Tipti negizinen alǵanda formaldy túrde ótetin jınalystardyń ózinde keıbir adamdar oılaryn ashyq bildirip, belgili bir laýazym ıeleriniń atyna synı pikirler aıtý arqyly kóńilsiz jıyndarda qalǵyp-shulǵyp otyratyn qalyń jurtty bir serpiltip tastaıtyn. (Birden eskerteıik, bul jerde áńgime belgili bir maqsatty kózdeıtin oppozısııa ókilderi týraly bolyp otyrǵan joq). Nege ekenin qaıdam, sońǵy jyldary osyndaı tańdandyrarlyq, tańqalarlyq jaıttar tym azaıyp ketkenge uqsaıdy. Áıteýir «azamat» degen sózdiń birtindep qoldanystan shyǵyp bara jatqany anyq.
Ras, búginde qoǵam ózgerdi, qoǵammen birge adam ózgerdi. Qoǵamymyz naryq ekonomıkasy dep atalady. Bul sypaıy ataýy. Týra maǵynasynda alsaq – aqshaǵa qaraǵan tirlik. Al aqshaǵa qaraǵan tirlikte azamattyqtyń da, erliktiń de qajeti shamaly. Kerisinshe, bul jerde qýlyq-sumdyq, aldaý-arbaý áldeqaıda tıimdirek. Osyndaı aıla-sharǵylar arqyly ǵana kóp «sharýany tyndyryp», kóksegenińe jete alasyń. Alda-jalda azamattyq tanytamyn deı qalsań jaǵdaıym múshkil boldy deı ber. Saýda-sattyq pen azamattyq eki bólek nárse. Sondyqtan saýdada azamat bolamyn degen adam bankrotqa ushyraıdy. Ári ketkende tapqan-taıanǵany tamaǵyna ǵana jetetindeı kúıde kún kóredi. Al saýdaǵa barǵan adamnyń eń aldymen baıyp ketýdi oılaıtyny esh qupııa emes.
Erterekte bir qonaqta bolǵan kezimde sonda otyrǵandardyń biriniń óziniń dúnıe-múlki, dáýleti, «ıgi jaqsylarmen» qarym-qatynasy týraly áńgimelegeni esimde. Ondaı «kásippen» ómiri aınalysyp kórmegendikten shyǵar, jańaǵy kisiniń aıtqandaryn onsha uǵa qoımaǵan edim, sondyqtan áńgimemiz de jarasyp kete almaǵan. Búginde mundaı áńgimeler daǵdyly kóriniske aınaldy.
Osyndaıda «Bir úıde jııýly eken qazyna mal, Kórsetti bárin bizge aqsaqal shal...» dep keletin Sultanmahmut Toraıǵyrovtyń belgili óleńi kókeıge oralady. Bir zamandarda osy óleńdi baılyqqa, ásirese bireýlerdi qanaý arqyly keletin baılyqqa qyzyqpaý kerek degen turǵydaǵy nasıhat retinde paıdalanýshy edik, qazir ózimiz de sol jıǵan-tergenimen maqtanatyn shaldyń kebin kıe bastadyq. Nege ekeni belgisiz, osyndaı shylqyǵan baılardy eshkim de áı, azamat eken dep aıtpaıdy. Ári ketse «E, ol shirigen baı ǵoı, jınaǵan ústine jınap jatyr, toıatyn túri joq» deıdi de qoıady.
Sonda «azamat», «er jigit» degen sııaqty madaq sózderdi endi kimderge arnap aıtýymyz kerek. Ras, ómirde batyldyǵymen de, batyrlyǵymen de kózge túsip júrgen jigitter bar. Ondaılar ne áskerı ómirde nemese beıbit turǵyndardy órt, sý tasqyny sııaqty túrli tabıǵı apattardan qutqarý kezindegi erlikterimen tanylyp júr.
Biraq bizdiń aıtpaǵymyz ol emes. Biz kúndelikti tirshilikte, bir qaraǵanda eleýsizdeý kórinetin isterde azamattyq minez kórsetip jatatyn qarapaıym adamdar jóninde sóz qozǵap otyrmyz. Ondaılardy batyr deýge de kelmeıdi. Olar negizinen eshkimniń ala jibin attamaı, adal eńbegimen kún kórip, sol arqyly qalyń jurtshylyqtyń qurmetine bólenip, kóptiń biri bolyp aramyzda júrgen ózimiz sııaqty jandar. Jaıshylyqta olar kózge de túse bermeıdi, óıtkeni ózgelerden erekshelenbeıdi. Tek qandaı da bir máseleniń týrasyn aıtyp, ádildiktiń týyn bıikke kóteretin sátterde ǵana belsenip shyǵyp, jalǵandyq pen jaramsaqtyqtyń bel omyrtqasyn úzedi. Buryn áıteýir, solaı bolǵany anyq.
Búgin she? Búgin shyryldaǵan shyndyǵyń da, týrap túser týralyǵyń da eshkimge kerek bolmaı qalǵan syqyldy. Onyń esesine, reti kelsin-kelmesin bir-birimizdi kózimizdi baqyraıtyp qoıyp maqtaý, túımedeıdi túıedeı qylý, lábbaılap basymyz jerge jetkenshe ıilý sııaqty «ónerler» órge shyǵyp tur. Bir kezderi bireýlerdi kózinshe madaqtaý ádeptilik bolyp eseptelmeıtin. Qazir ol ósýdiń, bedel jınaýdyń birden-bir jolyna aınaldy.
Meıli ǵoı, árkim barymen bazar degendeı, kim-kim de óz bilgenimen ómir súredi. Olarǵa jón úıreteıin dep jatqan biz de joq. Bizdiki áıteýir, «batyr halyq bolǵanbyz, namysqoı halyq bolǵanbyz» dep keýdelerin uratyn keıbir aǵaıyndarymyz istiń shynaıy jaı-kúıin baǵamdar, bálkim táýbeni túsiner degen oı. «Shyndyq joq jerde sumdyq kóp» degen eken baıaǵy ótken ata-babalarymyz. Qulaq estip, kóz kórmegen nebir sumdyqtardyń jıilep bara jatqany da ras. Onyń ústine naǵyz er-azamattar kóbeıip jatsa olardyń urpaqqa úlgi bolary da anyq. Basqany bylaı qoıǵanda, onyń ózi keleshek býynǵa «Biz bul ómirde qyrýar jumystar tyndyrǵan, sózimiz ben isimizde alshaqtyq bolmaǵan halyqpyz» degen sózdi uıalmaı aıtý úshin de kerek.
Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»
