniń el ekonomıkasyna serpin beretini aldyn ala jazylyp, sarapshylar dáleldi derekterin keltirgeni esimizde. Halyqaralyq shara bastalǵaly Astananyń tynys-tirshiligi qyz-qyz qaınap, qonaqtardyń kóptep júrgenin baıqaımyz. Vokzal men aeroportta, kólik joldarynda barys-kelis kóbeıgen. Saýda oryndary men oıyn-saýyq nysandarynyń jumysy qyzǵan. Qonaqúıler men demalys oryndarynda da qym-qýyt sharýa. Ár saladaǵy derekti qur sózben kópirtpeı, mamandar esebine júginsek.
Dárigerler
qaı kezde de daıyn
Mamandandyrylǵan halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesin ótkizý aldynda sapaly medısınalyq kómek kórsetý boıynsha jedel shtab qurylyp, qalashyq aýmaǵynda 6 medısınalyq pýnkt pen ortalyq ornalasqan. «Kórme kezinde 4 506 adam medısınalyq kómekke júgindi. Onyń 3 862-si qazaqstandyq bolsa, 647-si – sheteldik azamattar. Jaraqat alý boıynsha 556 adam kómek surady, ýlaný boıynsha – 134, qan aınalymy júıesindegi aýrýǵa qatysty – 420, hırýrgııalyq patologııamen – 134, akýsherlik-gınekologııalyq patologııamen, júktilikti qosa alǵanda, 116 adam medısınalyq kómekke júgindi. Aller-
gııa, jándikterdiń shaǵyp alýy, kún ótý, ystyq kóterilý jaǵdaılary boıynsha 3 149 adam dárigerlerge keldi», deıdi «Astana Konvenshn Bıýro» JShS dırektory Sanııar Áıtekenov.
.jpg)
Shara barysynda barlyǵy 861 adam evakýasııalansa, onyń 161-i aýrýhanalarǵa jatqyzyldy. «Aıta keterligi, aýyr halde birde-bir adam tirkelgen joq, abyroı bolǵanda, sońy qaıǵymen aıaqtalǵan jaǵdaılar oryn almady», deıdi maman.
Kórme qonaqtarynyń densaýlyǵyn qadaǵalaý úshin 1 335 medısınalyq jedel kómek kórsetý kóligi jumyldyrylǵan. Kórme kezindegi jalpyqalalyq sharalarda 222 kezekshilik júrgizildi. Budan bólek, turǵyn úı, áleýmettik, kommersııalyq jáne qalanyń ınfraqurylym nysandary beınebaqylaý júıesine biriktirilgen ahýal ortalyǵy quryldy.
Tutynýshylar
jyldaǵydan kóp
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi kezinde qonaqúıler men tamaqtaný oryndarynan túsken salyq 2,6 esege kóbeıipti. Sonymen qatar, bazarlar, saýda oryndary, oıyn-saýyq ortalyqtaryn aralaýshylar eki esege artqan kórinedi. Máselen, maýsym aıynda qonaqúı, meıramhana jáne ózge de tamaqtaný oryndarynan 142,2 mln teńge jınalǵan. «Bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 2,6 ese nemese 89 mln teńgege artyq. Byltyrǵy maýsymda 53,3 mln teńge salyq alynǵan», deıdi Sanııar Áıtekenov. Onyń sózine qara-
ǵanda, kórme ashylǵannan keıin saýda, oıyn-saýyq oryndaryna kelýshiler 19 myńnan 30 myńǵa jetken. Bul ótken jylmen salystyrǵanda eki ese kóp.
Qazirgi ýaqytta qalada 9 saýda oıyn-saýyq ortalyǵy bar. Bazarlardaǵy saýda-sattyq ta ájeptáýir ulǵaıǵan. Máselen, «Sharyn» bazaryndaǵy saýda 30 paıyzdan 60 paıyzǵa, «Shapaǵat» saýda ortalyǵyndaǵy saýda 40 paıyzdan 80 paıyzǵa jetken. Barlyq bazardaǵy tutynýshylar ótken jyldyń dál osy kezeńimen salystyrǵanda 2-2,5 ese kóp.
Sáýir aıynan bastap osy kúnge deıin Astanada 26 óńirlik aýylsharýashylyq jármeńkesi ótti. Onda 10,6 myń tonna azyq-túlik satylǵan. Onyń 3,2 myń tonnasy – jemis-jıdek.
Túrli jolmen
kelgen týrıster
EKSPO-2017 kórmesi ashylǵan kúnnen bastap Astanaǵa 1,9 mıllıonnan astam adam kelipti. Onyń 680 195-i temir jolmen, 331 584-i ushaqtarmen, 846 692-si avtokólik quraldarymen jetken. Joǵarydaǵy sannyń 1,2 mıllıony týrıster eken.
«Astana temir jolynyń júktemesi 60 paıyzdy quraıdy, kún saıyn ár túrli poıyzben 16 myń adam keledi, negizgi eń joǵary múmkindik – 27,5 myń adam. Áýejaı júktemesi 70 paıyz bolsa, kúndelikti 7 myń adam ushyp keledi, al barynsha qabyldaý múmkindigi – 10 myń adam. Týroperatorlarǵa degen suranys ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 78 paıyzǵa artty», deıdi «Astana Konvenshn Bıýro» JShS dırektory.
Elordalyq qonaqúılerdiń tolýy 60 paıyzǵa ósken. О́tken jyldyń osy kezeńinde 28 paıyz bolǵanyn aıta keteıik. Úsh tilde aqparat berip, materıal-
dar taratatyn 6 aqparattyq dúńgirshek qurylyp, jumys istep tur. «Týrıstik aqparattyq dúńgirshekterge 3 266 týrıst júginse, biryńǵaı call-ortalyqtan 375 adam aqparat alǵan. Eki qabatty avtobýspen ekskýrsııa jasaý qyzmetin 2,4 myń adam paıdalandy. 12 elden – Avstralııa, Malaızııa, Sıngapýr, Slovakııa, Reseı, Ázerbaıjan, Túrkııa, Germanııa, Qytaı, Ispanııa, Polsha, Fransııadan kelgen 4013 týrıst aýdıogıdti paıdalandy», deıdi S.Áıtekenov.
resmı týrıstik «welcometoastana.kz» ınternet-portalyn qoldanýshylar sany 18 myńǵa jetipti. Kirýshiler sany – 65 myń adam. Al «Welcome to Astana» mobıldi qosymshasy 1156 ret júktelgen.
Toptamany ázirlegen
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen
Orynbaı Balmurat,
«Egemen Qazaqstan»
